પૂર્વજન્મનિ યા નારી પરબાલકઘાતનમ્ । કરોતિ કપટેનૈવ બાલહીના ભવેદ્ધ્રુવમ્
જે સ્ત્રીએ પૂર્વ જન્મમાં કપટથી બીજાના બાળકનું હત્યા કરી હોય, એ અવશ્ય સંતાન વિનાની બને છે.
સૌવર્ણપ્રતિમાદાનં યા નારી શ્રદ્ધયાન્વિતા । કુર્યાત્પાનં બ્રાહ્મણસ્ય ભક્ત્યા વૈ ચરણોદકમ્
જે સ્ત્રી શ્રદ્ધાપૂર્વક સોનાની પ્રતિમા આપે છે અને ભક્તિથી બ્રાહ્મણના પગનું પાણી પીવે છે,
પુરાણશ્રવણં ચૈવ દદ્યાદ્વૈ બહુદક્ષિણામ્ । બહ્વપત્યા જીવવત્સા ભવેન્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ
અથવા પુરાણો સાંભળે છે અને અનેક દક્ષિણાઓ આપે છે, એ સ્ત્રીને અનેક સંતાન થાય છે અને બધા સંતાન જીવતા રહે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી.
જલે નિમગ્નં બાલં યો દૃષ્ટ્વા યા ન સમુદ્ધરેત્ । ઇહ જન્મન્યપુત્રો વૈ સાઽપુત્રી ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્
જે સ્ત્રી પાણીમાં ડૂબેલા બાળકને જોઈને પણ બચાવે નહીં, એ આ જન્મમાં નિશ્ચિતપણે સંતાન વિનાની બને છે.
વૃષભં ચૈવ કૂષ્માંડં સસુવર્ણં સવસ્ત્રકમ્ । દદ્યાદ્દાનં બ્રાહ્મણસ્ય કુર્યાદ્બાલવ્રતં શુભમ્
જે મનુષ્ય બ્રાહ્મણને વાછરડો, કૂષ્માંડ (કોળું), સોનું અને વસ્ત્ર દાન આપે છે અને સંતાન માટે શુભ વ્રત કરે છે,
ગૌરીં કન્યાં તથા કુર્યાત્પુરાણશ્રવણં હિ યઃ । પુત્રો વૈ જાયતે તસ્ય સર્વપાતકનાશનમ્
અથવા જે કોઈ સુંદર કન્યા દાન આપે છે, અથવા પુરાણો સાંભળે છે—એ મનુષ્યને નિશ્ચિતપણે પુત્ર થાય છે અને બધા પાપો નાશ પામે છે.
પૂર્વજન્મનિ યો મર્ત્યો નિરાશં ચાતિથિં દ્વિજ । કુર્યાત્ક્રોધેન દંડં ચ પુત્રહીનો ભવેદ્ધ્રુવમ્
જે મનુષ્યે પૂર્વ જન્મમાં ક્રોધથી મહેમાન કે બ્રાહ્મણને તિરસ્કાર કર્યો હોય, કે દંડ આપ્યો હોય, એ અવશ્ય સંતાન વિનાનો થાય છે.
બ્રાહ્મણં ચાતિથિં ચૈવ કુર્યાદ્ભક્ત્યા પ્રપૂજનમ્ । અન્નદાનં જલં ચૈવ તથા દેવાલયં શુભમ્
જે ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણ કે મહેમાનનું સન્માન કરે છે, અન્ન અને પાણી આપે છે અને સુંદર મંદિર બાંધે છે,
પૂર્વજન્મનિ યા નારી ભ્રૂણહત્યાં ચ યો નરઃ । કુર્યાત્સા મૃતવત્સા ચ મૃતવત્સો ભવેદ્ધ્રુવમ્
જે સ્ત્રી પૂર્વ જન્મમાં, અથવા જે પુરુષ, ગર્ભહત્યા કરે છે—એ સ્ત્રી નિશ્ચિતપણે મૃત સંતાનવાળી બને છે અને એ પુરુષ પણ મૃત સંતાનનો પિતા બને છે.
યા નારી સ્વામિસહિતા કુર્યાચ્ચ હરિવાસરમ્ । સુપુત્રા ભર્તૃસુભગા ભવેત્સા પ્રતિજન્મનિ
જે સ્ત્રી પતિ સાથે મળીને હરિનો દિવસ પાળે છે, એ દરેક જન્મમાં સુપુત્રવાળી અને પતિથી સુખી બને છે.
યો નરો ગોધનં કુર્યાચ્છૂદ્રઃ કુર્યાદ્વિમોહિતઃ । બ્રાહ્મણીહરણં વાપિ કર્મણા સ નપુંસકઃ
જે પુરુષ ગાય કે ધન અયોગ્ય રીતે મેળવે છે, અથવા ભ્રમિત શૂદ્ર આવું કરે છે, અથવા બ્રાહ્મણની પત્ની લઈ લે છે, એવો માણસ પોતાના કર્મથી નિર્ફળ બની જાય છે.
ઇદં તુ વૃજિનં કૃત્વા પશ્ચાત્પુણ્યં કરોતિ યઃ । ઇહ પુણ્યપ્રભાવેણ દુહિતા જાયતે દ્વિજ
પણ જો કોઈ એ પાપ કર્યા પછી પુણ્યકર્મ કરે, તો એ પુણ્યના પ્રભાવથી, હે દ્વિજ, એને આ જન્મે દીકરી થાય છે.
આસીત્ત્રેતાયુગે રાજા શ્રીધરો નામતો દ્વિજ । અપુત્રો ધનવાંસ્તસ્ય જાયા હેમપ્રભાવતી
ત્રેતાયુગમાં શ્રીધર નામે એક રાજા હતો, હે દ્વિજ, જે ધનવાન પણ સંતાન વિના હતો. તેની પત્નીનું નામ હેમપ્રભાવતી હતું.
વ્યાસં સકલશાસ્ત્રજ્ઞં સર્વલોકહિતૈષિણમ્ । આગતં ચૈવ પપ્રચ્છ ચાપુત્રોઽહં કથં દ્વિજ
એ રાજાએ સર્વશાસ્ત્રના જાણકાર અને સર્વજગતના કલ્યાણકામી વ્યાસજી પાસે જઈને વિનયપૂર્વક પૂછ્યું: 'હું સંતાન વિહોણો છું, હવે શું કરું?'
ઉવાચ નૃપતેઃ શ્રુત્વા વચનં વિનયાન્વિતમ્ । રાજ્ઞા દત્તે ચ પીઠે ચ નિર્મિતે કનકાદિભિઃ
રાજાના વિનયભર્યા વચન સાંભળીને વ્યાસજીએ કહ્યું. રાજાએ તેમને સોનાં અને અન્ય કિંમતી ધાતુઓથી બનેલું આસન આપ્યું હતું.
રાજારાજ્ઞી તસ્ય પાદૌ ધૌતં કૃત્વા ચ હર્ષિતૌ । પીત્વા પાદોદકં દ્વૌ ચ સર્વપાતકનાશનમ્
રાજા અને રાણી આનંદથી વ્યાસજીના પગ ધોઈને, એ પગનું પાણી પીધું, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.
વ્યાસ ઉવાચ- રાજન્શૃણુષ્વ યત્પૃષ્ટમપુત્રો યેન કર્મણા । તવેયં રાજ્ઞી ચાપુત્રી ચૈકપત્નીવ્રતસ્તથા
વ્યાસજીએ કહ્યું: 'હે રાજા, તમે જે પૂછ્યું એ સાંભળો—તમે કેમ સંતાન વિના છો, તમારી રાણી કેમ નિસંતાન છે અને તમે એકપત્ની વ્રત કેમ પાળ્યું છે.'
પૂર્વજન્મનિ ચંદ્રસ્ત્વં નામ્ના વરતનુ સ્મૃતઃ । ભાર્યા તવાપિ શુભ્રાંગી નામ્ના વૈ શંકરી સ્મૃતા
પહેલાં જન્મમાં, હે શ્રેષ્ઠ, તમારું નામ ચંદ્ર હતું અને તમારી પત્નીનું નામ શુભ્રાંગી, જેને શંકરી પણ કહેવામાં આવતી.
એકદા પથિયાતૌ ચ નીચપુત્રં જલેપિ ચ । મગ્નં દૃષ્ટ્વા હેલયા ચ ગતૌ સ પંચતાં ગતઃ
એક વખત તમે બંને રસ્તે જતા હતા ત્યારે એક નીચ જાતિના છોકરાને પાણીમાં ડૂબતો જોયો અને અવગણના કરીને પસાર થઈ ગયા, જેથી એ છોકરો મરી ગયો.
બહુપુણ્યપ્રભાવેણ રાજ્ઞીરાજા ગતૌ યુવામ્ । તેન કર્મવિપાકેન યુવાયોર્ન ભવેત્સુતઃ
ઘણા પુણ્યના પ્રભાવથી તમે અને તમારી રાણી રાજા-રાણી બન્યા, પણ એ કર્મના પરિણામે તમારે સંતાન મળ્યું નથી.
રાજોવાચ- ઇદાનીં કેન પુણ્યેન સુતો વૈ જાયતે પ્રભો । અપુત્રસ્ય મનુષ્યાણાં જીવનં હિ નિરર્થકમ્
રાજાએ પૂછ્યું: 'હવે કયાં પુણ્યથી મને પુત્ર મળે? કેમ કે સંતાન વિના માણસનું જીવન નિષ્ફળ છે.'
વ્યાસ ઉવાચ- સવસ્ત્રં ચૈવ કૂષ્માંડં વૃષભં સસુવર્ણકમ્ । દેહિ દાનં બ્રાહ્મણસ્ય કુરુ બાલવ્રતં તથા
વ્યાસજીએ કહ્યું: 'બ્રાહ્મણને વસ્ત્ર, કૂસમંડ, વાછરડો અને સોનુ દાન આપો અને બાળકોને ભોજન આપવાનું વ્રત પાળો.'
ગૌરીં કન્યાં તથા દેહિ પુરાણશ્રવણં કુરુ । પુત્રો વૈ જાયતે તત્ર સર્વપાતકનાશનમ્
ગૌરી નામની કન્યા દાન આપો અને પુરાણોનું શ્રવણ કરો; આવું કરવાથી પુત્ર થાય છે અને સર્વ પાપોનો નાશ થાય છે.
બ્રહ્મોવાચ- ઇતિ શ્રુત્વા તતો રાજા વ્યાસોક્તં દાનમુત્તમમ્ । પુરાણશ્રવણં ચૈવ ચકાર ગતકિલ્બિષઃ
બ્રહ્માજીએ કહ્યું: 'આ સાંભળીને રાજાએ વ્યાસજીએ બતાવ્યા પ્રમાણે ઉત્તમ દાન આપ્યું અને પુરાણોનું શ્રવણ કર્યું, જેથી તે પાપમુક્ત થયો.'
તતઃ પુત્રો વર્ષમધ્યે બભૂવ સર્વપૂજિતઃ । અભૂદ્રાજા સાર્વભૌમઃ સુંદરઃ કુલનાયકઃ
પછી એક વર્ષમાં રાજાને સર્વેની પૂજ્ય પુત્ર થયો, જે સુંદર અને પોતાના કુળનો નેતા તથા સર્વભૌમ રાજા બન્યો.
સૂત ઉવાચ- ય ઇદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા કરોતિ દાનમુત્તમમ્ । અપુત્રો લભતે પુત્રં સંક્ષેપાત્કથિતં મયા
સૂતજીએ કહ્યું: 'જે ભક્તિપૂર્વક આ સાંભળે અથવા આ ઉત્તમ દાન આપે, એ સંતાન વિના હોય તો પણ પુત્ર પામે છે; મેં સંક્ષિપ્તમાં કહેલું છે.'
ભક્ત્યા શ્રુત્વા તુ યા નારી કુર્યાદ્બ્રાહ્મણપૂજનમ્ । સુપુત્રા સા ભવેન્નિત્યં શાસ્ત્રોક્તવિધિના દ્વિજ
જે સ્ત્રી ભક્તિપૂર્વક આ સાંભળીને, શાસ્ત્રોક્ત રીતથી બ્રાહ્મણોની પૂજા કરે, એ હંમેશા સુપુત્રવતી બને છે, હે દ્વિજ.
સુવર્ણં રજતં વસ્ત્રં પુષ્પમાલ્યં ચ ચંદનમ્ । યો દદ્યાત્પુસ્તકે ભક્ત્યા સર્વપાપપ્રણાશનમ્
જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક પુસ્તકને સોનુ, ચાંદી, વસ્ત્ર, ફૂલ, હાર કે ચંદન અર્પણ કરે, તેના સર્વ પાપો નાશ પામે છે.
પૂર્વજન્મનિ યો મૂઢો બ્રહ્મબાલકઘાતકઃ । તસ્ય ક્રૂરો ભવેત્પુત્રઃ સપ્તજન્માંતરૈર્દ્વિજઃ
હે દ્વિજ, જે મનુષ્યે પેહલા જન્મમાં અજ્ઞાનતાથી બ્રાહ્મણ બાલકની હત્યા કરી હોય, તેને સાત જન્મ પછી ક્રૂર સ્વભાવનો પુત્ર થાય છે.
શૌનક ઉવાચ- કેન પુણ્યેન ભો સૂત વૈકુંઠં સમવાપ્યતે । તદ્વદસ્વ શૃણ્વતો મે પોતો હિ ભવસાગરે
શૌનકએ પૂછ્યું: હે સૂતજી, કયા પુણ્યથી વૈકુંઠ પ્રાપ્ત થાય છે? કૃપા કરીને મને કહો, કેમ કે તમારી વાતો સાંભળવાથી જીવનસાગર પાર થવાનો માર્ગ મળે છે.