અતઃ પાપિષ્ઠ ચાન્નાનિ ન ગૃહ્ણંતિ મનીષિણઃ । ગૃહ્ણંતિ મોહાદ્યે મૂઢા ભવંતિ પાપભાગિનઃ
આથી, હે મહાપાપી, વિદ્વાનો કદી પાપીનો અન્ન લેતા નથી; જે મૂર્ખો મોહવશ લે છે, તેઓ પાપના ભાગીદાર બને છે.
કુર્યાદ્ભૂમિષ્ઠમુદકં ચૈકં ભો દ્વિજસત્તમ । સર્વપાપૈર્વિનિર્મુક્તો વ્રજેત્સ હરિમંદિરમ્
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, પૃથ્વી પર જે એક જ વખત પાણીનું દાન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને હરિધામે જાય છે.
પ્રયત્નેન દ્વિજશ્રેષ્ઠ કર્ત્તવ્યો ધનસંચયઃ । સંચિતં ચ ધનં બ્રહ્મન્દાનકર્મણિ વિક્ષિપેત્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, પુરુષે મહેનતે ધન એકત્ર કરવું જોઈએ અને એ ધન બ્રાહ્મણોને દાનમાં આપવું જોઈએ.
રણંતિ યે ચ કાર્પણ્યાદ્ધનં તે ચાતિદુઃખિનઃ । અંતે સર્વધનં ત્યક્વા નિઃસ્વા ગચ્છંતિ ભો મુને
જે લોકો કંજૂસીથી ધન સંગ્રહ કરે છે, તેઓ ખૂબ દુઃખી રહે છે; અંતે બધું ધન છોડી, નિર્ધન બનીને અહીંથી વિદાય લે છે, હે મુનિ.
માનવા યે સદા દાનં દત્ત્વા દત્ત્વા દરિદ્રતિ । દરિદ્રાસ્તેન વિજ્ઞેયા નરલોકે મહેશ્વરાઃ
જે લોકો વારંવાર દાન આપી ગરીબ બને છે, તેમને મનુષ્યલોકમાં ગરીબ જ માનવા, હે મહેશ્વર.
પરલોકે દ્વિજવ્યાઘ્ર સાધુસંયમવર્જિતે । નિર્દયે બંધુહીને ચ ન દત્તં નોપતિષ્ઠતે
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, પરલોકમાં જ્યાં સારા આચરણ કે સંયમ નથી, જ્યાં દયા કે સગાં નથી, ત્યાં જે દાન નથી આપ્યું એ સાથે નથી જતું.
સ્થિતે ધને નરો યો વૈ નાશ્નાતિ ન દદાતિ સઃ । દરિદ્ર ઇવ વિજ્ઞેયઃ પ્રેત્ય નિશ્વાસમુત્સૃજેત્
જે માણસ પાસે ધન હોય છતાં પોતે તેનો ઉપયોગ ન કરે કે બીજાને આપે નહીં, એ ગરીબ ગણાય છે અને મૃત્યુ પછી હાય હાય કરતાં જાય છે.
તપસોઽપિ વરં દાનં પ્રોક્તં ચ તત્ત્વદર્શિભિઃ । અતો યત્નાદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠ દાનકર્મ સમાચરેત્
સાચા જ્ઞાનીઓએ કહ્યું છે કે દાન તપ કરતા પણ શ્રેષ્ઠ છે; એટલે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, દાનનું કર્મ ઉત્સાહપૂર્વક કરવું જોઈએ.
દાતા દાનં ન દદ્યાદ્વૈ સમુત્સૃજ્ય દ્વિજાતયે । સ યાતિ નિરયં ઘોરં સર્વજંતુભયાવહમ્
જે દાતા મનમાં દાન આપવાનું નક્કી કરે અને પછી બ્રાહ્મણને ન આપે, એ ભયાનક નરકમાં જાય છે, જે બધાં જીવને ડરાવનાર છે.
દાનં દાતા પ્રતિગ્રાહી ન સ્મરેચ્ચ ન યાચતે । નિરયે ચોભયોર્વાસો યાવચ્ચંદ્ર દિવાકરૌ
દાતા કે ગ્રહીતાએ દાન આપ્યું હોય એ વાતને યાદ કરવી કે માંગવી નહીં; નહિંતર, બંનેને ચંદ્ર અને સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી નરકમાં રહેવું પડે.
બ્રહ્મહત્યાદિ પાપાનિ યાનિ વૈ દ્વિજસત્તમ । તાનિ દાનેન હન્યંતે તસ્માદ્દાનં સમાચરેત્
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મહત્યાદિ જે પાપો છે, તે બધાં દાનથી નાશ પામે છે; એટલે, દાન કરવું જોઈએ.
અથ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે ચુતર્થં બ્રહ્મખણ્ડં પ્રારભ્યતે શ્રીવેદવ્યાસાય નમઃ શૌનક ઉવાચ- કલૌ સમાગતે સૂત પ્રાણિનાં કેન કર્મણા । ઉદ્ધારો વૈ ભવેત્તસ્માત્કથયસ્વ મમાગ્રતઃ
હવે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણમાં ચૂત વૃક્ષ વિષયક બ્રહ્મખંડ શરૂ થાય છે.
સૂત ઉવાચ- સાધુસાધુ મુનિશ્રેષ્ઠ પુણ્યાત્મનાં વરો ભવાન્ । સર્વેષાં ચ જનાનાં ચ શુભવાઞ્છો નિરંતરમ્
શ્રીવેદવ્યાસને વંદન. શૌનકએ પૂછ્યું: કલિયુગમાં, સૂતજી, જીવાત્માઓ કયા કર્મથી ઉદ્ધાર પામે છે? કૃપા કરીને મને સ્પષ્ટ કહો.
એતદ્વ્યાસઃ પુરા વિપ્રઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વપૂજિતઃ । પૃષ્ટો જૈમિનિના તં સ યદાહ શૃણુ વૈષ્ણવ
સૂતએ કહ્યું: બહુ સારું, મુનિશ્રેષ્ઠ, તમે પુણ્યશીલ અને સર્વના કલ્યાણની સતત ઈચ્છા રાખો છો.
દંડવત્પ્રણિપત્યાસૌ વ્યાસં સર્વાર્થપારગમ્ । ગુરું સત્યવતીસૂનું પપ્રચ્છ મુનિપુંગવઃ
પહેલાં જૈમિનીએ સર્વજ્ઞ અને સર્વે પૂજ્ય વ્યાસજીને જે પૂછ્યું હતું, એ તમે સાંભળો, વૈષ્ણવ.
જૈમિનિરુવાચ- કલૌ નૃણાં ભવેત્કેન મોક્ષો વૈ કથયસ્વ મે । અલ્પેનાપિ ચ પુણ્યેન મર્ત્યાશ્ચાલ્પાયુષો યતઃ
જૈમિનીએ કહ્યું: કલિયુગમાં લોકો મુક્તિ કેવી રીતે પામે? કહો, કેમ કે મનુષ્યોનું આયુષ્ય ઓછું છે અને પુણ્ય પણ ઓછું છે.
વ્યાસ ઉવાચ- સાધુસંગાદ્ભવેદ્વિપ્ર શાસ્ત્રાણાં શ્રવણં પ્રભો । હરિભક્તિર્ભવેત્તસ્માત્તતો જ્ઞાનં તતો ગતિઃ
વ્યાસે કહ્યું: સારા લોકોની સંગતિથી શાસ્ત્રો સાંભળવાની ઈચ્છા થાય છે, એમાંથી હરિભક્તિ થાય છે, પછી જ્ઞાન મળે છે અને પછી મોક્ષ મળે છે.
ન રોચતે કથા ભૂમૌ પાપિષ્ઠાય જનાય વૈ । વૈષ્ણવી સ તુ વિજ્ઞેયઃ પાપિષ્ઠપ્રવરો દ્વિજઃ
પાપી મનુષ્યને ધરતી પર કથા ગમતી નથી; એવો માણસ, દ્વિજ, પાપીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય.
શ્રીકૃષ્ણસ્ય કથાં શ્રુત્વાઽઽનંદી ભવતિ વૈષ્ણવઃ । અસત્યાં તાં તુ યો બ્રૂયાજ્જ્ઞેયઃ સ પાપિનાં ગુરુઃ
શ્રીકૃષ્ણની કથા સાંભળીને વૈષ્ણવ આનંદિત થાય છે; પણ જે ખોટું બોલે, એ પાપીઓમાં મુખ્ય છે.
યસ્મિન્યસ્મિન્સ્થલે વિપ્ર કૃષ્ણસ્ય વર્તતે કથા । તસ્માત્તસ્માજ્જગન્નાથો યાતિ ત્યક્ત્વા ન કર્હિચિત્
જ્યાં ક્યાં પણ કૃષ્ણકથા થાય છે, ત્યાં જગન્નાથ ભગવાન ક્યારેય છોડી જતા નથી.
કૃષ્ણસ્ય યઃ કથારંભે કુર્યાદ્વિઘ્નં નરાધમઃ । નરકાન્નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ મન્વંતરશતાવધિ
જે માણસ કૃષ્ણકથાની શરૂઆતમાં અવરોધ કરે છે, એ મનુષ્યને અનેક મન્વંતર સુધી નરકમાંથી મુક્તિ મળતી નથી.
યે પુરાણકથાં શ્રુત્વા નિંદંત્યુપહસંતિ વૈ । તેષાં કરસ્થા નરકા બહુક્લેશકરાઃ સદા
જે લોકો પુરાણકથા સાંભળીને નિંદા કે ઉપહાસ કરે છે, તેમના હાથમાં હંમેશા દુઃખદાયક નરક રહેલા હોય છે.
જન્માંતરાર્જિતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ । શ્રીકૃષ્ણચરિતં યો વૈ શ્રોતુમિચ્છાં કરોત્યપિ
જે માણસ શ્રીકૃષ્ણના ચરિત્ર સાંભળવાની ઈચ્છા પણ કરે છે, તેના અનેક જન્મોના પાપો તત્કાળ નાશ પામે છે.
ભક્ત્યા યો વૈ નરઃ કુર્યાત્શ્રીકૃષ્ણચરિતં તથા । ન જાને શ્રવણે તસ્ય કા ગતિર્વા ભવિષ્યતિ
જે માણસ ભક્તિપૂર્વક શ્રીકૃષ્ણના ચરિત્ર કરે છે, તેના માટે કથા સાંભળવાથી પછી શું લાભ થાય છે, એ હું પણ કહી શકતો નથી.
બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપં અકાલમરણં તથા । સુરાપાનં તથાસ્તેયં સર્વં નશ્યતિ પાપિનઃ
બ્રહ્મહત્યાદિ બધાં પાપો, અકાળમૃત્યુ, દારૂ પીવું કે ચોરી કરવું—આ બધું પાપી માણસમાંથી નાશ પામે છે.
પાપં કૃત્વા તુ યો મર્ત્યઃ પશ્ચાત્પાપં નિવર્તયેત્ । તસ્ય પાપં વ્રજેન્નાશમગ્નિના તૂલરાશિવત્
જો કોઈ મનુષ્ય પાપ કરે અને પછી પસ્તાય અને પાપ છોડે, તો એના પાપ અગ્નિમાં કપાસની ઢગલી જેમ બળી જાય છે.
શ્રીકૃષ્ણચરિતં વિપ્ર તિષ્ઠેદ્વૈ પુસ્તકં ગૃહે । તસ્ય ગૃહસમીપં હિ નાયાંતિ યમકિંકરાઃ
હે બ્રાહ્મણ, જો શ્રીકૃષ્ણના ચરિત્રનું પુસ્તક ઘરમાં રાખવામાં આવે, તો યમદૂત એ ઘરની નજીક પણ આવતાં નથી.
જૈમિનિરુવાચ- વદંતિ વૈષ્ણવાન્કાંશ્ચ વાંચ્છા બ્રૂહિ ગુરો મમ । ઇદાનીં તાન્સમાજ્ઞાતું તેષાં માહાત્મ્યમુત્તમમ્
જૈમિનીએ કહ્યું: ગુરુજી, તમે જે વૈષ્ણવોની પ્રશંસા કરો છો, એ વિશે મને કહો. હું હવે એમનું મહાત્મ્ય જાણવું છું.
વ્યાસ ઉવાચ- યો નરો મસ્તકે ભક્ત્યા વૈષ્ણવાંઘ્રિજલં દ્વિજ । કરોતિ સેચનં પાપી તીર્થસ્નાનેન તસ્ય કિમ્
વ્યાસે કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક વૈષ્ણવના પગનું પાણી પોતાના માથે ચાંટે છે, તેને તીર્થસ્નાનની જરૂર જ રહેતી નથી.
સાધુસંગં તુ યઃ કુર્ય્યાત્ક્ષણં વાર્દ્ધક્ષણં દ્વિજ । તસ્ય નશ્યંતિ પાપાનિ બ્રહ્મહત્યામુખાનિ ચ
હે બ્રાહ્મણ, જે કોઈ સારા માણસો સાથે એક ક્ષણ કે અડધો ક્ષણ પણ સંગ કરે છે, એના બધા પાપો—even બ્રાહ્મણહત્યાના પાપ પણ—નાશ પામે છે.