પુરાસીદ્દંડકો નામ્ના ચૌરો લોકભયપ્રદઃ । બ્રહ્મસ્વહારી મિત્રઘ્નો યુગે દ્વાપરસંજ્ઞકે
પહેલાં દંડક નામનો એક ચોર હતો, જે દુનિયાને ડરાવતો; તે બ્રાહ્મણોની વસ્તુ ચોરી કરતો અને મિત્રોને મારતો, એ દ્વાપર યુગની વાત છે.
અસત્યભાષી ક્રૂરશ્ચ પરસ્ત્રીગમને રતઃ । ગોમાંસાશી સુરાપશ્ચ પાખંડજનસંગભાક્
એ ખોટું બોલતો, ક્રૂર હતો, પરસ્ત્રીઓ સાથે સંબંધ રાખતો, ગાયનું માંસ ખાતો, દારૂ પીતો અને પાખંડી લોકો સાથે રહેતો.
વૃત્તિચ્છેદી દ્વિજાતીનાં ન્યાસાપહારકસ્તથા । શરણાગતહંતા ચ વેશ્યાવિભ્રમલોલુપઃ
એ બ્રાહ્મણોની રોજી-રોટી કાપતો, જમા કરેલી વસ્તુઓ ચોરી લેતો, શરણમાં આવેલા લોકોને મારતો અને વેશ્યાઓ પાછળ લલચાતો.
એકદા સ દ્વિજશ્રેષ્ઠ કસ્યચિદ્વિષ્ણુમંદિરમ્ । જગામ હરણાર્થાય વિષ્ણોર્દ્રવ્યં સ મૂઢધીઃ
એક વખત, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એ મૂર્ખ મનથી વિષ્ણુના મંદિરમાં વિષ્ણુની વસ્તુ ચોરવા ગયો.
અથ દ્વારિ પ્રવિશ્યાસાવંઘ્રિઃ કર્દ્દમસંયુતઃ । પ્રોચ્છિતઃ સકલં નિમ્ને ભૂમૌ દેવગૃહસ્ય ચ
પછી, મંદિરના દરવાજે પ્રવેશીને, તેના પગ કાદવથી ભીંજાયેલા હતા; તેણે દેવમંદિરની જમીન પરનું બધું કાદવ ખૂંદી કાઢ્યું.
તેનૈવ કર્મ્મણા ભૂમિર્નિમ્નરિક્તા બભૂવ હ । લોહસ્ય ચ શલાકાભ્યાં મુદ્ઘાટ્યત્વરરંમુદા
એ કાર્યથી જમીન ઊંડી અને ખાલી થઈ ગઈ; લોખંડની સળિયાથી તેણે આનંદપૂર્વક જમીન ખોદી.
પ્રવિવેશ હરેર્ગેહં વિતાનવરશોભિતમ્ । રત્નકાંચનદીપાઢ્યં પરિધ્વસ્ત મહત્તમમ્
પછી એ હરિના ઘરમાં પ્રવેશ્યો, જ્યાં સુંદર છત, રત્નો અને સોનાના દીવા હતા અને બધું ભવ્ય રીતે શોભતું હતું.
નાનાપુષ્પસુગંધાઢ્યં નાનાપાત્રસમાકુલમ્ । સુવાસિતસ્ય તૈલસ્ય ગંધેન પરિપૂરિતમ્
ત્યાં અનેક ફૂલોની સુગંધ હતી, વિવિધ વાસણોથી ભરેલું હતું અને સુગંધિત તેલની સુવાસથી પરિપૂર્ણ હતું.
અનેનહારકેણાથ પર્ય્યંકે સુમનોહરે । શાયિતો રાધયા સાર્દ્ધં દૃષ્ટઃ પીતાંબરોઽચ્યુતઃ
પછી એ ચોરને એક અતિમનોહર પલંગ પર રાધાજી સાથે સુતો જોઈને, પીળા વસ્ત્રધારી અચ્યૂત પણ ત્યાં હાજર હતા.
પ્રણમ્ય રાધિકાનાથં નિષ્પાપઃ સોઽભવત્તદા । નેષ્યામ્યથ ન નેષ્યામિ અનેન કિં ભવેન્મમ
રાધાના સ્વામીને વંદન કરીને એ ક્ષણે એ પાપરહિત થઈ ગયો; 'હવે લઉં કે ન લઉં? આમાંથી મને શું મળશે?' એમ વિચાર્યો.
સેવાં કર્ત્તુમશક્તોઽહં યતશ્ચૌરોઽસ્મિ સર્વદા । દ્રવ્યેણ કાર્યમસ્તીતિ તન્નેતું કૃતવાન્મનઃ
હું સેવા કરવા અસમર્થ છું, કેમ કે હું હંમેશાં ચોર છું; પણ ધનથી કામ કરવું હતું, એટલે મનમાં નક્કી કર્યું કે લઈ જવું.
પાતયિત્વાંશુકં ભૂમૌ કૌશેયં કમલાપતેઃ । બબંધ વસ્તુજાતં ચ પાણૌ કૃત્વા સકંપિતઃ
કમળાનાથનું રેશમી વસ્ત્ર જમીન પર નાખી, તેણે કાંપતો-કાંપતો બધું મૂલ્યવાન સામાન બાંધીને હાથમાં લીધું.
વિષ્ણોર્માયાપતેશ્ચાથ તાનિ સર્વાણિ જૈમિને । કૃત્વા શબ્દં સુઘોરં ચ પતિતાન્યથ તાનિ વૈ
પછી, જયમિની, વિષ્ણુની માયાથી એ બધાં વસ્તુઓએ ભયાનક અવાજ કર્યો અને જમીન પર પડી ગઈ.
પરિત્યજ્ય સુનિદ્રાં ચ ધાવંત ઇતિ કિન્વહો । આગતા બહુશો લોકાશ્ચોરો દ્રવ્યં જવેન ચ
ઘેરી ઊંઘ છોડી લોકો દોડી આવ્યા, 'આ શું છે?' એમ બોલતા. ઘણાં લોકો ભેગા થયા અને ચોર માલ લઈને ઝડપથી ભાગી ગયો.
ત્યક્ત્વા ધનં ચ ચૌરોઽપિ ત્રસ્તઃ કિંચિજ્જગામ હ । દંશિતઃ કાલસર્પેણ મૃતોઽસૌ ગતકિલ્બિષઃ
ચોર પણ ડરથી ધન છોડી થોડું આગળ ગયો; પણ કાળના સાપે ડંખ મારતાં તે પાપમુક્ત થઈ મરી ગયો.
યમાજ્ઞયા તસ્ય દૂતાઃ પાશમુદ્ગરપાણયઃ । આગતાસ્તં સમાનેતું દંષ્ટ્રિણશ્ચર્મવાસસઃ
યમરાજના આદેશથી, પાશ અને ગદા પકડેલા, દાંતવાળા અને ચામડાં પહેરેલા દૂતોએ તેને લાવવા આવ્યા.
બબંધુશ્ચર્મપાશેન નિન્યુર્દુર્ગમવર્ત્મના । દૃષ્ટ્વા તં શમનઃ ક્રુદ્ધઃ પપ્રચ્છ સચિવં પ્રતિ
તેણે ચામડાના પાશથી બાંધીને કઠણ રસ્તે લઈ ગયા; તેને જોઈને ક્રોધિત યમરાજે પોતાના મંત્રીને પૂછ્યું.
યમ ઉવાચ- અનેન કિં કૃતં કર્મ પાપં વા પુણ્યમેવ વા । સમૂલં વદ હે પ્રાજ્ઞ ચિત્રગુપ્ત મમાગ્રતઃ
યમરાજે કહ્યું: એણે શું પાપ કે પુણ્ય કર્યું છે? હે વિદ્વાન ચિત્રગુપ્ત, બધું જ સાચું મારા સામે કહો.
ચિત્રગુપ્ત ઉવાચ- સૃષ્ટાનિ યાનિ પાપાનિ વિધાત્રા પૃથિવીતલે । કૃતાન્યનેન મૂઢેન સત્યમેતન્મયોદિતમ્
ચિત્રગુપ્તે કહ્યું: પૃથ્વી પર સર્જનહાર દ્વારા બનાવેલા બધા પાપો આ મૂર્ખે કર્યા છે; હું સાચું કહું છું.
કિંત્વાકર્ણય લોકેશ સુકૃતં ચાસ્ય વર્ત્તતે । મન્યેઽહં યમુનાભ્રાતઃ સર્વપાપવિલોપિ તત્
પણ, હે જગતના સ્વામી, સાંભળો, એના પાસે થોડું પુણ્ય પણ છે; હે યમુનાના ભાઈ, એ બધું પાપ નાશ કરે છે એવું હું માનું છું.
ધર્મરાજ ઉવાચ- કિં પુણ્યં વર્ત્તતેઽમાત્ય વદ સારં મમાંતિકે । શ્રુત્વૈવં તદ્વિધાસ્યામિ યત્ર યોગ્યો ભવેદસૌ
ધર્મરાજે કહ્યું: એના પુણ્યનું સાર શું છે, મંત્રી? મારા સામે કહો. સાંભળીને, હું તેને યોગ્ય સ્થાન આપું.
યમસ્ય વચનં શ્રુત્વા સભયશ્ચિત્રગુપ્તકઃ । કૃત્વા હસ્તાંજલિં પ્રાહ ચાત્મનઃ સ્વામિને દ્વિજ
યમરાજના વચન સાંભળી, ચિત્રગુપ્ત ડરીને હાથ જોડીને પોતાના સ્વામી પાસે બોલ્યો.
ચિત્રગુપ્ત ઉવાચ- હરણાર્થં હરેર્દ્રવ્યં ગતોઽસૌ પાપિનાં વરઃ । પ્રોજ્ઝિતઃ કર્દ્દમો રાજન્પાદયોર્દ્વારતો હરેઃ
ચિત્રગુપ્તે કહ્યું: હરિનું ધન ચોરવા એ ગયો, હે પાપીઓમાં શ્રેષ્ઠ; રાજા, હરિના દ્વાર પરના કાદવને એના પગે દૂર કર્યું.
બભૂવ લિપ્તા સા ભૂમિર્બિલચ્છિદ્ર વિવર્જિતા । તેન પુણ્યપ્રભાવેણ નિર્ગતં પાતકં મહત્ । વૈકુંઠં પ્રતિયોગ્યોઽસૌ નિર્ગતસ્તવ દંડતઃ
એ જમીન હવે ચીકટ અને છિદ્ર વિહોણી થઈ ગઈ; એના પુણ્યના પ્રભાવથી મોટું પાપ દૂર થયું અને હવે એ વૈકુંઠ માટે યોગ્ય છે, તારા દંડમાંથી મુક્ત થયો છે.
વ્યાસ ઉવાચ- શ્રુત્વા સ વચનં તસ્ય પીઠં કનકનિર્મિતમ્ । દદૌ તસ્મૈ ચોપવિષ્ટસ્તત્ર પૂજ્યોયમેનસઃ
વ્યાસે કહ્યું: એના વચન સાંભળી, યમરાજે તેને સોનાનું આસન આપ્યું અને ત્યાં બેસાડી, પાપમુક્ત થઈ સન્માન આપ્યો.
નનામ શિરસા તં વૈ પ્રોવાચ વિનયાન્વિતઃ । યમ ઉવાચ- પવિત્રં મંદિરં મેઽદ્ય પાદયોસ્તદ્ધિ રેણુભિઃ
તેને શિરો નમાવી વિનમ્રતાથી કહ્યું. યમરાજે કહ્યું: આજે મારા મંદિરમાં તારા પગની ધૂળથી પવિત્રતા આવી.
કૃતાર્થોઽસ્મિ કૃતાર્થોઽસ્મિ કૃતાર્થોઽસ્મિ ન સંશયઃ । ઇદાનીં ગચ્છ ભો સાધો હરેર્મંદિરમુત્તમમ્
હું ધન્ય થયો, હું ધન્ય થયો, હું નિશ્ચયે ધન્ય થયો. હવે, હે સારા મનુષ્ય, હરિના શ્રેષ્ઠ મંદિરમાં જા.
નાનાભોગસમાયુક્તં જન્મમૃત્યુનિવારણમ્ । વ્યાસ ઉવાચ- ઇત્યુક્ત્વા ધર્મરાજોઽસૌ સ્યંદને સ્વર્ણનિર્મિતે
જેમાં અનેક સુખો છે અને જન્મમૃત્યુથી મુક્તિ છે. વ્યાસે કહ્યું: આમ કહી, ધર્મરાજ સોનાની રથમાં બેઠા.
રાજહંસયુતે દિવ્યે તમારોપ્ય ગતૈનસમ્ । સમસ્તસુખદં સ્થાનં પ્રેષયામાસ ચક્રિણઃ
ચક્રધારી ભગવાને રાજહંસો સાથે દિવ્ય વાહન પર બેસાડી, તેને સર્વ સુખ આપનારા સ્થાન તરફ મોકલ્યો.
એવં પ્રવિષ્ટો વૈકુંઠે તત્ર તસ્થૌ સુખં ચિરમ્ । લેપનં યે પ્રકુર્વંતિ ભક્ત્યા તુ હરિમંદિરમ્
એ રીતે વૈકુંઠમાં પ્રવેશીને, તે ત્યાં લાંબા સમય સુધી આનંદથી રહ્યો. જે લોકો ભક્તિપૂર્વક હરિના મંદિરમાં લેપન કરે છે,