પિંગાક્ષા રક્તકેશાશ્ચ શ્યામદેહ નખાધરાઃ । વામના દીર્ઘચરણા હ્રસ્વનાસાશ્ચ દંતુરાઃ
તેમની આંખો પીળાશભરી, વાળ લાલ, શરીર કાળો અને નખ લાંબા હતા. તેઓ ઊંચાઈમાં નાના, પગ લાંબા, નાક ચપટી અને દાંત મોટા હતા.
નીયતાં નીયતામેષ ધર્મરાજસ્ય શાસનાત્ । પુરીં સંયમનીમેવમૂચિરે તે પરસ્પરમ્
'ધર્મરાજના આદેશે એને લઈ જાવ, લઈ જાવ સમ્યમની નગરીમાં!' એમ તેઓ એકબીજાને બોલ્યા.
ઇત્યુક્ત્વા યાતના દેહે માં નિવેશ્ય મહારુષા । નિબધ્ય દારુણૈઃ પાશૈર્જઘ્નુર્લોહસ્ય મુદ્ગરૈઃ
આવું કહી, યાતનાદાયકો ભારે ગુસ્સાથી મને કઠોર બાંધણીઓથી બાંધી, લોખંડના ગાદાંથી માર્યા અને દુઃખદાયક શરીરમાં મૂકી દીધો.
તૈરહં નીયમાનસ્તુ માર્ગે હ્યુત્તપ્તવાલુકે । અરુદં ભૃશદુઃખાર્તસ્તાડિતોઽહં પુનશ્ચ તૈઃ
તેઓએ મને ગરમ રેતીના રસ્તે ખેંચતાં, હું ભારે પીડાથી રડતો રહ્યો, અને તેઓ વારંવાર મારતા રહ્યા.
પ્રોચુશ્ચ તે ધ્રુવં કૃત્વા નિર્ભર્ત્સ્યેતિ ચ માં બહુ । યમદૂતા ઊચુઃ । ત્વયા લુપ્તો ગુરુર્યસ્માદ્વદતા બ્રહ્મ નિશ્ચલમ્
તેઓએ મને ઘણી રીતે ધમકાવીને કહ્યું: યમદૂતોએ કહ્યું—'તમે અડગ બ્રહ્મ બોલતા ગુરુનું અપમાન કર્યું છે, એથી તું મોટું પાપ કર્યું છે.'
કિં કરોષિ યમસ્યાગ્રે દ્રષ્ટવ્યં દારુણં મુખમ્ । તસ્ય પાપસ્ય ભોક્તવ્યં દારુણસ્ય ફલં ત્વયા
'યમરાજ સામે તું શું કરશે? તારે એનું ભયાનક મુખ જોવું પડશે. તારે તારા પાપનું ભયાનક ફળ ભોગવવું પડશે.'
તેનૈવ પાપ્મના પાપિન્નપમૃત્યું ગતો ભવાન્ । ઇત્યુક્ત્વા માં મુહૂર્તેન બહુયોજનસંસ્થિતામ્
'એ જ પાપના કારણે, હે પાપી, તને અકાળમૃત્યુ આવી છે.' આવું કહી, એક પળમાં તેઓ મને અનેક યોજન દૂર લઈ ગયા.
પુરીં સંયમનીં નિન્યુર્યત્ર રાજા સ્વયં યમઃ । પ્રણમ્ય ધર્મરાજાનં સ્થાપયિત્વા તુ માં પુરઃ
તેઓએ મને સમ્યમની નગરીમાં લઈ ગયા, જ્યાં ધર્મરાજ પોતે રહે છે. ધર્મરાજને વંદન કરીને, મને એમના સામે ઉભો રાખ્યો.
આનીતોઽયં દ્વિજઃ પાપ ઇતિ માં તે ન્યવેદયન્ । દૃષ્ટ્વા માં ધર્મરાજોઽથ પ્રોવાચ સ્વસભાસદઃ
'આ દ્વિજ પાપી છે'—એવું તેમણે જાણ કર્યુ. ધર્મરાજે મને જોઈને પોતાની સભામાં કહ્યું.
યમ ઉવાચ- ભો સભ્યા મામકીં વાચં શૃણ્વંતુ સુસમાહિતાઃ । યદાહં બ્રહ્મણા હ્યસ્મિન્નધિકારે નિવેશિતઃ
યમરાજે કહ્યું: 'હે સભ્યજનો, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો. જ્યારે મને બ્રહ્માજીએ આ પદ પર બેસાડ્યા—'
તદા મામિત્યુવાચાસૌ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ । બ્રહ્મોવાચ- અધર્મિણાં નરાણાં ત્વં શાસ્તા સંયમનીપતિઃ
'ત્યારે બ્રહ્મા, જે જગતના પિતામહ છે, એમણે મને કહ્યું: "તું સમ્યમની નગરનો રાજા છે, અધર્મી માણસોને દંડ આપનાર છે."'
યથાપરાધમાધત્સ્વ દંડં ચંડકરાત્મજ । પિત્રોરપોષકો યસ્તુ સમર્થો ગુરુધ્રુક્તુ યઃ । એતૌ મહાપાતકિનૌ નિપાત્યૌ નિરયેષુ તે
'હે ચંડકરપુત્ર, જેવો ગુનો, એવો દંડ આપ. જે માતા-પિતાનું પાલન કરતો નથી કે ગુરુનું અપમાન કરે છે—એ બંને મોટા પાપી છે અને તારે તેમને નરકમાં નાખવા.'
સર્વેષુ યાવદ્વર્ષાણાં પ્રત્યેકમયુતં ભવેત્ । એતયોર્ન ત્વયા કાર્યા દયા જાતુ કકુપ્પતે
'દસ હજાર વર્ષ જેટલા વર્ષો સુધી, દરેકને બધા નરકોમાં રહેવું જોઈએ. હે દક્ષિણ દિશાના સ્વામી, આ બંને માટે કદી દયા ન કરવી.'
યમ ઉવાચ- ઇત્યહં બ્રહ્મણો વાક્યાત્સ્વગુરુદ્રુહિ માનવે । ન કરોમિ ક્રિયાં સભ્યાસ્તથા પિત્રોરપોષકે
યમરાજે કહ્યું: 'આ રીતે, બ્રહ્માના આદેશથી, હું ગુરુનું અપમાન કરનારા કે માતા-પિતાનું પાલન ન કરનારા માટે કોઈ વિધિ કરતો નથી, હે સભ્યજનો.'
બ્રાહ્મણોઽયં ગુરુદ્રોહી તદ્દ્રોહાદપમૃત્યુતામ્ । પ્રાપ્તો મચ્છાસનાદ્ભૃત્યૈરાનીતો દર્શનાક્ષમઃ
'આ બ્રાહ્મણ ગુરુદ્રોહી છે. એ દ્રોહના કારણે એને અકાળમૃત્યુ આવી છે અને મારા આદેશે, મારા દાસોએ એને અહીં લાવ્યા છે, જોવા યોગ્ય છે.'
ભો ભૃત્યાઃ પ્રથમં ઘોરે રૌરવે વત્સરાયુતે । પાત્યતાં ચ પુનસ્તસ્માન્નિઃસાર્ય્યાન્યત્ર પાત્યતામ્
'હે દાસો, પહેલા એને ભયાનક રૌરવ નરકમાં દસ હજાર વર્ષ માટે નાખો; પછી એને બહાર કાઢી, બીજે ક્યાંક ફરી નાખો.'
તાવંતમેવ કાલં વૈ પાપોઽયં ગુરુલોપકઃ । નરકેષ્વિતિ સર્વેષુ યથાકાલં સ્થિતં દ્રુતમ્
'જેટલો સમય કહ્યો છે, એટલો સમય આ ગુરુનું અપમાન કરનારો પાપી બધા નરકોમાં, જે જે સમય માટે હોય, તેટલો જ રહે.'
મુકુંદ ઉવાચ- વેદાયન ગુરો સ્વામિન્ભૃત્યાસ્તે યમશાસનાત્ । નીત્વા માં રૌરવે ઘોરે પાશૈર્બધ્વા ન્યપાતયન્
મુકુન્દે કહ્યું: 'હે વેદાયન ગુરુવર, તમારા દાસોએ યમરાજના આદેશે મને રૌરવના ભયાનક નરકમાં લઈ જઈ, બાંધણીઓથી બાંધીને નીચે ફેંકી દીધો.'
તત્રાહં તાં વ્યથાં ગુર્વી લબ્ધવાનતિદારુણામ્ । યથાકોઽપિ ક્ષણસ્તાત નીતો મે યુગવત્તદા
ત્યાં મને એટલું ભારે દુઃખ થયું કે, એક પળ પણ આખા યુગ જેટલું લાંબું લાગતું હતું, પ્રિય.
ત્રિંશદ્દિનાનિ તન્નીતં દુઃખં મે તત્ર તિષ્ઠતા । એકત્રિંશતમે હ્યસ્મિન્દિનેઽહં નિર્ગતસ્તદા
હું ત્યાં ત્રીસ દિવસ સુધી એ દુઃખ સહન કરતો રહ્યો; એકત્રીસમા દિવસે હું ત્યાંથી નીકળી ગયો.
પતિતેષ્વસ્થિખંડેષુ તીર્થેઽસ્મિન્નુતમોત્તમે । ગુરુલોપોદ્ભવં પાપં સદ્યો નષ્ટં મમાભવત
આ ઉત્તમ તીર્થ પર જ્યારે હું હાડકાંના ટુકડાઓમાં પડ્યો, ત્યારે ગુરુની અવગણનાથી થયેલું પાપ તરત જ નાશ પામ્યું.
તીર્થસ્યાસ્ય પ્રસાદેન લબ્ધા ચ સ્વર્ગતિર્મયા । સુખં સ્વર્ગે નિવત્સ્યામિ યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ
આ તીર્થના પ્રસાદથી મને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થયો; હવે હું ચૌદ ઇન્દ્રો સુધી સ્વર્ગમાં આનંદથી રહીશ.
યમસ્ય નગરે તસ્મિન્યાઃ પ્રજા નિવસંતિ વૈ । પાપિનાં ભયદાયિન્યો ધર્મિણાં તા મનોહરાઃ
યમના શહેરમાં જે પ્રજાઓ વસે છે, તે પાપીઓ માટે ભયજનક છે, પણ ધર્મી લોકો માટે મનમોહક છે.
સિંહાસ્યા ગજકોલાસ્યા મહાદંષ્ટ્રોન્નતોદરીઃ । બિડાલાસ્યાઃ પિંગકેશ્યો ભામિન્યો દીર્ઘપત્કરાઃ
કેટલાંક સિંહમુખવાળી, હાથી અને વરાળ જેવા ચહેરાવાળી, મોટી દાઢવાળી, ફૂલેલા પેટવાળી, બિલાડી જેવા ચહેરાવાળી, પીળા વાળવાળી, તેજસ્વી અને લાંબા હાથવાળી સ્ત્રીઓ હતી.
તીર્થસ્યાસ્ય પ્રસાદેન નિઃપાપોહં યદાભવમ્ । તદા મયા પ્રજા દૃષ્ટા દિવ્યરૂપા યમાલયે
આ તીર્થના પ્રસાદથી જ્યારે હું પાપમુક્ત થયો, ત્યારે મેં યમના ઘરમા એ દિવ્ય રૂપાવાળી પ્રજાઓને જોયા.
સર્વાસ્તાઃ સત્યવાદિન્યો વિનયાચારસંચિતાઃ । દિવ્યાભરણધારિણ્યો દિવ્યાંબરવિભૂષિતાઃ
બધી જ સ્ત્રીઓ સત્ય બોલતી, વિનય અને સારા વર્તનથી ભરપૂર, દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ અને સ્વર્ગીય વસ્ત્રોથી શોભાયમાન હતી.
ઇત્યેતત્કથિતં તાત યત્પૃષ્ટોઽહં ત્વયાનઘ । અનુજાનીહિ માં ગંતુમમરેશપુરીં પ્રતિ
હવે, પ્રિય, તું જે પૂછ્યું હતું તે બધું મેં કહી દીધું છે; હવે મને અમરેશ્વરનાં શહેર તરફ જવા દે.
નારદ ઉવાચ- ઇત્યાકર્ણ્ય સ સન્યાસી સ્વશિષ્યોક્તં વચસ્તદા । ભૂયઃ પપ્રચ્છ ધર્માત્મા મુકુંદં તં દ્વિજં નૃપ
નારદે કહ્યું: આ રીતે સાંભળીને, એ સંન્યાસીએ પોતાના શિષ્યના વચન સાંભળ્યા અને પછી ધર્મનિષ્ઠ મનથી મુકુન્દ બ્રાહ્મણને ફરીથી પૂછ્યું, રાજા.
વેદાયન ઉવાચ- બાલ્યાવધિ ગુરુસ્નેહં મત્તોઽધીતં ત્વયાખિલમ્ । શબ્દશાસ્ત્રસમેતશ્ચ વેદસ્તુ સપદક્રમઃ
વેદાયને કહ્યું: બાળપણથી જ તું મારા પાસેથી ગુરુના પ્રેમથી બધું શીખ્યો છે, શબ્દશાસ્ત્ર અને વેદ સહિત બધું જ તું સમજી ગયો છે.
વિહિતા મમ શુશ્રૂષા ભાવેન ભવતોત્તમા । ત્વયિ સંતિ સતાં સાધો ગુણાઃ શમદમાદયઃ
મારા માટે તું ભક્તિપૂર્વક સેવા કરી છે, શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય; તારા અંદર શાંતિ, દમન વગેરે સારા ગુણો છે.