બ્રાહ્મણક્ષત્રિયાદ્યૈશ્ચ શ્રીકામૈઃ સાદરં સદા । નાભિવાદ્યાશ્ચ વિપ્રેણ ક્ષત્રિયાદ્યાઃ કથંચન
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને અન્ય જે સુખ ઈચ્છે છે, તેમણે હંમેશા આદરપૂર્વક અભિવાદન કરવું; પણ બ્રાહ્મણે ક્ષત્રિય અને અન્યને પાછું અભિવાદન ક્યારેય કરવું નહીં.
જ્ઞાનકર્મગુણોપેતા યદ્યપ્યેતે બહુશ્રુતાઃ । બ્રાહ્મણઃ સર્વવર્ણાનાં સ્વસ્તિ કુર્યાદિતિ શ્રુતિઃ
જ્યાં સુધી જ્ઞાન, કર્મ અને ગુણ હોય, અને ઘણું શીખ્યા હોય, તોય વેદ કહે છે કે બ્રાહ્મણએ બધા વર્ણોને આશીર્વાદ આપવો.
સવર્ણેન સવર્ણાનાં કાર્યમેવાભિવાદનમ્ । ગુરુરગ્નિર્દ્વિજાતીનાં વર્ણાનાં બ્રાહ્મણો ગુરુઃ
સમાન વર્ણમાં, એકબીજાને અભિવાદન કરવું જોઈએ; દ્વિજોમાં અગ્નિ ગુરુ છે, અને બધા વર્ણોમાં બ્રાહ્મણ ગુરુ છે.
પતિરેકો ગુરુઃ સ્ત્રીણાં સર્વત્રાભ્યાગતો ગુરુઃ । વિદ્યાકર્મવયોબંધુર્વિત્તં ભવતિ પંચમમ્
સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ એકમાત્ર ગુરુ છે; મહેમાન હંમેશા ગુરુ છે; જ્ઞાન, કર્મ, ઉંમર અને સંબંધ — ચાર, અને ધન પાંચમું છે.
માન્યસ્થાનાનિ પંચાહુઃ પૂર્વં પૂર્વં ગુરૂત્તરાત્ । પંચાનાં ત્રિષુ વર્ણેષુ ભૂયાંસિ બલવંતિ ચ
આ પાંચને માન્ય સ્થાન માનવામાં આવે છે, અને દરેક પહેલો આગળના કરતાં વધુ ગુરુ છે; ત્રણ વર્ણોમાં, વધારે અને શક્તિશાળી વ્યક્તિને માન આપવું.
યત્ર સ્યુઃ સોઽત્ર માનાર્હઃ શૂદ્રોઽપિ દશમીં ગતઃ । પંથા દેયો બ્રાહ્મણાય સ્ત્રિયૈ રાજ્ઞે વિચક્ષુષે
જ્યાં એ લોકો હોય, ત્યાં એ માન્ય છે—even દશમ સ્થાન પામેલો શૂદ્ર; રસ્તો બ્રાહ્મણ, સ્ત્રી, રાજા કે વિવેકી વ્યક્તિને આપવો.
વૃદ્ધાય ભારભગ્નાય રોગિણે દુર્બલાય ચ । ભિક્ષામાહૃત્ય શિષ્ટાનાં ગૃહેભ્યઃ પ્રયતોઽન્વહમ્
પ્રતિદિન, શ્રેષ્ઠ લોકોના ઘરોમાંથી, વૃદ્ધો, ભારથી કંટાળેલા, રોગી અને દુર્બળ લોકો માટે, પ્રયત્નપૂર્વક ભિક્ષા લાવવી જોઈએ.
નિવેદ્ય ગુરુવેઽશ્નીયાદ્વાગ્યતસ્તદનુજ્ઞયા । ભવત્પૂર્વં ચરેદ્ભૈક્ષ્યમુપવીતી દ્વિજોત્તમઃ
ભિક્ષા ગુરુને અર્પણ કર્યા પછી, ગુરુની todayથી, વાણી પર સંયમ રાખીને, ખાવું જોઈએ; જનોમ ધરાવનાર દ્વિજ ગુરુ પછી ભિક્ષા માટે જાય.
ભવન્મધ્યં તુ રાજન્યો વૈશ્યસ્તુ ભવદુત્તરમ્ । માતરં વા સ્વસારં વા માતુર્વા ભગિનીં નિજામ્
તમારા વચ્ચે, ક્ષત્રિય પછી જાય અને વૈશ્ય પછી જાય; માતા, બહેન અથવા પોતાની માતાની બહેન પાસેથી ભિક્ષા માંગવી.
ભિક્ષેત ભિક્ષાંપ્રથમં યાચૈનં ન વિમાનયેત્ । સજાતીયગૃહેષ્વેવ સાર્વવર્ણિકમેવ વા
પ્રથમ ભિક્ષા માંગવી અને તેને અવમાન ન કરવું; પોતાના જ જાતિના ઘરોમાં અથવા સર્વ વર્ણના ઘરોમાં ભિક્ષા માંગવી.
ભૈક્ષ્યસ્યાચરણં પ્રોક્તં પતિતા દિવિ વર્જિતમ્ । વેદયજ્ઞૈરહીનાનાં પ્રશસ્તાનાં સ્વકર્મ્મસુ
ભિક્ષા માંગવાની રીત એવી છે કે પતિત સ્ત્રીઓ પાસેથી ટાળવી; જે વેદયજ્ઞથી વંચિત છે, તેમનાં ઘરોમાં ન માંગવી, પણ પોતાના કર્મમાં પ્રશંસિત લોકો પાસેથી માંગવી.
બ્રહ્મચાર્ય્યાહરેદ્ભૈક્ષ્યં ગૃહેભ્યઃ પ્રયતોઽન્વહમ્ । ગુરોઃ કુલે ન ભિક્ષેત ન જ્ઞાતિકુલબંધુષુ
બ્રહ્મચારીને રોજ પ્રયત્નપૂર્વક ઘરોમાંથી ભિક્ષા લાવવી, પણ ગુરુના કુટુંબ અથવા પોતાના જ સગાં-બંધુઓના ઘરમાંથી ન માંગવી.
અલાભેત્વન્યગેહાનાં પૂર્વં પૂર્વં વિવર્જયેત્ । સર્વં વા વિચરેદ્ગ્રામં પૂર્વોક્તાનામસંભવે
બીજાં ઘરમાંથી કંઈ ન મળે તો, પહેલાંના ઘરો ટાળવા; અથવા, જો પહેલાં જણાવેલા ઘરો ન મળે, તો આખા ગામમાં ભિક્ષા માંગવી.
નિયમ્ય પ્રયતો વાચં દિશસ્ત્વનવલોકયન્ । સમાહૃત્ય તુ ભૈક્ષ્યાન્નં યાવદર્થમમાયયા
વાણી પર નિયંત્રણ રાખીને, ચારે બાજુ ન જોતા, જેટલું જરૂરી હોય તેટલું ભિક્ષાનું અન્ન, નિષ્પક્ષપણે, સાચવવું.
ભુંજીત પ્રયતો નિત્યં વાગ્યતોઽનન્યમાનસઃ । ભૈક્ષ્યેણ વર્તયેન્નિત્યં નૈવેકાન્નો ભવેદ્વ્રતી
હંમેશા ભક્તિપૂર્વક, વાણી પર સંયમ રાખીને, એકાગ્ર મનથી ખાવું; હંમેશા ભિક્ષા પર જ જીવન વિતાવવું, અને વ્રતધારી એ એક જ ઘરમાંથી અન્ન ન લેવું.
ભૈક્ષ્યૈણ વર્ત્તિનો વૃત્તિરુપવાસસમા સ્મૃતા । પૂજયેદશનં નિત્યમદ્યાચ્ચૈનમકુત્સયન્
ભિક્ષા પર જીવતા લોકોની જીવનશૈલી ઉપવાસ સમાન ગણાય છે; અન્નને હંમેશા માન આપવું અને તેને અવમાન કર્યા વિના ખાવું.
દૃષ્ટ્વા હૃષ્યેત્પ્રસીદેચ્ચ પ્રતિનંદેચ્ચ સર્વશઃ । અનારોગ્યમનાયુષ્યમસ્વર્ગ્યં ચાતિભોજનમ્
અન્ન જોઈને આનંદિત થવું, પ્રસન્ન થવું અને હંમેશા કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવી; વધુ ખાવાથી રોગ, આયુષ્યમાં ઘટાડો અને સ્વર્ગથી દૂર રહેવું પડે છે.
અપુણ્યં લોકવિદ્વિષ્ટં તસ્માત્તત્પરિવર્જયેત્ । પ્રાઙ્મુખોઽન્નાનિ ભુંજીત સૂર્યાભિમુખમેવ વા
એ અશુભ છે, લોકો તેને નાપસંદ કરે છે; તેથી, એ ટાળવું જોઈએ. અન્ન પૂર્વ દિશા તરફ મુખ કરીને અથવા સૂર્ય તરફ મુખ રાખીને ખાવું.
નાદ્યાદુદઙ્મુખો નિત્યં વિધિરેષ સનાતનઃ । પ્રક્ષાલ્ય પાણિપાદૌ ચ ભુંજાનો દ્વિરુપસ્પૃશેત્
હંમેશા ઉત્તર તરફ મુખ રાખીને ખાવું નહીં; આ સનાતન નિયમ છે. હાથ-પગ ધોઈને, ખાવતી વખતે બે વાર પાણી સ્પર્શ કરવું.
શુદ્ધે દેશે સમાસીનો ભુક્ત્વા ચ દ્વિરુપસ્પૃશેત્
શુદ્ધ જગ્યાએ બેઠા પછી, ખાવ્યા પછી, બે વાર પાણી સ્પર્શ કરવું.
વ્યાસ ઉવાચ- ભુક્ત્વા પીત્વા ચ સુપ્ત્વા ચ સ્નાત્વા રથ્યોપસર્પણે । ઓષ્ઠાવલોમકૌ સ્પૃષ્ટ્વા વાસો વિપરિધાય ચ
વ્યાસ કહે છે: ખાવ્યા, પીધા, સુતા, સ્નાન કર્યા, રસ્તા પર ગયા, ઓઠાં કે શરીરના વાળ સ્પર્શ કર્યા, કે કપડાં પહેર્યા પછી—
રેતોમૂત્રપુરીષાણામુત્સર્ગેઽનૃતભાષણે । ષ્ઠીવિત્વાઽધ્યયનારંભે કાસશ્વાસાગમે તથા
વીર્ય, મૂત્ર, વિટ પદાર્થ છોડ્યા પછી, અસત્ય બોલ્યા, થૂકી નાખ્યા, અભ્યાસ શરૂ કર્યો, કે ખાંસી-શ્વાસ લીધા પછી—
ચત્વરં વા શ્મશાનં વા સમાક્રમ્ય દ્વિજોત્તમઃ । સંધ્યયોરુભયોસ્તદ્વદાચાંતોઽપ્યાચમેત્પુનઃ
ચોરાસી કે શ્મશાન પર પગ મૂક્યા પછી, અને બંને સંધ્યાઓએ, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, પવિત્ર થયા હોવા છતાં, ફરી શૌચ કરવું જોઈએ.
ચંડાલમ્લેચ્છસંભાષે સ્ત્રીશૂદ્રોચ્છિષ્ટભાષણે । ઉચ્છિષ્ટં પુરુષં દૃષ્ટ્વા ભોજ્યં ચાપિ તથાવિધમ્
ચંડાલ કે વિદેશી સાથે વાત કર્યા પછી, સ્ત્રી કે શૂદ્ર જે અશુદ્ધ હોય, તેની સાથે વાત કર્યા પછી, અથવા અશુદ્ધ વ્યક્તિ કે અન્ન જોયા પછી—
આચામેદશ્રુપાતે વા લોહિતસ્ય તથૈવ ચ । ભોજને સંધ્યયોઃ સ્નાત્વા પીત્વા મૂત્રપુરીષયોઃ
જ્યારે આંખમાંથી આંસુ કે લોહી આવે, ખોરાક લીધા પછી, સંધ્યાકાળે, સ્નાન કર્યા પછી, અને મૂત્ર કે વિસર્જન કર્યા પછી, એ સમયે આચમન કરવું જોઈએ.
આગતો વાચમેત્સુપ્ત્વા સકૃત્સકૃદથાન્યતઃ । અગ્નેર્ગવામથાલંભે સ્પૃષ્ટ્વા પ્રયતમેવ વા
ઊંઘમાંથી જાગ્યા પછી, બોલ્યા પછી, છીંક્યા પછી, અગ્નિ કે ગાયને સ્પર્શ કર્યા પછી, શુદ્ધ કે અશુદ્ધ વસ્તુને સ્પર્શ કર્યા પછી પણ આચમન કરવું જોઈએ.
સ્ત્રીણામથાત્મનઃ સ્પર્શે નીલદ્યં વા પરિધાય ચ । ઉપસ્પર્શેજ્જલં વાર્તં તૃણં વા ભૂમિમેવ ચ
સ્ત્રીને કે પોતાને સ્પર્શ કર્યા પછી, નીલા કે ભીંજાયેલા કપડા પહેર્યા પછી, પાણી, કાદવ, ઘાસ કે જમીનને સ્પર્શ કર્યા પછી પણ આચમન કરવું જોઈએ.
કેશાનાં ચાત્મનઃ સ્પર્શે વાસસઃ સ્ખલિતસ્ય ચ । અનુષ્ણાભિરકેશાભિરદુષ્ટાભિશ્ચ ધર્મતઃ
પોતાના વાળ કે કપડાંને સ્પર્શ કર્યા પછી, પગ લપસી જાય ત્યારે, ધર્મ પ્રમાણે, ઉકળતું નહીં હોય એવું, વાળ વગરનું અને શુદ્ધ પાણી લઈને આચમન કરવું જોઈએ.
શૌચેઽપ્સુ સર્વદા ચામેદાસીનઃ પ્રાગુદઙ્મુખઃ । શિરઃ પ્રાવૃત્ય કંઠં વા મુક્તકેશશિખોઽપિ વા
શુદ્ધિ માટે, હંમેશાં બેઠા બેઠા, પૂર્વ કે ઉત્તર દિશામાં મોઢું કરીને, માથું કે ગળું ઢાંકી, કે વાળ ખુલ્લા હોય કે જોડાયેલા હોય, એ રીતે આચમન કરવું જોઈએ.
અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચં માર્ગતો ન શુચિર્ભવેત્ । સોપાનત્કોપાનસ્થો વા નોષ્ણીષી ચાચમેદ્બુધઃ
પગ ધોઈયા વિના માર્ગમાં શુદ્ધિ રહેતી નથી; ચપ્પલ કે પાદુકા પહેરીને, કે પાગટું બાંધીને, આચમન કરવું નહીં.