તતોહમાગમં પુણ્યં હસ્તિનાપુરમુત્તમમ્ । યત્ર શ્રીપતિપાદાબ્જ જાતા ગંગા સરિદ્વરા
પછી હું પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ હસ્તિનાપુર પહોંચ્યો, જ્યાં શ્રીપતિના પદપદ્મમાંથી ગંગા, સર્વ શ્રેષ્ઠ નદી, પ્રગટ થઈ.
તતો નારાયણસ્થાનં હિમવદ્ભૂમિસંસ્થિતમ્ । આગત્ય માધવં દૃષ્ટ્વા કેદારમહમાગમમ્
પછી હું હિમાલય પ્રદેશમાં આવેલા નારાયણના સ્થાન પર ગયો; ત્યાં માધવના દર્શન કરીને, હું કેદાર પહોંચ્યો.
તત્ર સંપૂજ્ય વિશ્વેશં પીત્વા હંસોદકં પુનઃ । હરિદ્વારં મહાપુણ્યમાગમં જાહ્નવીતટે
ત્યાં મેં વિશ્વના સ્વામીની પૂજા કરી અને ફરી હંસકુંડનું પાણી પીધું. પછી હું મહાપવિત્ર હરિદ્વાર, જાહ્નવીના કાંઠે પહોંચ્યો.
તત્ર સ્નાત્વાપિતૄન્દેવાનૃષીન્સંતર્પ્ય ચાપ્યહમ્ । સમાગતઃ કુરુક્ષેત્રે યત્ર પ્રાચી સરસ્વતી
ત્યાં સ્નાન કરીને, પિતૃઓ, દેવતાઓ અને ઋષિઓને તૃપ્ત કરી, પછી હું કુરુક્ષેત્રમાં આવ્યો, જ્યાં પૂર્વ દિશામાં સરસ્વતી વહે છે.
તત્રાપ્યહં ક્રિયાઃ સર્વાઃ કૃતવાન્નિયતેંદ્રિયઃ । અર્ચયિત્વા ચ પાદાબ્જં શ્રીપતેઃ પુષ્કરં પ્રતિ
ત્યાં પણ, મેં ઇન્દ્રિયો પર સંયમ રાખી, બધી વિધિઓ કરી અને શ્રીપતિના કમળ જેવા ચરણોની પૂજા કરીને પુષ્કર તરફ નીકળી પડ્યો.
ચલિતો માર્ગમધ્યે તુ વિમલો નામ મે સખા । મિલિતો માં વ્રજન્ગેહમિંદ્રપ્રસ્થાત્તુ તીર્થતઃ
મારગમાં જતા, મારા મિત્ર વિમલ નામે, ઇન્દ્રપ્રસ્થના તીર્થમાંથી વ્રજ તરફ આવતા, મને મળ્યા.
નીતોઽહં તેન રાક્ષસ્યઃ પુનસ્તત્ર દ્વિજન્મના । તીર્થેતિ મે પરાવૃત્ય શક્રપ્રસ્થેઽખિલાર્થદે
તે બ્રાહ્મણે મને ફરી રાક્ષસીના સ્થળે લઈ ગયો. પછી તીર્થમાંથી પાછા વળી, હું સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરનાર શક્રપ્રસ્થમાં આવ્યો.
તત્રાસ્તિ દ્વારકા પુણ્યા નિર્મિતા વિષ્ણુના સ્વયમ્ । તત્રાવલોકિતઃ સાક્ષાદ્વિષ્ણુર્વાક્યાન્નરૂપતઃ
ત્યાં પવિત્ર દ્વારકા છે, જે ભગવાન વિષ્ણુએ પોતે બનાવી છે. ત્યાં વિષ્ણુએ પોતાના વચન પ્રમાણે માનવરૂપે મને દર્શન આપ્યું.
તત્રાહં સ ચ સંસ્નાતૌ વિષ્ણુભક્તિપ્રલબ્ધયે । દત્તા સા વિષ્ણુના મહ્યં તસ્મૈ ચ કૃષ્ણમૂર્તિના
ત્યાં અમે બંને, વિષ્ણુભક્તિ મેળવવા માટે સ્નાન કર્યું. કૃષ્ણમૂર્તિ રૂપે વિષ્ણુએ મને અને તેને એ ભક્તિ આપી.
શ્રુત્વા તત્ર હરેર્વાણી ન રૂપં વૈ વિલોકિતમ્ । ભક્તિર્લબ્ધા તતઃ સ્થાનાદ્યમહં પુષ્કરં પ્રતિ
ત્યાં મેં હરિનું વચન સાંભળ્યું, પણ સ્વરૂપ જોયું નહીં. એ સ્થાનેથી મને ભક્તિ મળી અને પછી હું પુષ્કર તરફ ગયો.
તસ્ય તીર્થાધિપસ્યેદં દ્વારકાખ્યસ્ય વૈ જલમ્ । કમંડલુગતં પુણ્યં નિશાચર્યો વદામ્યહમ્
આ દ્વારકા નામના તીર્થના સ્વામીનું, કમંડળમાં ભરેલું આ જળ પવિત્ર છે; હું, રાત્રે ફરનાર, એ વાત કહું છું.
ભવતીભિરહં પૃષ્ટો યત્તદાખ્યાતમેવ મે । દૃષ્ટ્વા વો દુર્દશામેતાં કૃપા મે જાયતે હૃદિ
તમે મને જે પૂછ્યું, તે બધું મેં કહ્યું છે. તમારી હાલની દુર્દશા જોઈને મારા હૃદયમાં દયા ઉપજી છે.
ઉચ્યતાં કિં કરોમ્યદ્ય ભવતીનાં વશો હ્યહમ્ । જ્ઞાનં ભવતુ યુષ્માકમિતિ તાઃ સિષિચેંભસા
આજે હું તમારા માટે શું કરું, એ કહો; હું તો તમારા અધિકારમાં છું. તમને જ્ઞાન મળે એવી આશીર્વાદ આપી, તેણે એમને જળ છાંટ્યું.
તાસ્તજ્જલાભિમર્શાત્તુ સર્વેષાં જન્મકર્મણાં । સંસ્મૃત્ય તત્યજુશ્ચૈવ રાક્ષસં દેહમુલ્બણમ્
એ જળના સ્પર્શથી, પોતાના બધા જન્મો અને કર્મો યાદ કરીને, તેમણે પોતાનું ભયાનક રાક્ષસ શરીર ત્યજી દીધું.
આસાદ્ય દેવતાદેહં વિમાનં સપ્તમાગતમ્ । આરુહ્યાપ્સરસો ભૂત્વા તાઃ પ્રણેમુર્દ્વિજન્મને
દૈવી શરીર પામી, સાતમું વિમાન ચડી, એ બધા અપ્સરા બની અને દ્વિજને વંદન કર્યું.
ઊચુશ્ચ ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠ દ્વારકાજલસંગમાત્ । રાક્ષસત્વાદ્વયં મુક્તા ગચ્છામસ્ત્રિદશાલયમ્
એમણે કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, દ્વારકાના જળના સંયોગથી અમે રાક્ષસ અવસ્થાથી મુક્ત થઈ દેવલોક જઈએ છીએ.'
ઇંદ્રપ્રસ્થાંતરાવર્તિન્યેષા યા દ્વારકા દ્વિજ । નાતઃ પરતરં લોકેઽન્યત્તીર્થમખિલાર્થદમ્
'હે દ્વિજ, આ ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં આવેલી દ્વારકા સર્વોત્તમ છે; દુનિયામાં આવું સર્વ ઇચ્છા આપનાર બીજું કોઈ તીર્થ નથી.'
નારદ ઉવાચ- ઇત્યુક્ત્વા તાઃસમારૂઢા વિમાનેષુ મહીપતે । જગ્મુઃ પ્રાર્ચીં દિશં તેન દત્તાજ્ઞા વૈ દ્વિજન્મના
નારદે કહ્યું: આમ કહી, એ બધા વિમાનોમાં ચડી, રાજા, દ્વિજની આજ્ઞા લઈને પૂર્વ દિશામાં ગયા.
યમુનાતીરવર્તિન્યા દ્વારકાયા મહીપતે । શૃણ્વન્માહાત્મ્યમેતસ્યા નરઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
યમુના કાંઠે આવેલી દ્વારકાનું મહાત્મ્ય જે સાંભળે છે, રાજા, તે મનુષ્ય પાપોથી મુક્ત થાય છે.
વેદજ્ઞાનાં બ્રાહ્મણાનાં શતસ્યેચ્છાસુ ભોજનાત્ । યત્ફલં શ્રવણાદસ્માન્મહિમ્નસ્તત્પ્રજાયતે
વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણોને શતભોજન કરાવવાથી જે ફળ મળે છે, એ ફળ માત્ર આ મહિમાનું શ્રવણ કરવાથી મળે છે.
ગોવિંદારાધને સમ્યગ્યથા વૈ સૌખ્યમિંદ્રિયમ્ । માહાત્મ્યશ્રવણાદસ્યા દ્વારકાયાસ્તથા નૃપ
રાજા, જેમ ગોવિંદની સાચી રીતે પૂજા કરતાં ઇન્દ્રિયોને આનંદ મળે છે, એમ જ દ્વારકાની મહિમાની વાર્તા સાંભળવાથી પણ મનમાં સુખ થાય છે.
સૂર્યેંદુગ્રહણે દાનાત્સુવર્ણપલવિંશતેઃ । યત્ફલં શૃણ્વતૈતસ્યા માહાત્મ્યં તદવાપ્યતે
સૂર્ય કે ચંદ્ર ગ્રહણમાં વીસ તોલા સોનુ દાન કરવાથી જે ફળ મળે છે, એ જ ફળ આ મહિમા સાંભળવાથી મળે છે.
વિમલસ્ય સુતપ્રાપ્તિં શ્રુત્વા સુત ઇહાપ્યતે । તત્સખ્યુર્ભક્તિલાભં ચ લભ્યતે ભક્તિરુત્તમા
પવિત્ર પુત્રપ્રાપ્તિની વાર્તા સાંભળવાથી અહીં પુત્ર મળે છે; અને જે ભક્તિ મિત્રને મળી છે, એ શ્રેષ્ઠ ભક્તિ પણ મળે છે.
રાક્ષસીનાં વિમોક્ષં યઃ શૃણોતિ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ । સ યાતિ તા ઇવ શ્રેષ્ઠં વિમાનેન સુરાલયમ્
જે શ્રદ્ધાથી રાક્ષસીઓના મુક્તિના કિસ્સા સાંભળે છે, એ પણ એમની જેમ ઉત્તમ વિમાનમાં બેસી દેવલોક જાય છે.
નૃપવરમહિમા તે વર્ણિતો દ્વારકાયાસ્ત્રિભુવનજનસેવ્યા શક્રતીર્થસ્થિતાયાઃ । કિમપરમતિપુણ્યં વર્ણયામિ ત્વદગ્રે કથય ન હિ વિધેયઃ શ્રેયસિ સ્વે વિલંબઃ
ત્રણે લોકના લોકો દ્વારા પૂજાયેલી, ઇન્દ્ર તીર્થ પર આવેલી દ્વારકા અને મહાન રાજાની મહિમા મેં વર્ણવી છે. હવે આગળ કયું ઉત્તમ પુણ્ય વર્ણવુ? કહો, કારણ કે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણમાં વિલંબ કરવો યોગ્ય નથી.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિન્દી। માહાત્મ્યે દ્વારકાયાખ્યાનંનામ અષ્ટાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે પવિત્ર પદ્મ પુરાણના ઉત્તરખંડમાં કાલિન્દી મહિમા વિભાગ હેઠળ 'દ્વારકાકથાનાં' નામે બે સો આઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- સૌભરે કસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં નારદો મુનિઃ । વર્ણયામાસ શિબયે શક્રતીર્થગતસ્ય ચ
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: મુનિ, નારદે કયા તીર્થની મહિમા શિબિને વર્ણવી હતી, જ્યારે તે ઇન્દ્ર તીર્થ પર ગયો હતો?
અતસ્તુ મમ શુશ્રૂષા જાયતે મુનિપુંગવઃ । શિવિનારદસંવાદં બ્રૂહિ પુણ્યં નતાય મે
મુનિશ્રેષ્ઠ, હવે મને એ વાત સાંભળવાની ઇચ્છા થાય છે. કૃપા કરી શિબી અને નારદની પુણ્યમય વાત મને કહો, કેમ કે હું તમારાં અમૃત સમાન વચન સાંભળવા તરસ્યો છું.
સૌભરિરુવાચ- ધર્મરાજ શિબીરાજા શ્રુત્વા નારદવર્ણિતમ્ । દ્વારકાયાસ્તુ માહાત્મ્યં તમેવાપૃચ્છદાદરાત્
સૌભરિએ કહ્યું: ધર્મરાજ, શિબી રાજાએ નારદમુનિ પાસેથી દ્વારકાની મહિમા સાંભળ્યા પછી, શ્રદ્ધાપૂર્વક વધુ પૂછ્યું.
શિબિરુવાચ- બ્રહ્માંગજ સુરશ્રેષ્ઠ શ્રુતં માહાત્મ્યમુત્તમમ્ । ઇંદ્રપ્રસ્થતટસ્થાયા દ્વારકાયા મયાદ્ભુતમ્
શિબીએ કહ્યું: બ્રહ્માના પુત્ર, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મેં ઇન્દ્રપ્રસ્થના કિનારે આવેલી દ્વારકાની અદ્ભુત મહિમા સાંભળી છે.