સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રાપ્નોતિ પરમાં ગતિમ્ । દ્વિજૈઃ કૃષ્ણચતુર્દશ્યાં કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં વિશેષતઃ
બ્રાહ્મણો દ્વારા, ખાસ કરીને કૃષ્ણ ચતુર્દશી અને કૃષ્ણ અષ્ટમીના દિવસે, જે કરે છે એ બધા પાપોથી મુક્ત થઈને પરમ ગતિ પ્રાપ્ત કરે છે.
અમાવાસ્યાં તથા ભક્તૈઃ પૂજનીયસ્ત્રિવિક્રમઃ । એકાદશ્યાં નિરાહારો દ્વાદશ્યાં પુરુષોત્તમમ્
અમાવાસ્યાના દિવસે, ભક્તો દ્વારા ત્રિવિક્રમની પૂજા કરવી; એકાદશી પર ઉપવાસ રાખવો અને દ્વાદશી પર પુરુષોત્તમની પૂજા કરવી.
અર્ચયેદ્બ્રાહ્મણમુખે સ ગચ્છેત્પરમં પદમ્ । એષા તિથિર્વૈષ્ણવી સ્યાદ્દ્વાદશી શુક્લપક્ષતઃ
બ્રાહ્મણના માધ્યમથી પૂજા કરનાર પરમ પદ પ્રાપ્ત કરે છે; શુક્લપક્ષની દ્વાદશી એ વૈષ્ણવી તિથિ છે.
તસ્યામારાધયેદ્દેવં પ્રયત્નેન જનાર્દનમ્ । યત્કિંચિદ્દેવમીશાનમુદ્દિશ્ય બ્રાહ્મણે શુચૌ
એ દિવસે, જનાર્દન ભગવાનની શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવી; શુદ્ધ બ્રાહ્મણને ભગવાન સમજીને જે કંઈ અર્પણ કરો, એ સર્વે ભગવાનને જ મળે છે.
દીયતે વિષ્ણુમેવાપિ તદનંતફલં સ્મૃતમ્ । યો હિ યાં દેવતામિચ્છેત્સમારાધયિતું નરઃ
શુદ્ધ બ્રાહ્મણને ભગવાનને ધ્યાનમાં રાખીને જે કંઈ અર્પણ કરો, એ અનંત ફળ આપે છે, જાણે કે એ બધું વિષ્ણુને જ અર્પણ કર્યું હોય.
બ્રાહ્મણાન્પૂજયેદ્યત્નાત્સ તસ્યાસ્તોષયેત્તતઃ । દ્વિજાનાં વપુરાસ્થાય નિત્યં તિષ્ઠંતિ દેવતાઃ
જે કોઈ પણ દેવતાની પૂજા કરવા ઈચ્છે, એએ બ્રાહ્મણોને શ્રદ્ધાપૂર્વક સન્માન કરવું જોઈએ; એમ કરવાથી એ દેવતા pleased થાય છે.
પૂજ્યંતે બ્રાહ્મણા લાભે પ્રતિમાદિષુ તૈઃ ક્વચિત્ । પ્રતિમાદિષુ યત્નેન તસ્માત્ફલમભીપ્સતા
બ્રાહ્મણોના શરીરમાં દેવતાઓ હંમેશા નિવાસ કરે છે; કેટલાક લોકો મૂર્તિ વગેરેમાં પૂજા કરે છે, પણ મૂર્તિમાં શ્રમપૂર્વક પૂજા કરવાથી ઇચ્છિત ફળ મળે છે.
દ્વિજેષુ દેવતા નિત્યં પૂજનીયા વિશેષતઃ । વિભૂતિકામઃ સતતં પૂજયેદ્ધિ પુરંદરમ્
દેવતાઓ હંમેશા બ્રાહ્મણોમાં ખાસ કરીને પૂજનીય છે; જે વ્યક્તિ સદાય સમૃદ્ધિ ઈચ્છે, એએ ઇન્દ્રની પૂજા કરવી જોઈએ.
બ્રહ્મવર્ચસકામસ્તુ બ્રહ્માણં જ્ઞાનકામુકઃ । આરોગ્યકામોથ રવિં ધનકામો હુતાશનમ્
જેને આધ્યાત્મિક તેજ જોઈએ એએ બ્રહ્માની, જ્ઞાન ઈચ્છે એએ વિદ્વાનની, આરોગ્ય ઈચ્છે એએ રવિની, અને ધન ઈચ્છે એએ અગ્નિની પૂજા કરવી.
કર્મ્મણાં સિદ્ધિકામસ્તુ પૂજયેદ્વૈ વિનાયકમ્ । ભોગકામસ્તુ શશિનં બલકામઃ સમીરણમ્
કર્મમાં સફળતા ઈચ્છે એએ વિનાયકની, ભોગ ઈચ્છે એએ ચંદ્રની, અને બલ ઈચ્છે એએ વાયુની પૂજા કરવી.
મુમુક્ષુઃ સર્વસંસારાત્પ્રયત્નેનાર્ચયેદ્ધરિમ્ । યસ્તુ યોગં તથા મોક્ષમન્વિચ્છેઽજ્જ્ઞાનમૈશ્વરમ્
જે વ્યક્તિ સર્વ સંસારથી મુક્તિ ઈચ્છે, એએ હરિની શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવી; અને જે યોગ, મોક્ષ, જ્ઞાન કે ઈશ્વરત્વ ઈચ્છે, એએ પણ.
અર્ચયેત વિરૂપાક્ષં પ્રયત્નેન સુરેશ્વરમ્ । યે વાંચ્છંતિ મહાભોગાન્જ્ઞાનાનિ ચ મહેશ્વરમ્
સુરેશ્વર વિરૂપાક્ષની શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવી; જે મહાભોગ અને જ્ઞાન ઈચ્છે, એએ મહેશ્વરની પૂજા કરે છે.
તે પૂજયંતિ ભૂતેશં કેશવં ચાપિ ભોગિનઃ । વારિદસ્તૃપ્તિમાપ્નોતિ જલદાનં તતોધિકમ્
ભોગી લોકો ભૂતેશ અને કેશવની પૂજા કરે છે; જે પાણી આપે છે, એ જલદની જેમ તૃપ્તિ પામે છે, જેમ મેઘ વરસાદ આપે છે.
તૈલપ્રદઃ પ્રજામિષ્ટાં દીપદશ્ચક્ષુરુત્તમમ્ । ભૂમિદઃ સર્વમાપ્નોતિ દીર્ઘમાયુર્હિરણ્યદઃ
તેલ આપનારને ઇચ્છિત સંતાન મળે છે; દીવો આપનારને ઉત્તમ દૃષ્ટિ મળે છે; જમીન આપનારને સર્વે મળે છે; સોનું આપનારને લાંબી આયુષ્ય મળે છે.
ગૃહદાતાગ્ર્યવેશ્માનિ રૂપ્યદો રૂપમુત્તમમ્ । વાસોદશ્ચંદ્રસાલોક્યમશ્વદો યાનમુત્તમમ્
જે ઘર આપે છે, તેને શ્રેષ્ઠ નિવાસ મળે છે; જે ચાંદી આપે છે, તેને સુંદરતા મળે છે; જે વસ્ત્ર આપે છે, તેને ચંદ્રલોક મળે છે; જે ઘોડા આપે છે, તેને શ્રેષ્ઠ વાહન મળે છે.
અન્નદાતા શ્રિયં સ્વેષ્ટાં ગોદો બ્રાહ્મણવિષ્ટપમ્ । યાનશય્યાપ્રદો ભાર્ય્યામૈશ્વર્યમભયપ્રદઃ
જે અન્ન આપે છે, તેને ઇચ્છિત સંપત્તિ મળે છે; જે ગાય આપે છે, તેને બ્રાહ્મણલોક મળે છે; જે વાહન અને પથારી આપે છે, તેને પત્ની અને રાજ મળે છે; અને જે નિર્ભયતા આપે છે, તેને નિર્ભયતા મળે છે.
ધાન્યદઃ શાશ્વતં સૌખ્યં બ્રહ્મદો બ્રહ્મશાશ્વતમ્ । ધાન્યાન્યપિ યથાશક્તિ વિપ્રેષુ પ્રતિપાદયેત્
જે ધાન આપે છે, તેને શાશ્વત સુખ મળે છે; જે બ્રહ્મજ્ઞાન આપે છે, તેને શાશ્વત બ્રહ્મ મળે છે; અને દરેકે પોતાના શક્તિ પ્રમાણે બ્રાહ્મણોને ધાન આપવું જોઈએ.
વેદવિદ્યાવિશિષ્ટેષુ પ્રેત્ય સ્વર્ગં સમશ્નુતે । ગવાં ચાન્નપ્રદાનેન સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
જે વેદવિદ્યા ધરાવનારને આપે છે, તેને મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ મળે છે; ગાય અને અન્ન આપવાથી બધા પાપોથી મુક્તિ મળે છે.
ઇંધનાનાં પ્રદાનેન દીપ્તાગ્નિર્જાયતે નરઃ । ફલમૂલાનિ પાનાનિ શાકાનિ વિવિધાનિ ચ
ઇંધણ આપવાથી માણસને તેજસ્વી અગ્નિ મળે છે; ફળ, પીણાં અને વિવિધ શાકભાજી પણ આપવી જોઈએ.
પ્રદદ્યાદ્બ્રાહ્મણેભ્યસ્તુ મુદાયુક્તઃ સદા ભવેત્ । ઔષધં સ્નેહમાહારં રોગિણો રોગશાંતયે
હંમેશા આનંદપૂર્વક બ્રાહ્મણોને આપવું જોઈએ; રોગીઓની રોગમુક્તિ માટે ઔષધિ, તેલ અને ખોરાક આપવું જોઈએ.
દદાનો રોગરહિતઃ સુખી દીર્ઘાયુરેવ ચ । અસિપત્રવનં માર્ગં ક્ષુરધારાસમન્વિતમ્
આ આપનાર રોગમુક્ત, સુખી અને દીર્ઘાયુ બને છે; અને કટારીવાળા પાંદડાવાળાં વનના માર્ગને પાર કરે છે.
તીક્ષ્ણતાપં ચ તરતિ છત્રોપાનત્પ્રદો નરઃ । યદ્યદિષ્ટતમં લોકે યચ્ચાસ્યાપેક્ષિતં ગૃહે
છત્રી અને પગરખાં આપનાર તીવ્ર તાપને પાર કરે છે; જે દુનિયામાં સૌથી ઇચ્છિત છે અને જે ઘરમાં જરૂરી છે—
તત્તદ્ગુણવતે દેયં તદેવાક્ષયમિચ્છતા । અયને વિષુવે ચૈવ ગ્રહણે ચંદ્રસૂર્યયોઃ
તે બધું ગુણવંતને આપવું જોઈએ, જે અક્ષય ફળ ઈચ્છે છે; અયન, વિશુવ અને ચંદ્ર-સૂર્ય ગ્રહણ સમયે—
સંક્રાંત્યાદિષુ કાલેષુ દત્તં ભવતિ ચાક્ષયમ્ । પ્રયાગાદિષુ તીર્થેષુ પુણ્યેષ્વાયતનેષુ ચ
સંક્રાંતિ અને અન્ય શુભ સમયે આપેલું અક્ષય બને છે; પ્રયાગ અને અન્ય પવિત્ર તીર્થો પર—
દત્વા ચાક્ષયમાપ્નોતિ નદીપ્રસ્રવણેષુ ચ । દાનધર્માત્પરો ધર્મો ભૂતાનાં નેહ વિદ્યતે
નદીના સંગમો પર આપેલું પણ અક્ષય ફળ આપે છે; દાનધર્મથી વધુ ધર્મ કોઈ જીવમાં નથી.
તસ્માદ્વિપ્રાય દાતવ્યં શ્રોત્રિયાય દ્વિજાતિભિઃ । સ્વર્ગાય ભૂતિકામેન તથા પાપોપશાંતયે
તેથી, દ્વિજાતિઓએ વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણોને સ્વર્ગ, ભુતિ અને પાપમુક્તિ માટે દાન આપવું જોઈએ.
મુમુક્ષુણા તુ દાતવ્યં બ્રાહ્મણેભ્યસ્તથાન્વહમ્ । દીયમાનં તુ યો મોહાદ્ગોવિપ્રાગ્નિસુરેષુ ચ
મુક્તિ ઈચ્છનારને રોજ બ્રાહ્મણોને દાન આપવું જોઈએ; પણ જે મોહથી ગાય, બ્રાહ્મણ, અગ્નિ કે દેવોને દાન રોકે છે—
નિવારયત્યધર્માત્મા તિર્યગ્યોનિં વ્રજેત સઃ । યસ્તુ દ્રવ્યાર્જનં કૃત્વા નાર્ચયેદ્બ્રાહ્મણાન્સુરાન્
એ અધર્મી વ્યક્તિ તિર્યક યોનિમાં જાય છે; અને જે સંપત્તિ મેળવીને પણ બ્રાહ્મણ કે દેવોની પૂજા નથી કરે—
સર્વસ્વમપહૃત્યૈનં રાજા રાષ્ટ્રાત્પ્રવાસયેત્ । યસ્તુ દુર્ભિક્ષવેલાયામન્નાદ્યં ન પ્રયચ્છતિ
રાજાએ તેની બધી સંપત્તિ જપ્ત કરી, તેને રાજ્યમાંથી કાઢી નાખવો જોઈએ; અને જે દુર્ભિક્ષ સમયે બ્રાહ્મણોને અન્ન નથી આપે—
મ્રિયમાણેષુ વિપ્રેષુ બ્રાહ્મણઃ સ તુ ગર્હિતઃ । ન તસ્માત્પ્રતિગૃહ્ણીયુઃ ન વસેયુશ્ચ તેન હિ
બ્રાહ્મણો મરી રહ્યા હોય ત્યારે, એવો બ્રાહ્મણ નિંદનીય છે; બીજાઓએ તેની પાસેથી કશું સ્વીકારવું કે તેની સાથે રહેવું નહીં.