અન્યતીર્થસમાં ગંગાં યો બ્રવીતિ નરાધમઃ । સ યાતિ નરકં વૈશ્ય દારુણં રૌરવં મહત્
હે વૈશ્ય, જે નીચ મનુષ્ય ગંગાને બીજા તીર્થો જેટલી જ કહે છે, તે ભયાનક અને મોટાં રૌરવ નામનાં નરકમાં જાય છે.
ધર્મદ્રવં હ્યપાં બીજં વૈકુંઠચરણચ્યુતમ્ । ધૃતં મૂર્ધ્નિ મહેશેન યદ્ગાંગમમલં જલમ્
ગંગાનું શુદ્ધ પાણી, જે મહાદેવે માથે ધારણ કર્યું છે, એ જ પાણીમાં ધર્મનું સાર છે, અને એ વૈકુંઠના ચરણોમાંથી પડેલું બીજ છે.
તદ્બ્રહ્મૈવ ન સંદેહો નિર્ગુણં પ્રકૃતેઃ પરમ્ । તેન કિં સમતાં ગચ્છેદપિ બ્રહ્માંડગોચરે
એ જ સાચું બ્રહ્મ છે, એમાં કોઈ શંકા નથી—એ ગુણોથી રહિત છે અને પ્રકૃતિથી પર છે; તો બ્રહ્માંડમાં બીજું કશું એના સમાન કેવી રીતે થઈ શકે?
ગંગાગંગેતિ યો બ્રૂયાદ્યોજનાનાં શતૈરપિ । નરો ન નરકં યાતિ કિં તયા સદૃશં ભવેત્ । નાન્યેન દહ્યતે સદ્યઃ ક્રિયા નરકદાયિની
જે મનુષ્ય 'ગંગા, ગંગા' નામ લે છે—even જો સો યોજન દૂર હોય, એ પણ નરકમાં નથી જતો; એના સમાન બીજું શું હોઈ શકે? બીજું કોઈ કર્મ તરત જ નરક આપનારા ફળને નાશ કરી શકતું નથી.
ગંગાંભસિ પ્રયત્નેન સ્નાતવ્યં તેન માનવૈઃ । પ્રતિગૃહ નિવૃત્તો યઃ પ્રતિગ્રહક્ષમોઽપિ સન્ । સ દ્વિજો દ્યોતતે વૈશ્ય તારારૂપશ્ચિરં દિવિ
મનુષ્યોએ પ્રયત્નપૂર્વક ગંગાજળમાં સ્નાન કરવું જોઈએ. જે ગૃહસ્થ દાન લેવાનું ત્યાગે છે, ભલે એ માટે યોગ્ય હોય, એ વૈશ્ય, આકાશમાં તારાની જેમ તેજસ્વી બને છે.
ગામુદ્ધરંતિ યે પંકાદ્યે રક્ષંતિ ચ રોગિણઃ । મ્રિયંતે ગોગૃહે યે ચ તેષાં નભસિ તારકાઃ । યમલોકં ન પશ્યંતિ પ્રાણાયામપરાયણાઃ
જે ગાયોને કાદવમાંથી બચાવે છે, બીમારની સેવા કરે છે, કે ગૌશાળામાં મૃત્યુ પામે છે, તેઓ આકાશમાં તારાઓ બને છે; અને જે પ્રાણાયામમાં તત્પર રહે છે, તેઓ યમલોકને કદી જોઈ શકતા નથી.
અપિ દુષ્કૃતકર્માણસ્તૈરેવ હતકિલ્બિષાઃ । દિવસે દિવસે વૈશ્ય પ્રાણાયામાસ્તુ ષોડશ । અપિ બ્રહ્મહણં સાક્ષાત્પુનંત્યહરહઃ કૃતાઃ
ભલે દુષ્કર્મો કર્યા હોય, એ કર્મોથી પણ પાપ નાશ પામે છે. હે વૈશ્ય, જે મનુષ્ય રોજે રોજ સોળ વખત પ્રાણાયામ કરે છે, એ બ્રહ્મહત્યારને પણ શુદ્ધ કરી દે છે.
તપાંસિ યાનિ તપ્યંતે વ્રતાનિ નિયમાશ્ચ યે । ગોસહસ્રપ્રદાનં ચ પ્રાણાયામસ્તુ તત્સમઃ
જેટલું તપ, વ્રત અને નિયમો છે, અને હજાર ગાયોનું દાન—આ બધું પ્રાણાયામ જેટલું જ માનવામાં આવે છે.
અબ્બિંદું યઃ કુશાગ્રેણ માસેમાસે નરઃ પિબેત્ । સંવત્સરશતં સાગ્રં પ્રાણાયામસ્તુ તત્સમઃ
જે મનુષ્ય દર મહિને કુશના ટોચથી એક બૂંદ પાણી પીવે છે અને એ રીતે સો વર્ષ સુધી કરે છે, એ પણ પ્રાણાયામ જેટલું જ માનવામાં આવે છે.
પાતકં તુ મહદ્યચ્ચ તથા ક્ષુદ્રોપપાતકમ્ । પ્રાણાયામૈઃ ક્ષણાત્સર્વં ભસ્મસાત્કુરુતે નરઃ
મોટાં પાપો હોય કે નાનાં, બધાં જ પાપો મનુષ્ય પ્રાણાયામથી ક્ષણમાં ભસ્મ કરી નાખે છે.
માતૃવત્પરદારાન્યે મન્યંતે વૈ નરોત્તમાઃ । ન તે યાંતિ નરશ્રેષ્ઠ કદાચિદ્યમ યાતનામ્
શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો બીજાની પત્નીને પોતાની માતા સમાન માને છે; આવા ઉત્તમ મનુષ્યો, હે શ્રેષ્ઠ, કદી યમની યાતના ભોગવતા નથી.
મનસાપિ પરેષાં યઃ કલત્રાણિ ન સેવતે । સહ લોકદ્વયે નાસ્તિ તેન વૈશ્ય ધરા ધૃતા
જે મનુષ્ય મનથી પણ બીજાની પત્ની તરફ ઇચ્છા રાખતો નથી, એના દ્વારા, હે વૈશ્ય, બંને લોકમાં ધરા ટકી છે.
તસ્માદ્ધર્મ્માન્વિતૈસ્ત્યાજ્યં પરદારોપસેવનમ્ । નયંતિ પરદારાસ્તુ નરકાનેકવિંશતિમ્
અત્યારે ધર્મમાં સ્થિર રહેનારોએ બીજાની પત્ની સાથે સંબંધ ત્યજી દેવો જોઈએ, હે વૈશ્ય; કારણ કે બીજાની પત્ની સાથે સંલગ્ન થવાથી એકવીસ નરક મળે છે.
લોભો ન જાયતે યેષાં પરદારેષુ માનસે । તે યાંતિ દેવલોકં તુ ન યમં વૈશ્યસત્તમ
જેનાં મનમાં બીજાની પત્ની માટે લોભ ઊભો થતો નથી, હે શ્રેષ્ઠ વૈશ્ય, તેઓ દેવલોકમાં જાય છે, યમલોકમાં નથી જતાં.
શશ્વત્ક્રોધનિદાનેષુ યઃ ક્રોધેન ન જીયતે । જિતસ્વર્ગઃ સ મંતવ્યઃ પુરુષોઽક્રોધનો ભુવિ
જે મનુષ્ય સતત ક્રોધના કારણો હોવા છતાં પણ ક્રોધથી જીતાતો નથી, એ પુરુષને પૃથ્વી પર અક્રોધી અને સ્વર્ગને જીતનાર માનવો જોઈએ.
માતરં પિતરં પુત્ર આરાધયતિ દેવવત્ । અપ્રાપ્તે વાર્દ્ધકે કાલે ન યાતિ ચ યમાલયમ્
જે પોતાના માતા, પિતા અને પુત્રનું દેવ સમાન પૂજન કરે છે અને વૃદ્ધાવસ્થાથી પહેલાં કરે છે, એ યમલોકમાં નથી જતો.
પિતુશ્ચાધિકભાવેન યેઽર્ચયંતિ ગુરું નરાઃ । ભવંત્યતિથયો લોકે બ્રહ્મણસ્તે વિશાંવર
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, જે લોકો પોતાના પિતાથી પણ વધારે માનથી ગુરુની પૂજા કરે છે, તેઓ બ્રહ્માના લોકમાં આદરણીય મહેમાન બને છે.
ઇહ ચૈવ સ્ત્રિયો ધન્યાઃ શીલસ્ય પરિરક્ષણાત્ । શીલભંગે ચ નારીણાં યમલોકઃ સુદારુણઃ
આ દુનિયામાં સ્ત્રીઓ માટે સૌભાગ્ય છે, કારણ કે તેઓ પોતાનું સદાચરણ જાળવે છે; પણ જે સ્ત્રીઓ સદાચરણ તોડી નાખે છે, તેમના માટે યમલોક ખૂબ જ ભયાનક છે.
શીલં રક્ષ્યં સદા સ્ત્રીભિર્દુષ્ટસંગવિવર્જનાત્ । શીલેન હિ પરઃ સ્વર્ગઃ સ્ત્રીણાં વૈશ્ય ન સંશયઃ
સ્ત્રીઓએ હંમેશા પોતાનું સદાચરણ સાચવવું જોઈએ અને ખરાબ સંગતથી દૂર રહેવું જોઈએ; કારણ કે સદાચરણથી જ સ્ત્રીઓને ઉત્તમ સ્વર્ગ મળે છે, હે વૈશ્ય, આમાં કોઈ શંકા નથી.
શૂદ્રસ્ય પાકયજ્ઞેન નિષિદ્ધાચરણેન ચ । દુર્ગતિર્વિહિતા વૈશ્ય તસ્ય સા નારકી ગતિઃ
શૂદ્ર માટે, જે મનાઈ કરેલા કર્મ કરે છે અને મનગમતા યજ્ઞ કરે છે, તેના માટે દુર્ગતિ નિશ્ચિત છે અને એ નરકમાં જ જાય છે.
વિચારયંતિ યે શાસ્ત્રં વેદાભ્યાસરતાશ્ચ યે । પુરાણં સંહિતાં યે ચ શ્રાવયંતિ પઠંતિ ચ
જે લોકો શાસ્ત્રોનું વિચાર કરે છે, વેદના અભ્યાસમાં તત્પર રહે છે, અને જે પુરાણ તથા સંહિતાઓનું પાઠ કરે છે કે અન્યને સંભળાવે છે—
વ્યાકુર્વંતિ સ્મૃતિર્યે ચ યે ધર્મપ્રતિબોધકાઃ । વેદાંતેષુ નિષણ્ણા યે તૈરિયં જગતી ધૃતા
અને જે સ્મૃતિઓને સમજાવે છે, ધર્મનું જ્ઞાન આપે છે, તથા વેદાંતમાં સ્થિર છે—એવા લોકોના કારણે જ આ દુનિયા ટકી છે.
તત્તદભ્યાસમાહાત્મ્યૈઃ સર્વે તે હતકિલ્બિષાઃ । ગચ્છંતિ બ્રહ્મણો લોકં યત્ર મોહો ન વિદ્યતે
આવા અભ્યાસના મહિમાથી એ બધા પાપમુક્ત થાય છે અને બ્રહ્માના લોકમાં જાય છે, જ્યાં મોહ નથી.
જ્ઞાનમજ્ઞાય યો દદ્યાદ્વેદશાસ્ત્રસમુદ્ભવમ્ । અપિ વેદાસ્તમર્ચંતિ ભવબંધવિદારણમ્
જે વ્યક્તિ પોતે સમજ્યા વિના વેદ અને શાસ્ત્રથી ઉત્પન્ન જ્ઞાન આપે છે, તેને તો વેદ પણ ત્યજી દે છે, જે સંસારના બંધનને કાપે છે.
શ્રૂયતામદ્ભુતં હ્યેતદ્રહસ્યં વૈશ્યસત્તમ । સમ્મતં ધર્મરાજસ્ય સર્વલોકામૃતપ્રદમ્
હે શ્રેષ્ઠ વૈશ્ય, હવે આ અદ્ભુત રહસ્ય સાંભળો, જે ધર્મરાજને પણ પ્રિય છે અને બધા લોકને અમૃત આપે છે.
ન યમં યમલોકં ચ ન ભૂતાન્ઘોરદર્શનાન્ । પશ્યંતિ વૈષ્ણવા નૂનં સત્યં સત્યં મયોદિતમ્
નિશ્ચયથી, વૈષ્ણવોને યમ, યમલોક કે ભયાનક ભૂતો ક્યારેય દેખાતા નથી; હું સાચું, સાચું કહું છું.
પ્રાહાસ્માન્યમુના ભ્રાતા સદૈવ હિ પુનઃપુનઃ । ભવદ્ભિર્વૈષ્ણવાસ્ત્યાજ્યા ન તે સ્યુર્મમગોચરાઃ
યમ પોતે વારંવાર કહે છે: 'વૈષ્ણવોને તમારે ટાળવા જોઈએ; તેઓ મારા અધિકારમાં નથી.'
સ્મરંતિ યે સકૃદ્ભૂતાઃ પ્રસંગેનાપિ કેશવમ્ । તે વિધ્વસ્તાખિલાઘૌઘા યાંતિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્
જે જીવ માત્ર એકવાર પણ કેશવનુ સ્મરણ કરે છે, ભલે તે યાદથી કે અચાનક, તેઓ બધા પાપોથી મુક્ત થઈને વિષ્ણુના પરમ સ્થાનને પામે છે.
દુરાચારો દુષ્કૃતોઽપિ સદાચારરતોઽપિ યઃ । ભવદ્ભિઃ સ સદા ત્યાજ્યો વિષ્ણું ચ ભજતે નરઃ
કોઈ માણસ દુષ્ટ હોય કે સદાચારી, જો તે વિષ્ણુની ભક્તિ કરે છે, તો તેને હંમેશા તમારે દૂર રાખવો.
વૈષ્ણવો યદ્ગૃહે ભુંક્તે યેષાં વૈષ્ણવસંગતિઃ । તેઽપિ વઃ પરિવાર્યાઃ સ્યુસ્તત્સંગહતકિલ્બિષાઃ
જેના ઘરમાં વૈષ્ણવ ભોજન કરે છે, અથવા જે લોકો વૈષ્ણવોની સંગતમાં છે, એવા લોકો પણ તમારે ટાળવા જોઈએ, કારણ કે એ સંગતથી તેઓ પાપમુક્ત થાય છે.