ગોવિંદારાધને સમ્યગ્યથા વૈ સૌખ્યમિંદ્રિયમ્ । માહાત્મ્યશ્રવણાદસ્યા દ્વારકાયાસ્તથા નૃપ
રાજા, જેમ ગોવિંદની સાચી રીતે પૂજા કરતાં ઇન્દ્રિયોને આનંદ મળે છે, એમ જ દ્વારકાની મહિમાની વાર્તા સાંભળવાથી પણ મનમાં સુખ થાય છે.
સૂર્યેંદુગ્રહણે દાનાત્સુવર્ણપલવિંશતેઃ । યત્ફલં શૃણ્વતૈતસ્યા માહાત્મ્યં તદવાપ્યતે
સૂર્ય કે ચંદ્ર ગ્રહણમાં વીસ તોલા સોનુ દાન કરવાથી જે ફળ મળે છે, એ જ ફળ આ મહિમા સાંભળવાથી મળે છે.
વિમલસ્ય સુતપ્રાપ્તિં શ્રુત્વા સુત ઇહાપ્યતે । તત્સખ્યુર્ભક્તિલાભં ચ લભ્યતે ભક્તિરુત્તમા
પવિત્ર પુત્રપ્રાપ્તિની વાર્તા સાંભળવાથી અહીં પુત્ર મળે છે; અને જે ભક્તિ મિત્રને મળી છે, એ શ્રેષ્ઠ ભક્તિ પણ મળે છે.
રાક્ષસીનાં વિમોક્ષં યઃ શૃણોતિ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ । સ યાતિ તા ઇવ શ્રેષ્ઠં વિમાનેન સુરાલયમ્
જે શ્રદ્ધાથી રાક્ષસીઓના મુક્તિના કિસ્સા સાંભળે છે, એ પણ એમની જેમ ઉત્તમ વિમાનમાં બેસી દેવલોક જાય છે.
નૃપવરમહિમા તે વર્ણિતો દ્વારકાયાસ્ત્રિભુવનજનસેવ્યા શક્રતીર્થસ્થિતાયાઃ । કિમપરમતિપુણ્યં વર્ણયામિ ત્વદગ્રે કથય ન હિ વિધેયઃ શ્રેયસિ સ્વે વિલંબઃ
ત્રણે લોકના લોકો દ્વારા પૂજાયેલી, ઇન્દ્ર તીર્થ પર આવેલી દ્વારકા અને મહાન રાજાની મહિમા મેં વર્ણવી છે. હવે આગળ કયું ઉત્તમ પુણ્ય વર્ણવુ? કહો, કારણ કે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણમાં વિલંબ કરવો યોગ્ય નથી.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિન્દી। માહાત્મ્યે દ્વારકાયાખ્યાનંનામ અષ્ટાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે પવિત્ર પદ્મ પુરાણના ઉત્તરખંડમાં કાલિન્દી મહિમા વિભાગ હેઠળ 'દ્વારકાકથાનાં' નામે બે સો આઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- સૌભરે કસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં નારદો મુનિઃ । વર્ણયામાસ શિબયે શક્રતીર્થગતસ્ય ચ
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: મુનિ, નારદે કયા તીર્થની મહિમા શિબિને વર્ણવી હતી, જ્યારે તે ઇન્દ્ર તીર્થ પર ગયો હતો?
અતસ્તુ મમ શુશ્રૂષા જાયતે મુનિપુંગવઃ । શિવિનારદસંવાદં બ્રૂહિ પુણ્યં નતાય મે
મુનિશ્રેષ્ઠ, હવે મને એ વાત સાંભળવાની ઇચ્છા થાય છે. કૃપા કરી શિબી અને નારદની પુણ્યમય વાત મને કહો, કેમ કે હું તમારાં અમૃત સમાન વચન સાંભળવા તરસ્યો છું.
સૌભરિરુવાચ- ધર્મરાજ શિબીરાજા શ્રુત્વા નારદવર્ણિતમ્ । દ્વારકાયાસ્તુ માહાત્મ્યં તમેવાપૃચ્છદાદરાત્
સૌભરિએ કહ્યું: ધર્મરાજ, શિબી રાજાએ નારદમુનિ પાસેથી દ્વારકાની મહિમા સાંભળ્યા પછી, શ્રદ્ધાપૂર્વક વધુ પૂછ્યું.
શિબિરુવાચ- બ્રહ્માંગજ સુરશ્રેષ્ઠ શ્રુતં માહાત્મ્યમુત્તમમ્ । ઇંદ્રપ્રસ્થતટસ્થાયા દ્વારકાયા મયાદ્ભુતમ્
શિબીએ કહ્યું: બ્રહ્માના પુત્ર, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મેં ઇન્દ્રપ્રસ્થના કિનારે આવેલી દ્વારકાની અદ્ભુત મહિમા સાંભળી છે.
અયોધ્યાયાં યદિ મુને કિંચિદસ્તિ પવિત્રકમ્ । ચરિતં મમ તદ્બ્રૂહિ પિપાસોસ્ત્વદ્વચોઽમૃતમ્
મુનિ, જો અયોધ્યામાં કંઈ પવિત્ર કથા હોય તો મને કહો, કેમ કે હું તમારી અમૃતવાણી સાંભળવા તરસ્યો છું.
નારદ ઉવાચ- અસ્ત્યત્ર ચરિતં પુણ્યં મહાપાતકનાશનમ્ । નાપિતસ્યાદ્યયુક્તસ્ય મુકુંદસ્ય દ્વિજસ્ય ચ
નારદે કહ્યું: અહીં એક પુણ્યમય કથા છે, જે મહાપાપોનો નાશ કરે છે. એ કથા તાજેતરમાં થયેલા એક નાપિત અને મુકુન્દ નામના દ્વિજ વિશે છે.
બ્રહ્મહા નાપિતો રાજન્નપમૃત્યું ગતો દ્વિજઃ । પ્રસાદાત્કોશલાયાસ્તુ દ્વાવપિ સ્વર્ગતિં ગતૌ
રાજા, બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર નાપિત અને અકાળમૃત્યુ પામેલો દ્વિજ, બંનેએ કોશલાની કૃપાથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.
ચંદ્રભાગા નદી તીરે પુરી સા ચ નિવેશિતા । તત્રાસ્તિ નાપિતઃ પાપશ્ચંડકોનામ ગર્હિતઃ
ચંદ્રભાગા નદીના કિનારે એ નગર વસેલું હતું. ત્યાં ચંડક નામનો પાપી અને નિંદિત નાપિત રહેતો હતો.
ચૌર્યેણ પરવિત્તાનામપહર્તા સ પાપકૃત્ । ઘાતકઃ શસ્ત્રપાશાદ્યૈઃ પાંથાનામવલુંઠકઃ
એ ચોરી કરીને બીજાના ધનને લૂંટતો, પાપકર્મ કરતો, હથિયાર કે દોરા વડે મુસાફરોને મારતો અને લૂંટતો.
દ્યૂતમદ્યરતો નિત્યં પરસ્ત્રીલંપટેંદ્રિયઃ । ભિત્વા દેવાલયં ભિત્તિમિષ્ટિકા ગ્રાવ વિક્રયી
એ હંમેશા જુગાર અને દારૂમાં મગ્ન રહેતો, પરસ્ત્રીઓની ઇચ્છા કરતો; મંદિરમાં ભીંત તોડી, ઈંટ-પથ્થર વેચી નાખતો.
સ તસ્યોદ્વસિતાભ્યાસે બ્રાહ્મણો વસતિ શ્રિયા । સંયુક્તો બ્રહ્મકર્મજ્ઞો મુકુંદો નામતો નૃપ
એના ઘર પાસે જ એક ધનવાન અને વેદવિદ્યા જાણનાર મુકુન્દ નામનો બ્રાહ્મણ રહેતો હતો.
સ એકદા સમાલિંગ્ય તરુણીમાત્મયોષિતમ્ । સુષ્વાપ સુરતાયાસ શ્લથાંગો નિશિ નિર્ભયમ્
એક રાત્રે, પોતાની યુવાન પત્નીને ભેટી, પ્રેમથી થાકી ગયા પછી નિર્ભયપણે ઊંઘી ગયો.
સ ચંડકો નિશીથેઽથ પ્રવિવેશ તદાલયમ્ । મુકુંદસ્ય સમાહર્તું હર્મ્યે ભૂષાદિ વસ્તુ યત્
પછી મધ્યરાત્રે ચંડક એ મુકુન્દના ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો અને ત્યાં જે કાંઈ આભૂષણો અને કિંમતી વસ્તુઓ હતી, તે લેવા ગયો.
ઉપકાર્યા બહિસ્થં યત્તદ્ગૃહીત્વોઽગમદ્ગૃહમ્ । સ્વકીયં ચ પુનસ્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્યાવિશદ્ગૃહમ્
બહાર ઉપયોગ માટે રાખેલી વસ્તુઓ લઈ એ પોતાનાં ઘરે ગયો અને પછી ફરીથી એ બ્રાહ્મણના ઘરમાં પ્રવેશ્યો.
કપાટોત્પાટનાર્થી તુ યત્નેન મહતાઽભવત્ । લોહયંત્રાવરુદ્ધશ્ચ સ નોદ્ધાટયિતું ક્ષમઃ
એણે દરવાજો તોડવાનો ઘણો પ્રયત્ન કર્યો, પણ લોખંડની બંધથી બંધાયેલો હોવાથી એ ખોલી શક્યો નહીં.
આરુરોહ તદા તસ્ય બ્રાહ્મણસ્યાવિશદ્ગૃહમ્ । પ્રવિશ્ય તદ્ગૃહં ક્રૂરઃ કૃપણં પાણિનાદધત્
પછી એ ઘરમાં ચઢી ને બ્રાહ્મણના ઘરમાં પ્રવેશ્યો; ઘરમાં જઈને, એ ક્રૂર માણસે ગરીબ માણસ પર હાથ મૂક્યો.
અટ્ટાલિકાં સ પાપિષ્ઠો નાપિતસ્તસ્કરક્રિયઃ । તત્રાપશ્યત્પ્રસુપ્તૌ તૌ દંપતીરતિવિહ્વલૌ
એ પાપી નાપિત ચોરી કરવા ઉપરમાળે ગયો અને ત્યાં એણે જોયું કે બંને પતિ-પત્ની ભારે દુઃખી થઈને ઊંઘી રહ્યા છે.
જગામ ચ તયોઃ પાર્શ્વે હેમભૂષાજિઘૃક્ષયા । શય્યાયા એકદેશસ્થં ગૃહીત્વા ભૂષણં બહુ
એ સોનાના આભૂષણોની લાલચથી એમના પાસે ગયો અને પથારી પર પડેલા ઘણા આભૂષણો લઈ લીધા.
હર્તું તદંગતો હસ્તં પ્રસસાર સ નાપિતઃ । તસ્કરસ્પર્શતો વિપ્રો જજાગાર ભયાતુરઃ
એ નાપિત એ બધું લેવા હાથ લંબાવ્યો, પણ ચોરનો સ્પર્શ થતાં ડરાયેલ બ્રાહ્મણ જાગી ગયો.
ન કિંચિદૂચે સંમીલ્ય નેત્રે તત્રૈવ સંસ્થિતઃ । યદા સ તસ્કરઃ પાપો ગૃહીત્વા દેહભૂષણમ્
એ કશું બોલ્યો નહીં, આંખો બંધ રાખી ત્યાં જ પડ્યો રહ્યો; જ્યારે એ પાપી ચોર એના શરીર પરથી આભૂષણો લઈ રહ્યો હતો—
ચલિતઃ સ તદા તેન દોર્ભ્યામાત્તો દ્વિજેન હિ । પશ્ચાદાગત્ય વિત્તસ્યાસહમાનેન સંક્ષયમ્
પછી, જ્યારે ચોર જતો રહ્યો, ત્યારે બ્રાહ્મણે બંને હાથથી એને પકડી લીધો, કારણ કે એ પોતાનું ધન ગુમાવવું સહન કરી શકતો નહોતો.
તેનાપિ નૃપ ચૌરેણ કૃપાણેન હતો દ્વિજઃ । વિદીર્ણોદરમધ્યસ્તુ તાતમાતરિતીરયન્
પછી, રાજા, એ ચોરે તલવારથી બ્રાહ્મણને મારી નાખ્યો; પેટ ફાટી જતાં એ પિતા-માતાને બોલાવતો રહ્યો.
વદંતઃ કિંકિમેત્યેતત્પાર્શ્વં તસ્યા યયુર્જનાઃ । દદૃશુસ્તં નિઃસૃતાંત્રં રુધિરાલિપ્તવિગ્રહમ્
લોકો પૂછતા આવ્યા, 'શું થયું? આ શું છે?' એમણે જોયું કે એનું આંતરડું બહાર આવી ગયું છે અને આખું શરીર લોહીથી લથપથ છે.
પપ્રચ્છુશ્ચ મુકુંદેદં કર્મ કેનેદૃશં કૃતમ્ । સોઽપિ કૃચ્છ્રેણ મહતા પ્રોવાચેદં સ્વબાંધવાન્
એમણે મુકુન્દને પૂછ્યું, 'આ કામ કોણે કર્યું?' તો એણે બહુ મુશ્કેલીથી પોતાના સગાંને કહ્યુ.