સ્નાત્વા તૌ વિધિવત્તત્ર લબ્ધ્વા ભક્તિં હરેઃ પરામ્ । ચેલતુઃ પ્રણિપત્યેદં ભાષમાણૌ મિથસ્તદા
ત્યાં વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરીને, શ્રીહરિની શ્રેષ્ઠ ભક્તિ પ્રાપ્ત કરીને, બંને નમન કરતા ફરતા અને એ સમયે એકબીજાથી વાતો કરતા હતા.
દ્વિજાવૂચતુઃ । યથાવયોર્હિ સંયોગઃ પથિજાતો વિચારતઃ । યથા ગૃહકલત્રાદિ સંયોગો ભુવિ જાયતે । સાંપ્રતં વિરહોભાવી યથા નૌ માર્ગવર્તિનૌ
બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: જેમ આપણો રસ્તામાં મળાપણો થયો, તેમ જ ધરતી પર ઘર, પત્ની વગેરેનો સંગ પણ થાય છે; હવે, આપણું વિયોગ થવાનું છે, જેમ રસ્તાના મુસાફરોનું થાય છે.
તથાદારસુતાદીનાં કાલવ્યાસ્યવર્તિનામ્ । ધન્યઃ સ પુરુષો લોકે યો દારસુતસંગમમ્
પત્ની, પુત્ર અને અન્ય સંબંધો પણ સમયના ફેરફાર હેઠળ છે; દુનિયામાં એ પુરુષ ધન્ય છે, જે પત્ની અને પુત્રના સંગનો ક્ષણભંગુર સ્વરૂપ જાણે છે.
વિજ્ઞાય ક્ષણિકં નિત્યં સંશ્રયેત્શ્રીપતિં ભજેત્ । નારદ ઉવાચ- સ્મરણં કરણીયં મે દાસોઽહં ત્વત્પદાશ્રયઃ
તે ક્ષણિકતા સમજીને, જે હંમેશાં શ્રીપતિનો આશ્રય લે છે અને ભજવે છે, તે ધન્ય છે; નારદે કહ્યું: હું યાદ રાખું છું – હું તારો દાસ છું, તારા ચરણોમાં આશ્રિત છું.
સંદેશઃ પ્રેષણીયો મામિત્યુક્ત્વા સ્વગૃહં ગતૌ । શૃણુ રાજન્યથા તેન મિત્રેણ વિમલસ્ય તુ
'મારે સંદેશ મોકલવો છે' એમ કહીને, બંને પોતાના ઘરે ગયા; હે રાજા, હવે તું સાંભળ, વિમલાના મિત્ર સાથે પછી શું બન્યું.
મોક્ષણં રાક્ષસીનાં તુ વિહિતં પથિગચ્છતા । વ્રજન્સ બ્રાહ્મણઃ પ્રાપ્તસ્તં દેશં જલવર્જિતમ્
રાક્ષસીઓનું મુક્તિપ્રદાન રસ્તામાં જ થયું; એ બ્રાહ્મણ રસ્તે જતા પાણી વગરના પ્રદેશમાં પહોંચ્યો.
યત્ર તાઃ પાપવિપ્લુષ્ટા રાક્ષસ્યઃ ક્ષુત્તૃષાકુલાઃ । અથ તાઃ પથિગચ્છંતં દૂરાદ્દૃષ્ટ્વા દ્વિજોત્તમમ્
ત્યાં, પાપથી પીડાયેલી અને ભૂખ-તરસથી ત્રાસી રહેલી રાક્ષસીઓએ દૂરથી રસ્તે ચાલતા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને જોયો.
સજલામત્રહસ્તં તં મિથસ્ત્વિતિ બભાષિરે । રાક્ષસ્ય ઊચુઃ - આયાતિ પથિકઃ કશ્ચિજ્જલપાત્રં કરે દધત્
તે બ્રાહ્મણના હાથમાં પાણીનું પાત્ર જોઈને, રાક્ષસીઓએ એકબીજાને કહ્યું: 'એક મુસાફર આવી રહ્યો છે, જેના હાથમાં પાણીનું પાત્ર છે.'
અસ્માકં ક્ષુત્તૃષોઃ શાંતિર્મનાગપિ ભવિષ્યતિ । એનં સંભક્ષયિષ્યામઃ પાસ્યામોઽસ્ય કરે સ્થિતમ્
'કદાચ આપણું ભૂખ અને તરસ થોડુંક શમશે; આપણે એને ખાઈ જઈશું અને તેના હાથમાં રહેલું પી જઈશું.'
પાત્રં જલં વયં તૃષ્ણા ક્ષુધાર્તાઃ શતવર્ષતઃ । નારદ ઉવાચ- કાચિદાહેત્યહં પૂર્વમસ્યોષ્ણં કાલખંડકમ્
'અમે સો વર્ષથી ભૂખ્યા અને તરસ્યા છીએ; પાત્ર, પાણી અને અમારી તરસ...' નારદ કહે છે: 'પહેલા હું એના શરીરનું ગરમ માંસ ખાઈશ.'
ભક્ષયિત્વા તતો રક્તં પીત્વા યાસ્યામિ જીવિતમ્ । અન્યા પ્રાહ કિયદ્દ્રવ્યં વિદ્યતેઽસ્ય ગજાનને
'પછી એનું લોહી પીશ અને જીવતી રહીશ.' બીજીએ પૂછ્યું, 'આ હાથીના ચહેરાવાળા પાસે કેટલું દ્રવ્ય હશે?'
મમ વ્યાઘ્રાનનાયાસ્તુ પાનાયાપિ ન દૃશ્યતે । અન્યા વૈ રથચક્રાખ્યા શ્રૂયતાં વચનં મમ
'મારા વાઘના ચહેરાવાળી માટે પણ પીવા પૂરતું દેખાતું નથી.' બીજી, રથચક્ર નામે ઓળખાતી, બોલી: 'મારા શબ્દ સાંભળો.'
કરિષ્યે કુંડલમહં કેનાંત્રૈરસ્ય મેખલામ્ । અન્યાવદદહં દંતૈરેકતઃ શ્યામલીકૃતૈઃ
'હું એના આંતરડાંથી કુંડળ અને કમરપટ્ટો બનાવીશ.' બીજીએ કહ્યું, 'હું એના દાંતમાંથી, એકસાથે કાળાં કરીને, જુગાર માટેના પાંસાં બનાવીશ.'
રમે ષોડશભિર્દ્યૂતશાલાયાં તદ્વિશારદઃ । ઇત્યુક્ત્વા તાઃ મિથઃ સર્વાસ્તંદ્વિજં પ્રતિ દુદ્રુવુઃ
'તે જુગારશાળામાં સોળ પાંસાંથી રમવામાં નિપુણ છે.' આમ કહીને, બધાયે રાક્ષસીઓએ એ બ્રાહ્મણ તરફ દોડ લગાવી.
વિવૃતાસ્યા લલજ્જિહ્વાઃ પ્રદ્યોતૈકમહાભુજાઃ । આયાંતીસ્તાઃ સમાલોક્ય બ્રાહ્મણો ભયવિહ્વલઃ
મોઢાં પહોળાં, જીભ બહાર લટકતી અને હાથો તેજસ્વી સ્તંભ જેવા, આવી રહી હતી; બ્રાહ્મણે તેમને જોઈને ડરથી ભરાઈ ગયો.
આત્માનમભિતશ્ચક્રે રક્ષાં વેદોદિતાં નૃપ । તા આગત્ય સ્થિતા દૂરં રાક્ષસ્યો ભીમવિક્રમાઃ
હે રાજા, બ્રાહ્મણે ચારે બાજુથી વેદોક્ત મંત્રો વડે પોતાનું રક્ષણ કર્યું; ભયાનક શક્તિ ધરાવતી રાક્ષસીઓ નજીક આવીને થોડે દૂર ઊભી રહી.
તેજસા તસ્ય મંત્રૈશ્ચ પ્રત્યાદિષ્ટા નરાધિપઃ । ઊચુશ્ચ કો ભવાનત્ર કુતઃ પ્રાપ્તોઽસિ તદ્વદ
તેના તેજ અને મંત્રોથી વિમુખ થઈને, હે રાજા, તેમણે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? અહીં ક્યાંથી આવ્યા છો? અમને કહો.'
ત્વદ્દર્શનાન્મનોઽસ્માકં પ્રસાદમધિગચ્છતિ । ત્વત્પાદસ્પર્શનાત્કિં નો ન વિપ્ર ભવિતા ફલમ્ । અતો મૂર્દ્ધસુ નો દેહિ સ્વકીયં પાદપંકજમ્
'તમને જોઈને અમારું મન શાંત થાય છે; તમારા પગ સ્પર્શવાથી કયો લાભ નહીં મળે, હે બ્રાહ્મણ? તેથી, કૃપા કરીને તમારો કમળ જેવા પગ અમારા માથે મૂકો.'
નારદ ઉવાચ- ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તાસાં જગાદ હરિદત્તજઃ । દ્વિજ ઉવાચ- કૃત્વા પવિત્રતીર્થાનિ બ્રાહ્મણોઽહં સમાગતઃ
નારદ કહે છે: એમની વાત સાંભળી, હરિદત્તપુત્રે જવાબ આપ્યો. બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાન કરીને, હું બ્રાહ્મણ અહીં આવ્યો છું.'
સાંપ્રતં પુષ્કરં યામિ ભવતીભિઃ કિમિચ્છતે । યતસ્તત્પ્રાર્થ્યતાં દાતું શક્તો દાસ્યામિ ચેત્તદા
'હવે હું પુષ્કર જઈ રહ્યો છું. તમે મારી પાસે શું માંગો છો? જે ઇચ્છો તે કહો; જો શકીશ તો આપશ.'
રાક્ષસ્ય ઊચુઃ । યેષુ તીર્થેષુ વિપ્રેંદ્ર ત્વયા સ્નાતં વદસ્વ નઃ । તાનિ સર્વાણિ પુણ્યાનિ મોચયાતઃ કુજન્મનઃ । અસ્માનતિતરાં તૃષ્ણા ક્ષુદ્ભ્યાં દારુણદુઃખદાત્
રાક્ષસીઓએ કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તમે કયા કયા તીર્થોમાં સ્નાન કર્યું છે તે અમને કહો. એ બધાં પવિત્ર છે અને દુષ્ટ જન્મવાળાને પણ મુક્તિ આપે છે. અમને તરસ અને ભૂખથી બહુ જ દુઃખ થાય છે.'
બ્રાહ્મણ ઉવાચ- અવંતીમાશ્રમાત્પૂર્વમહં હરિપુરીમિતઃ । ગતોઽહં દ્વારકાં તસ્માત્સ્નાત્વા સોમોદ્ભવા જલે
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'અવંતીના આશ્રમથી, હું હરિપુર જઈ, ત્યાંથી દ્વારકા ગયો, જ્યાં સોમના જળમાં સ્નાન કર્યું.'
તતઃ પ્રાપ્તઃ પ્રભાસાખ્યં તીર્થં નીરધિતીરગમ્ । તસ્માત્સેતુનિબંધેઽહં સ્નાતઃ પરમપાવને
'પછી હું પ્રભાસ નામના તીર્થે, દરિયાકાંઠે પહોંચ્યો; ત્યાંથી સેતુ પર ગયો અને ત્યાં સર્વશ્રેષ્ઠ પવિત્ર સ્નાન કર્યું.'
તસ્માદહં મહાપુણ્યાં કિષ્કિંધાં સમુપાગતઃ । હતો યત્ર તુ રામેણ વાલી કપિગણેશ્વરઃ
'ત્યાંથી હું મહાપુણ્ય કિષ્કિંધામાં આવ્યો છું, જ્યાં વાનરોના રાજા વાલીનું રામે વધ કર્યું હતું.'
તસ્માન્મઠં સરસ્વત્યાનર્મદાતીરસંસ્થિતમ્ । સમાગતોઽહં યત્રાસ્તિ ભારતી સર્વસેવિતા
એથી હું સરસ્વતી અને નર્મદા નદીના કિનારે આવેલા મઠમાં આવ્યો, જ્યાં ભારતી સર્વે લોકો દ્વારા પૂજાય છે.
તતોઽહંમાવેશંવેણીંતાંનત્વાદક્ષિણાપથે । શિવકાંચી વિષ્ણુકાંચ્યૌ દૃષ્ટે તત્ર મયા પુરૌ
પછી હું દક્ષિણ પ્રદેશમાં આવેલી વેણી નદીમાં પ્રવેશ્યો, જ્યાં મેં શિવકાંજી અને વિષ્ણુકાંજી નામની નગરો જોઈ.
યયોર્મરણતો જંતુઃ શિવો વિષ્ણુશ્ચ જાયતે । તતોઽહંમુત્કલં પ્રાપ્તો યત્રાસ્તિ હરિરીશ્વરઃ
જ્યાં મૃત્યુ પછી જીવ શિવ કે વિષ્ણુ રૂપે જન્મે છે, ત્યાંથી હું ઉત્કળ પ્રદેશમાં આવ્યો, જ્યાં હરિ અને ઈશ્વર નિવાસ કરે છે.
ચતુર્વર્ગપ્રદઃ સાક્ષાદ્ભક્તાનામપિ કાંક્ષિતમ્ । તમર્ચયિત્વા વિધિવદ્ભક્ષયિત્વા નિવેદિતમ્
જે ભક્તોને સીધા ચાર પુરુષાર્થ આપે છે અને જે ભક્તો માટે ઇચ્છનીય છે, તેને યોગ્ય રીતે પૂજીને અને નિર્વિઘ્ન ભોજન અર્પણ કરીને,
પ્રસાદભૂતં તસ્યૈવ ગંગાસાગરસંગમમ્ । તત્ર દેવાનૃષીન્પિતૄંસ્તર્પયિત્વા યથાવિધિ
તેની કૃપા પ્રાપ્ત કરીને હું ગંગા અને સાગરનાં સંગમ પર ગયો; ત્યાં મેં દેવતાઓ, ઋષિઓ અને પિતૃઓને વિધિ પ્રમાણે તૃપ્ત કર્યા.
યત્ર ગંગાશતમુખી જાતા તત્રાહમાગમમ્ । તતો ગયામુપાગત્ય પિંડાન્દત્ત્વા યથાવિધિ
જ્યાં ગંગા શતમુખી બની પ્રગટ થઈ, ત્યાં હું પહોંચ્યો; પછી ગયામાં જઈને વિધિ પ્રમાણે પિંડદાન કર્યું.