પ્રયાગે તુ પ્રવિષ્ટસ્ય પાપં ક્ષરતિ તત્ક્ષણાત્ । યોજનાનાં સહસ્રેષુ ગંગાં સ્મરતિ યો નરઃ
પ્રયાગમાં પ્રવેશતા મનુષ્યનું પાપ એ ક્ષણે જ ધોવાઈ જાય છે. જો કોઈ હજાર યોજન દૂરથી પણ ગંગાનું સ્મરણ કરે,
અપિ દુષ્કૃતકર્માસૌ લભતે પરમાં ગતિમ્ । કીર્તનાન્મુચ્યતે પાપૈર્દૃષ્ટ્વા ભદ્રાણિ પશ્યતિ
તો—even જો તેણે દુષ્કર્મો કર્યા હોય—તેને ઉત્તમ ગતિ મળે છે; ગંગાની સ્તુતિથી પાપો દૂર થાય છે અને દર્શનથી શુભ ફળ મળે છે.
અવગાહ્ય ચ પીત્વા ચ પુનાત્યાસપ્તમં કુલમ્ । સત્યવાદી જિતક્રોધો અહિંસાં પરમાસ્થિતઃ
જે ત્યાં સ્નાન કરે છે અને પાણી પીવે છે, તે પોતાના સાત પેઢી સુધીના કુળને પવિત્ર કરે છે. જે સત્ય બોલે છે, ક્રોધને જીતે છે અને અહિંસામાં દૃઢ રહે છે, તે આ ફળ મેળવે છે.
ધર્માનુસારી તત્ત્વજ્ઞો ગોબ્રાહ્મણહિતે રતઃ । ગંગાયમુનયોર્મધ્યે સ્નાતો મુચ્યેત કિલ્બિષાત્
ધર્મના માર્ગે ચાલે છે, તત્વને જાણે છે અને ગાય તથા બ્રાહ્મણના કલ્યાણમાં તત્પર રહે છે—એવો મનુષ્ય ગંગા અને યમુના વચ્ચે સ્નાન કરે છે, તો તે પાપોથી મુક્ત થાય છે.
મનસા ચિંતિતાન્કામાન્સમ્યક્પ્રાપ્નોતિ પુષ્કલાન્ । તતો ગત્ત્વા પ્રયાગં તુ સર્વદેવાભિરક્ષિતમ્
જે મનમાં ઇચ્છેલા તમામ કામનાઓ છે, તે પુરી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે; પછી જ્યારે તે પ્રયાગ જાય છે, જ્યાં બધા દેવતાઓએ રક્ષા કરી છે—
બ્રહ્મચારી વસેન્માસં પિતૃદેવાંશ્ચ તર્પયેત્ । ઈપ્સિતાઁલ્લભતે કામાન્યત્ર તત્રાભિજાયતે
જો તે ત્યાં એક મહિનો બ્રહ્મચર્યથી રહે છે અને પિતૃઓ તથા દેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે, તો તે પોતાની ઇચ્છિત વસ્તુઓ મેળવે છે અને ત્યાં કે બીજે જન્મે છે.
તપનસ્ય સુતા દેવી ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા । સમાગતા મહાભાગા યમુના યત્ર નિમ્નગાઃ
તાપન દેવની પુત્રી, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ યમુના દેવી, મહાન અને પુણ્યવંતી નદીઓ જ્યાં મળે છે, ત્યાં આવી છે.
તત્ર સન્નિહિતો નિત્યં સાક્ષાદ્દેવો મહેશ્વરઃ । દુષ્પ્રાપં માનુષૈઃ પુણ્યં પ્રયાગં તુ યુધિષ્ઠિર
ત્યાં મહાદેવ સદા હાજર રહે છે; હે યુધિષ્ઠિર, પ્રયાગ એ પવિત્ર સ્થાન છે, જે મનુષ્યો માટે દુર્લભ છે.
દેવદાનવગંધર્વા ઋષયઃ સિદ્ધચારણાઃ । તત્રોપસ્પૃશ્ય રાજેંદ્ર સ્વર્ગલોકે મહીયતે
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, ઋષિ, સિદ્ધ અને ચારણ—એ બધા ત્યાં સ્નાન કરીને, હે રાજા, સ્વર્ગલોકમાં સન્માન પામે છે.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે એકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના સ્વર્ગખંડના એકચાલીસમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.
માર્કંડેય ઉવાચ- શૃણુ રાજન્પ્રયાગસ્ય માહાત્મ્યં પુનરેવ તુ । યં ગત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ
માર્કંડેયએ કહ્યું: હે રાજા, હવે ફરીથી પ્રયાગનું મહાત્મ્ય સાંભળો; ત્યાં જઈને બધા પાપોથી મુક્તિ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
આર્તાનાં ચ દરિદ્રાણાં નિશ્ચિતવ્યવસાયિનામ્ । સ્થાનં મુક્ત્વા પ્રયાગં તુ નાક્ષયં તુ કદાચન
દુઃખી, ગરીબ અને દૃઢ નિશ્ચય ધરાવનારા માટે પ્રયાગ સિવાય કયાંયે અક્ષય સ્થાન નથી.
ગંગાયમુનમાસાદ્ય યસ્તુ પ્રાણાન્પરિત્યજેત્ । દીપ્તકાંચનવર્ણાભે વિમાને સૂર્યવર્ચસિ
જે મનુષ્ય ગંગા-યમુનાના સંગમ પર જઈને પ્રાણ ત્યાગે છે, તે દીપ્ત સોનાની જેમ તેજસ્વી વિમાનમાં ચડે છે.
ગંધર્વાપ્સરસાં મધ્યે સ્વર્ગે મોદતિ માનવઃ । ઈપ્સિતાઁલ્લભતેકામાન્વદંતિ ઋષિપુંગવાઃ
સ્વર્ગમાં, ગંધર્વ અને અપ્સરાઓની વચ્ચે, એ મનુષ્ય આનંદ માણે છે; તે પોતાની ઇચ્છિત વસ્તુઓ મેળવે છે, એમ મહાન ઋષિઓ કહે છે.
સર્વરત્નમયૈર્દિવ્યૈર્નાનાધ્વજસમાકુલૈઃ । વરાંગના સમાકીર્ણૈર્મોદતે શુભલક્ષણૈઃ
તે સર્વપ્રકારના રત્નોથી બનેલા, વિવિધ ધ્વજાવાળા અને શુભ લક્ષણવાળી સુંદર સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા દૈવી વિમાનોમાં આનંદ માણે છે.
ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષૈઃ પ્રસુપ્તઃ પ્રતિબુધ્યતે । યાવન્ન સ્મરતે જન્મ તાવત્સ્વર્ગે મહીયતે
ગીત અને વાદ્યના મીઠા અવાજથી જાગે છે અને પોતાનું જન્મ યાદ ન આવે ત્યાં સુધી સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે.
તત્ર સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટઃ ક્ષીણકર્મ્મા દિવશ્ચ્યુતઃ । હિરણ્યરત્નસંપૂર્ણે સમૃદ્ધે જાયતે કુલે
જ્યારે સ્વર્ગમાંથી પુણ્ય ખૂટી જાય છે અને તે નીચે પડે છે, ત્યારે તે સોનાં અને રત્નોથી ભરપૂર સમૃદ્ધ કુળમાં જન્મે છે.
તદેવ સ્મરતે તીર્થં સ્મરણાત્તત્ર ગચ્છતિ । દેશસ્થો યદિ વારણ્યે વિદેશે યદિ વા ગૃહે
તે એ તીર્થને યાદ રાખે છે અને માત્ર સ્મરણથી જ ત્યાં પહોંચી જાય છે—પછી એ પોતાના દેશમાં હોય, જંગલમાં, વિદેશમાં કે પોતાના ઘરમાં હોય.
પ્રયાગં સ્મરમાત્રોપિ યસ્તુ પ્રાણાન્પરિત્યજેત્ । સ બ્રહ્મલોકમાપ્નોતિ વદંતિ ઋષિપુંગવાઃ
જે માત્ર પ્રયાગનું સ્મરણ કરતાં પ્રાણ ત્યાગે છે, તે બ્રહ્મલોકને પામે છે, એમ મહાન ઋષિઓ કહે છે.
સર્વકામફલાવૃત્તા મહી યત્ર હિરણ્મયી । ઋષયો મુનયઃ સિદ્ધા યત્ર લોકે પ્રગચ્છતિ
જ્યાં ધરતી સર્વ ઇચ્છિત ફળોથી ઢંકાયેલી છે અને સોનાની છે; ત્યાં ઋષિઓ, મુનિઓ અને સિદ્ધો એ લોકમાં જાય છે.
સ્ત્રીસહસ્રા કુલે રમ્યે મંદાકિન્યાસ્તટે શુભે । મોદતે ઋષિભિઃ સાર્દ્ધં સ્વકૃતેનેહ કર્મણા
મંદાકિની નદીના પવિત્ર કાંઠે, સુંદર કુળમાં, એ પોતાના સારા કર્મના ફળે હજારો સ્ત્રીઓ અને ઋષિઓ સાથે આનંદ માણે છે.
સિદ્ધચારણગન્ધર્વૈઃ પૂજ્યતે દિવિ દૈવતૈઃ । તતઃ સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટો જંબુદ્વીપપતિર્ભવેત્
સિદ્ધો, ચારણો, ગંધર્વો અને દેવતાઓ પણ સ્વર્ગમાં તેને માન આપે છે; પછી જ્યારે એ સ્વર્ગમાંથી નીચે પડે છે, ત્યારે જંબુદ્વીપનો રાજા બને છે.
તતઃ શુભાનિ કર્માણિ ચિંતયાનઃ પુનઃ પુનઃ । ગુણવાન્વિત્તસંપન્નો ભવતીહ ન સંશયઃ
પછી એ વારંવાર સારા કર્મોનું ચિંતન કરીને ગુણવાન અને ધનવાન બને છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
કર્મણા મનસા વાચા સત્યધર્મપ્રતિષ્ઠિતઃ । ગંગાયમુનયોર્મધ્યે યસ્તુ દાનં પ્રયચ્છતિ
કર્મ, મન અને વાણીથી સત્ય અને ધર્મમાં સ્થિર રહીને, જે ગંગા અને યમુના વચ્ચે દાન આપે છે—
સુવર્ણંમણિમુક્તાં વા યદિ ધાન્યં પ્રતિગ્રહમ્ । સ્વકાર્યે પિતૃકાર્યે વા દેવતાભ્યર્ચનેઽપિ વા
—એમાં સોનું, મણિ, મુક્તા કે અનાજ હોય, પોતાનાં કામ માટે, પિતૃકાર્ય માટે કે દેવપૂજામાં—even માટે—
નિષ્ફલં તસ્ય તત્તીર્થં યાવત્તત્ફલમશ્નુતે । એવં તીર્થેન ગૃહ્ણીયાત્ પુણ્યેષ્વાયતનેષુ ચ
—એ વ્યક્તિ માટે એ તીર્થ ફળ આપતું નથી, જ્યાં સુધી એ ફળ પ્રાપ્ત ન થાય; તેથી તીર્થસ્થળે અને પવિત્ર મંદિરોમાં દાન કરવું જોઈએ.
નિમિત્તેષુ ચ સર્વેષુ અપ્રમત્તો દ્વિજો ભવેત્ । કપિલાં પાટલાવર્ણાં પ્રયાગે યઃ પ્રયચ્છતિ
દરેક પ્રસંગે, દ્વિજને સાવધાન રહેવું જોઈએ; જે પ્રયાગમાં પાટલ રંગની કપિલા ગાય દાન આપે છે—
સ્વર્ણશૃંગીં રૌપ્યખુરાં ચૈલકંઠીં પયસ્વિનીમ્ । પ્રયાગે શ્રોત્રિયં સાધું ગ્રાહયિત્વા યથાવિધિ
—સોનાની શિંગ, ચાંદીના ખુરા, ગળામાં વસ્ત્ર અને દૂધ આપતી એવી ગાય, પ્રયાગમાં યોગ્ય રીતે વિદ્વાન અને સારા બ્રાહ્મણને સ્વીકાર કરાવીને—
શુક્લાંબરધરં શાંતં ધર્મજ્ઞં વેદપારગમ્ । સા ગૌસ્તસ્મૈ ચ દાતવ્યા ગંગાયમુનસંગમે
—જે શાંત, સફેદ વસ્ત્ર પહેરનાર, ધર્મ જાણનાર અને વેદમાં પારંગત હોય—એવા બ્રાહ્મણને ગંગા અને યમુના સંગમ પર ગાય દાન કરવી જોઈએ.
વાસાંસિ ચ મહાર્હાણિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ । યાવદ્રોમાણિ તસ્યા ગોઃ સંતિ ગાત્રેષુ સત્તમ
અને એ ગાયના શરીર પર જેટલા વાળ હોય, એટલા જ સુંદર વસ્ત્રો અને વિવિધ રત્નો પણ દાન કરવા જોઈએ, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.