ન કુર્યાન્માનસં વિપ્રો ગુરોસ્ત્યાગે કથંચન । મોહાદ્વા યદિ વા લોભાત્ત્યક્ત્વા તુ પતિતો ભવેત્
બ્રાહ્મણે ક્યારેય મનમાં પણ ગુરુને છોડી દેવાનો વિચાર ન કરવો; મોહ કે લોભથી ગુરુને છોડે તો પતન થાય છે.
લૌકિકં વૈદિકં વાપિ તથાધ્યાત્મિકમેવ વા । આદદીત યતો જ્ઞાનં તં ન દ્રુહ્યેત્કદાચન
લોકિક, વૈદિક કે આધ્યાત્મિક—જે પણ જ્ઞાન મળે છે, એના સ્ત્રોતને ક્યારેય નુકસાન ન પહોંચાડવું.
ગુરોરપ્યવલિપ્તસ્ય કાર્યાકાર્યમજાનતઃ । ઉત્પથપ્રતિપન્નસ્ય ન મનુસ્ત્યાગમબ્રવીત્
ગુરુ ઘમંડી હોય, યોગ્ય-અયોગ્ય ન જાણતો હોય કે માર્ગથી ભટકી ગયો હોય, તો પણ મનુએ ગુરુને છોડવાની આજ્ઞા આપી નથી.
ગુરોર્ગુરૌ સન્નિહિતે ગુરુવદ્વૃત્તિમાચરેત્ । નત્વાભિસૃષ્ટો ગુરુણા સ્વાન્ગુરૂનભિવાદયેત્
ગુરુના ગુરુની હાજરીમાં પણ પોતાના ગુરુ જેવું વર્તન કરવું; ગુરુને વંદન કરી અને તેમની પરવાનગીથી તેમના ગુરુઓને પણ વંદન કરવું.
વિદ્યાગુરુષ્વેતદેવં નિત્યાવૃત્તિષુ યોગિષુ । પ્રતિષેધત્સુ ચાધર્માદ્ધિતં ચોપદિશત્સુ ચ
જ્ઞાન ગુરુઓ, નિયમિત સાધકો, યોગીઓ, અધર્મથી રોકનાર અને હિતની સૂચના આપનાર પ્રત્યે પણ આવું જ વર્તન કરવું.
શ્રેયઃ સ્વગુરુવદ્વૃત્તિં નિત્યમેવ સમાચરેત્ । ગુરુપુત્રેષુ દારેષુ ગુરોશ્ચૈવ સ્વબંધુષુ
ગુરુના પુત્રો, પત્ની અને સંબંધીઓ પ્રત્યે હંમેશા પોતાના ગુરુ જેવું વર્તન કરવું.
બાલઃ સંમાનયેન્માન્યાઞ્છિષ્ટો વા યદિ કર્મ્મણિ । અધ્યાપયન્ગુરોઃ સૂનું ગુરુવન્માનમર્હતિ
બાળકે માનનીય વ્યક્તિઓનું સન્માન કરવું જોઈએ, ભલે તે કોઈ કામમાં બાકી રહે. ગુરુના પુત્રને શીખવાડતી વખતે પણ, એણે ગુરુને જેવો માન આપવો જોઈએ.
ઉત્સાદનં ચ ગાત્રાણાં સ્નાપનોચ્છિષ્ટભોજનઃ । ન કુર્યાદ્ગુરુપુત્રસ્ય પાદયોઃ શૌચમેવ ચ
ગુરુના પુત્ર માટે શરીર ધોવું, સ્નાન કરાવવું કે બચેલાં જમવાનું ખવડાવવું, કે તેના પગ ધોવા જેવી વાતો કરવી નહીં.
ગુરુવત્પ્રતિપૂજ્યાશ્ચ સવર્ણા ગુરુયોષિતઃ । અસવર્ણાશ્ચ સંપૂજ્યાઃ પ્રત્યુત્થાનાભિવાદનૈઃ
ગુરુની જાતની સ્ત્રીઓને ગુરુને જેવો જ સન્માન આપવો જોઈએ. અન્ય જાતની સ્ત્રીઓને ઊભા રહીને અને વિનમ્રતાથી અભિવાદન કરીને સન્માન આપવું.
અભ્યંજનં સ્નાપનં ચ ગાત્રોત્સાદનમેવ ચ । ગુરુપત્ન્યા ન કાર્યાણિ કેશાનાં ચ પ્રસાધનમ્
ગુરુપત્ની માટે તેલ લગાડવું, સ્નાન કરાવવું, શરીર સાફ કરવું કે વાળ ગોઠવવું, આવી કોઈ સેવા કરવી નહીં.
ગુરુપત્ની તુ યુવતી નાભિવાદ્યા તુ પાદયોઃ । કુર્વીત વંદનં ભૂમ્યામસાવહમિતિ બ્રુવન્
જો ગુરુપત્ની યુવાન હોય તો તેના પગે વંદન કરવું નહીં. તેના બદલે જમીનને સ્પર્શ કરીને 'હું તમારો છું' એમ કહી સન્માન કરવું.
વિપ્રોષ્ય પાદગ્રહણપૂર્વકં ચાભિવાદનમ્ । ગુરુદારેષુ કુર્વીત સતાં ધર્મ્મમનુસ્મરન્
પ્રવાસથી પાછા ફર્યા પછી, સત્પુરુષોના ધર્મને યાદ રાખીને, ગુરુની પત્નીઓને પગે વંદન કરીને અભિવાદન કરવું.
માતૃષ્વસા માતુલાની શ્વશ્રૂશ્ચાથ પિતૃષ્વસા । સંપૂજ્યા ગુરુપત્નીવત્સમાસ્તા ગુરુભાર્યયા
મામી, કાકીની, સાસુ અને ફૂઈને પણ ગુરુપત્ની જેવો જ સન્માન આપવો, કારણ કે એ બધાં ગુરુની પત્ની સમાન છે.
ભ્રાતૃભાર્યાશ્ચ સંગ્રાહ્યા સવર્ણા હન્યહન્યપિ । વિપ્રોષ્ય તૂપસંગ્રાહ્યા જ્ઞાતિસંબંધિયોષિતઃ
સમાન જાતિના ભાઈઓની પત્નીઓને રોજ મળીને અભિવાદન કરવું. પ્રવાસથી પાછા આવ્યા પછી, કુટુંબની સ્ત્રીઓને પણ મળીને સન્માન આપવું.
પિતુર્ભગિન્યા માતુશ્ચ જાયસ્યાં ચ સ્વસર્યપિ । માતૃવદ્વૃત્તિમાતિષ્ઠેન્માતા તાભ્યો ગરીયસી
પિતાની બહેન, માતાની બહેન અને પત્નીની બહેન સાથે પણ માતા જેવું વર્તન કરવું, કારણ કે માતા એ બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
એવમાચારસંપન્નમાત્મવંતમદાંભિકમ્ । વેદમધ્યાપયેદ્ધર્મ્મં પુરાણાંગાનિ નિત્યશઃ
જેમાં યોગ્ય આચાર, આત્મસંયમ અને ખરા હૃદય હોય, એવા શિષ્યને રોજ વેદ, ધર્મ અને પુરાણના અંગો શીખવવા યોગ્ય છે.
સંવત્સરોષિતે શિષ્યે ગુરુર્જ્ઞાનમનિર્દિશન્ । હરતે દુષ્કૃતં તસ્ય શિષ્યસ્ય વસતો ગુરુઃ
શિષ્યે ગુરુ પાસે એક વર્ષ વિતાવ્યા પછી, ગુરુ જ્યારે જ્ઞાન આપે છે ત્યારે એના પાપો દૂર થાય છે.
આચાર્યપુત્રઃ શુશ્રૂષુર્જ્ઞાનદો ધાર્મિકઃ શુચિઃ । શક્તોન્નદોંબુદઃ સાધુરધ્યાપ્યાદશ ધર્મતઃ
આચાર્યપુત્ર, જે સેવા કરે છે, જ્ઞાન આપે છે, ધર્મનિષ્ઠ છે, શુદ્ધ છે, શક્તિશાળી છે, દયાળુ છે અને સારા ગુણો ધરાવે છે, તેને ધર્મ પ્રમાણે શીખવવું જોઈએ.
કૃતકંઠસ્તથાઽદ્રોહઃ મેધાવી ગુરુકૃન્નરઃ । આપ્તઃ પ્રિયોઽથ વિધિવત્ષડધ્યાપ્યા દ્વિજાતયઃ
જેને યજ્ઞોપવીત છે, કપટ નથી, બુદ્ધિશાળી છે, ગુરુની આજ્ઞા માને છે, વિશ્વાસપાત્ર છે, પ્રિય છે અને નિયમ પાળે છે—આવા છ પ્રકારના દ્વિજોને શીખવવા યોગ્ય છે.
એતેષુ બ્રાહ્મણે દાનમન્યત્ર તુ યથોચિતમ્ । આચમ્ય સંયતો નિત્યમધીયીત ઉદઙ્મુખઃ
આ બ્રાહ્મણોમાં દાન આપવું જોઈએ, બીજે યોગ્યતા પ્રમાણે. હંમેશા શુદ્ધ થઈને, ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને અધ્યયન કરવું.
ઉપસંગૃહ્ય તત્પાદૌ વીક્ષ્યમાણો ગુરોર્મુખમ્ । અધીષ્વ ભો ઇતિ બ્રૂયાદ્વિરામોઽસ્ત્વિતિ ચાઽરમેત્
ગુરુના પગ સ્પર્શ કરીને, ગુરુના ચહેરા તરફ જોઈને 'કૃપા કરીને શીખવો' એમ કહેવું અને અભ્યાસ પૂરો થાય ત્યારે 'અત્યારે વિરામ' એમ કહેવું.
પ્રાક્કૂલાન્પર્યુપાસીત પવિત્રૈશ્ચૈવ પાવકઃ । પ્રાણાયામૈસ્ત્રિભિઃ પૂતસ્તતોંકારમર્હતિ
પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, શુદ્ધ વસ્તુઓ અને અગ્નિ પાસે બેસવું. ત્રણ પ્રાણાયામથી શુદ્ધ થઈને પછી પવિત્ર મંત્ર ઉચ્ચારવા યોગ્ય થાય છે.
બ્રાહ્મણઃ પ્રણવં કુર્યાદંતેઽપિ વિધિવદ્દ્વિજાઃ । કુર્યાદધ્યાપનં નિત્યં સબ્રહ્માંજલિપૂર્વતઃ
બ્રાહ્મણે અંતે પણ પ્રણવમંત્ર ઉચ્ચારવો જોઈએ અને દ્વિજોએ નિયમ પ્રમાણે કરવો. હંમેશા ભક્તિપૂર્વક હાથ જોડીને અધ્યાપન કરવું.
સર્વેષામેવ ભૂતાનાં વેદશ્ચક્ષુઃ સનાતનઃ । અધીયીતાપ્યયં નિત્યં બ્રાહ્મણ્યાદ્ધીયતેઽન્યથા
વેદ બધાં જીવનો શાશ્વત નેત્ર છે. તેને હંમેશા અભ્યાસ કરવો જોઈએ અને બ્રાહ્મણ પાસેથી જ શીખવો, બીજેથી નહીં.
અધીયીત ઋચો નિત્યં ક્ષીરાહુત્યા સદેવતાઃ । પ્રીણાતિ તર્પયન્કાલં કામૈર્હૂતાઃ સદૈવતાઃ
દૈવતાઓ સાથે દૂધની આહુતિ આપી રોજ ઋગ્વેદના મંત્રોનું પાઠ કરવું જોઈએ. મનપસંદ ભોગથી યોગ્ય સમયે દૈવતાઓને પ્રસન્ન કરીને તૃપ્ત કરવાથી તેઓ હંમેશા ખુશ રહે છે.
યજૂંષ્યધીતે નિયતં દધ્ના પ્રીણાતિ દેવતાઃ । સામાન્યધીતે પ્રીણાતિ ઘૃતાહુતિભિરન્વહમ્
યજુરવેદના મંત્રોનું નિયમિત પાઠ કરીને દહીંની આહુતિથી દૈવતાઓને પ્રસન્ન કરાય છે. સામવેદના પાઠ સાથે રોજ ઘીથી દૈવતાઓને ખુશ કરવામાં આવે છે.
અથર્વાંગિરસો નિત્યં મધ્વા પ્રીણાતિ દેવતાઃ । ધર્માંગાનિ પુરાણાનિ માંસૈસ્તર્પયતેસુરાન્
અથર્વાંગિરસના મંત્રોનું રોજ પાઠ કરીને મધથી દૈવતાઓને પ્રસન્ન કરાય છે. ધર્મના અંગો અને પુરાણોમાંથી માંસની ભેટ આપી દેવતાઓને તૃપ્ત કરવામાં આવે છે.
પ્રાતશ્ચ સાયં પ્રયતો નૈત્યકં વિધિમાશ્રિતઃ । ગાયત્રીં સમધીયીત ગત્વારણ્યં સમાહિતઃ
પ્રભાતે અને સાંજે નિયમપૂર્વક રોજની વિધિ અનુસાર, મન એકાગ્ર કરીને, જંગલમાં જઈને ગાયત્રી મંત્રનો પાઠ કરવો જોઈએ.
સહસ્રપરમાં દેવીં શતમધ્યાં દશાવરામ્ । ગાયત્રીં વૈ જપેન્નિત્યં જપયજ્ઞઃ પ્રકીર્તિતઃ
હજારો મંત્રોવાળી, મધ્યમાં સો અને અંતે દસ મંત્રો ધરાવતી ગાયત્રી દેવીનો રોજ જપ કરવો જોઈએ; આ જપયજ્ઞ કહેવાય છે.
ગાયત્રીં ચૈવ વેદાંશ્ચ તુલયા તોલયત્પ્રભુઃ । એકતશ્ચતુરોવેદા ગાયત્રીં ચ તથૈકતઃ
પ્રભુએ તુલા પર એક બાજુએ ચારેય વેદો અને બીજી બાજુએ માત્ર ગાયત્રીને તોલી હતી.