સૂત ઉવાચ- સાધુસાધુ મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વમંગલકારક । કથયામિ સમાસેન શૃણ્વતાં પાપનાશનમ્
સૂતજી બોલ્યા: બહુ સરસ પ્રશ્ન છે, હે મહર્ષિ, તારો પ્રશ્ન સૌમંગલ્યદાયક છે. હવે હું સંક્ષિપ્તમાં એ વાત કહું છું, જે સાંભળનારના પાપો નાશ કરે છે.
વિષ્ણવે બ્રાહ્મણાયૈવ મૃદાવેશ્મવિનિર્મિતમ્ । યો વૈ દદ્યાદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠ તસ્ય પુણ્યં નિશામય
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે મનુષ્ય વિષ્ણુજી કે બ્રાહ્મણને માટીનું ઘર આપે છે, એના પુણ્યની વાત હવે ધ્યાનથી સાંભળ.
વિષ્ણુલોકે ચ સ વિપ્રઃ સર્વપાપવિવર્જિતઃ । સૌધવાસી ભવેન્નિત્યં વિષ્ણુલોકે પ્રપૂજ્યતે
વિષ્ણુલોકમાં એ બ્રાહ્મણ સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને હંમેશાં મહેલમાં રહે છે અને ત્યાં સૌએ તેની પૂજા કરે છે.
વિષ્ણવે સૌધગેહં યો દદ્યાદ્વૈ બ્રાહ્મણાય ચ । હરેર્ન્નિકેતનં પ્રાપ્ય સ્વર્ગવાસી ભવેદ્ધ્રુવમ્
જે મનુષ્ય વિષ્ણુજી કે બ્રાહ્મણને મહેલ જેવું ઘર આપે છે, તે નિશ્ચિતપણે હરિનું નિવાસસ્થાન પ્રાપ્ત કરે છે અને સ્વર્ગમાં વસે છે.
અંતે વિષ્ણુપુરં ગત્વા યુક્તઃ કોટિકુલૈર્દ્વિજ । સ્વર્ણસૌધે ગૃહે સ્થિત્વા કુર્યાદ્ભોગં યથાસુખમ્
અંતે, હે દ્વિજ, એ મનુષ્ય પોતાના અનેક કુટુંબજનો સાથે વિષ્ણુપુરીમાં જાય છે, સુવર્ણના મહેલમાં રહે છે અને મનગમતા સુખોનો આનંદ માણે છે.
બ્રાહ્મણસ્થાપને પુણ્યં યદ્વૈ ભવતિ ભો મુને । સંખ્યાં કર્તુમશક્તસ્તુ તદ્વેધાઃ સર્વકારકઃ
હે મુનિ, બ્રાહ્મણને સ્થાપિત કરવાથી જે પુણ્ય મળે છે, તેની ગણતરી કોઈ કરી શકે તેમ નથી; એ તો સર્વકર્તા વિધાતા જ જાણે છે.
ગણ્યંતે રેણવશ્ચૈવ ગણ્યંતે વૃષ્ટિબિંદવઃ । ન ગણ્યંતે વિધાત્રાપિ બ્રહ્મસંસ્થાપને ફલમ્
માટીનો ધૂળકણ કે વરસાદના ટીપાં ગણાઈ શકે, પણ બ્રાહ્મણ સ્થાપનાનું ફળ વિધાતા પણ ગણાવી શકે તેમ નથી.
નારદેન પુરા બ્રહ્મા પૃષ્ટઃ સંસારસંભવઃ । વેધાસ્તં કથયામાસ તચ્છૃણુષ્વ મહામુને
એક સમયે નારદજીએ બ્રહ્માજી પાસે સંસારની ઉત્પત્તિ વિશે પૂછ્યું હતું; ત્યારે વિધાતાએ જે કહ્યું, એ વાત હવે તું સાંભળ, હે મહામુનિ.
પુરાસીદ્દ્વાપરે બ્રહ્મન્વારનારી સુશોભના । સુકેશી હરિણીનેત્રા સુમધ્યા ચારુહાસિની
દ્વાપરયુગમાં, હે બ્રાહ્મણ, વારનારી નામની એક સુંદર વેશ્યા હતી, જેના વાળ લંબા, આંખો હરણ જેવી, કમર પાતળી અને સ્મિત મોહક હતું.
નામ્ના સા ચંચલાપાંગી યયૌ દેશાંતરં કદા । સર્વપાપસમાયુક્તા નરકે પાતયંતિ ચ
એનું નામ ચંચલાપાંગી હતું. એક વખત તે બીજાં દેશમાં ગઈ હતી; અનેક પાપોથી ભરેલી હોવાથી તેને નરકમાં પડવું હતું.
સંગેન સિંધુનાકાંક્ષી જનાન્દેવાલયં ગતા । તત્ર ક્ષણં સોપવિષ્ટા તાંબૂલભક્ષણં કૃતમ્
મિત્રો સાથે નદી પાર કરવા ઈચ્છી, તે દેવાલયમાં ગઈ; ત્યાં થોડો સમય બેઠી રહી અને તાંબૂલ ખાધો.
શેષં ચૂર્ણં સૌધભિત્તૌ દત્વા નિમ્ને કુતૂહલાત્ । તતો ગતા જારકાંક્ષી ધનાર્થં નગરં પ્રતિ
પછી, રસથી, બચેલો તાંબૂલનો ચૂર્ણ મહેલની દીવાલના નીચલા ભાગે મૂકી દીધો અને પ્રેમી તથા ધન માટે શહેર તરફ ચાલી ગઈ.
જારેણ કેનચિત્સાર્દ્ધં સંકેતઃ સહસા કૃતઃ । સંકેતં તુ ગતા વેશ્યા વનં રાત્રૌ વિમોહિતા
કોઈ પ્રેમી સાથે અચાનક મળવાનું નક્કી થયું; વેશ્યા રાત્રે વનમાં મળવા ગઈ, પણ ભટકી ગઈ.
સંકેતં નાગતો વૈશ્યો વ્યશંકિષ્ટવિલોકિતા । કથં કાંતો નાગતો મે સર્પવ્યાઘ્રૈશ્ચ ભક્ષિતઃ
વાણિયો મળવા આવ્યો નહીં, એથી એ ચિંતામાં પડી ગઈ: 'મારો પ્રિયતમ કેમ આવ્યો નહીં? શું સાપ કે વાઘે તેને ખાઈ લીધો?'
સંકેતનં કથં હિત્વા ગતઃ કિં કામવિહ્વલઃ । અન્યયા જ્ઞાતયા સાર્દ્ધમભિલાષી ભવેત્કિમુ
'મારા પ્રેમી મળવા કેમ આવ્યો નહીં? શું કામના વશ થઈને કોઈ બીજી ઓળખીત મહિલા સાથે ગયો હશે?'
પરામૃષ્યૈતદ્હૃદ્યંતઃ કોટપાલભયાદ્દ્વિજ । નગરં નાગતા સા હિ રુદ્ધે લોકપથે તમૈઃ
આવી રીતે મનમાં વિચારતાં, હે દ્વિજ, રક્ષકોથી ડરીને એ શહેરમાં ગઈ નહીં, કેમ કે રસ્તો અંધકારથી બંધ હતો.
એતસ્મિન્નંતરે વ્યાઘ્રઃ કામરૂપી બલાત્ક્ષુધી । પ્રેષિતઃ કાલદેવેનાગ્રસદાગત્ય તાં દ્વિજ
એવામાં, અચાનક ત્યાં એક વાઘ આવ્યો, જેને જેવો ઈચ્છે એવો રૂપ ધારણ કરવાની શક્તિ હતી. તે ભારે ભૂખ્યો હતો અને મૃત્યુદેવે મોકલ્યો હતો.
તતસ્તુ યમુનાભ્રાતુર્દૂતાસ્તે ભીમવર્ષિણઃ । આગતા ગિરિકૂટાંગા નેતું તાં પાપકર્મણા
પછી યમુનાના ભાઈ યમરાજના દૂતોએ, જે ભયાનક વરસાદ લાવનારા છે, પર્વતની ટોચ પરથી આવીને, પાપી સ્ત્રીને પકડવા આવ્યા.
વક્રપાદા વક્રમુખા ઉન્નાસા બહુદંષ્ટ્રિણઃ । ચર્મરજ્જૂર્મુદ્ગરાંશ્ચ ગૃહીત્વા પાંશુલાં દ્વિજ
તેમના પગ વાંકાં, ચહેરા વાંકડિયા, નાક ઊંચા અને દાંત ઘણાં હતાં. તેઓએ ચામડાની દોરીઓ અને ગદા પકડી હતી અને ધૂળથી ઢંકાયેલા હતા.
બંધયામાસુરુન્મત્તા ગણિકાં ચર્મ્મરજ્જુભિઃ । શંખચક્રગદાપદ્મધારિણો વનમાલિનઃ
એ પાગલ દૂતોએ ગાણિકાને ચામડાની દોરીઓથી બાંધી દીધી. એ સમયે શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કરનાર, વનમાલા પહેરેલા દૂતોએ પ્રવેશ કર્યો.
પ્રેષિતા દેવદેવેન તદ્ભક્તવત્સલેન ચ । કૃષ્ણજીમૂતસંકાશાઃ સ્ફુરદ્વદનપંકજાઃ
દેવોના દેવ, પોતાના ભક્તો પર દયા કરનાર ભગવાને તેમને મોકલ્યા હતા. તેઓ કાળી મેઘ જેવી કાંતિ ધરાવતા અને કમળ જેવા તેજસ્વી ચહેરાવાળા હતા.
શ્રેણીધરાશ્ચારુનાસા દિવ્યકુંડલભૂષિતાઃ । દદૃશુઃ પથિ ગચ્છંતો વિષ્ણોર્દૂતામહાત્મનઃ
તેઓ સુંદર નાકવાળા, કાનમાં દિવ્ય કુંડળ અને ગળામાં શ્રેણીઓ પહેરેલા હતા. એ મહાન આત્માવાળા વિષ્ણુના દૂતોએ રસ્તામાં તેમને જોયા.
વિષ્ણુદૂતા ઊચુઃ- કે યૂયં વિકૃતાકારા લક્ષ્યંતે કર્બુરા ઇવ । ઇમાં વિષ્ણોઃ પ્રિયતમાં નીત્વા ક્વ વ્રજથોત્તમામ્ । ઇદં વચનમાકર્ણ્ય તેષાં તે તુ દ્રુતં યયુઃ
વિષ્ણુના દૂતોએ પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો, એવા વિકૃત અને ભયાનક દેખાવાવાળા, જાણે છાયા જેવી? આ વિષ્ણુને પ્રિય સ્ત્રીને ક્યાં લઈ જઈ રહ્યા છો?' આ સાંભળતાં જ તેઓ તરત જ ભાગી ગયા.
અથ તે ક્રોધસંપન્ના વિષ્ણોર્દૂતા મહાબલાઃ । જઘ્નુસ્તે સંદેશહરાન્યમસ્ય જગતઃ પ્રભોઃ
પછી, વિષ્ણુના શક્તિશાળી દૂતોએ ગુસ્સામાં આવીને, યમરાજના દૂતોએ જે સંદેશો લાવ્યા હતા, તેમને માર્યા.
ચક્રાદિશસ્ત્રસંઘૈશ્ચ સૂર્યકોટિસમપ્રભૈઃ । કૃતાંતસ્ય ભટાઃ સર્વે રુદંતસ્તે પલાયિતાઃ
ચક્ર અને બીજા શસ્ત્રોથી, જે સૂર્ય કરતાં પણ વધુ તેજસ્વી હતાં, યમરાજના બધા સૈનિકો રડતાં અને ડરીને ભાગી ગયા.
યમં પ્રોચુઃ સભીતાશ્ચ વૃત્તાંતં સકલં દ્વિજ । યમોઽપિ તત્કથાં શ્રુત્વા ચિત્રગુપ્તમુવાચ હ
ભયભીત થઈને, તેઓએ બધું યમરાજને કહ્યું. યમરાજે પણ એ વાત સાંભળી, ચિત્રગુપ્તને બોલાવ્યા.
ધર્મ ઉવાચ- કેન પુણ્યેન ભો મંત્રિન્વેશ્યા મુક્તિં સમાગતા । એતન્મે પૃચ્છત સર્વં કથયસ્વ યથાર્હતઃ
ધર્મરાજે પૂછ્યું: 'મારે જાણવું છે, હે મંત્રી, કયા પુણ્યથી આ વેશ્યાને મુક્તિ મળી? મને બધું યોગ્ય રીતે કહો.'
ચિત્રગુપ્ત ઉવાચ- તયા પાપાન્યર્જિતાનિ જન્મતઃ સુબહૂન્યપિ । કિંત્વાકર્ણય લોકેશ યદિ સ્યાત્પુણ્યમસ્તિ તત્
ચિત્રગુપ્તે કહ્યું: 'જન્મથી તેણે ઘણી બધી બુરાઈઓ કરી હતી, પણ, હે જગતના સ્વામી, જો કંઈક પુણ્ય હોય તો એ સાંભળો.'
ગણિકૈકદા ધર્મ્મરાજ સર્વાલંકારભૂષિતા । કાંચિત્પુરીં જગામાશુ જારકાંક્ષી ધનાર્થિની
એક વખત, હે ધર્મરાજ, એ ગાણિકા બધા આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, પ્રેમી અને ધનની ઇચ્છા રાખીને એક શહેરમાં ઝડપથી ગઈ.
તત્ર દેવાલયે તસ્મિન્સ્થિત્વા તાંબૂલભક્ષણં । કૃત્વા તચ્છેષચૂર્ણં તુ દદૌ ભિત્તૌ તુ કૌતુકાત્
એ ત્યાં એક મંદિરમાં ઊભી રહીને પાન ખાધું અને પછી રસથી એ પાનનું બચેલું ચૂર્ણ દિવાલ પર મૂકી દીધું.