તેન સખ્યં વને તસ્મિંસ્તવ જાતં વિશાંવર । તત્સંગેન ત્વયા સ્નાતં માઘમાસદ્વયં તથા
એ જંગલમાં, હે વિશાંવર, તારી તેની સાથે મિત્રતા થઈ. એ મિત્રતાના કારણે તું માઘના બે મહિના સુધી સ્નાન કરતો રહ્યો.
કાલિંદી પુણ્યપાનીયે સર્વપાપહરે વરે । તત્તીર્થે લોકવિખ્યાતે નામ્ના પાપપ્રણાશને
કાળિન્દી નદીના પવિત્ર અને પાપ નાશક પાણીમાં, એ પ્રસિદ્ધ તીર્થસ્થાને, જે પાપો દૂર કરે છે.
એકેન સર્વપાપેભ્યો વિમુક્તસ્ત્વં વિશાંપતે । દ્વિતીયમાઘપુણ્યેન પ્રાપ્તઃ સ્વર્ગસ્ત્વયાનઘ
એ એક સ્નાનથી, હે વિશાંપતિ, તું બધા પાપોથી મુક્ત થયો. બીજાં માઘ માસના પુણ્યથી તું સ્વર્ગ પામ્યો, હે નિર્દોષ.
ત્વં તત્પુણ્યપ્રભાવેણ મોદસ્વ સતતં દિવિ । નરકેષુ તવ ભ્રાતા મહતીં પાપયાતનામ્
એ પુણ્યના પ્રભાવથી તું હંમેશાં સ્વર્ગમાં આનંદ માણે છે, જ્યારે તારો ભાઈ પાપના કારણે નર્કમાં ભારે યાતના ભોગવે છે.
છિદ્યમાનોઽસિપત્રૈશ્ચ ભિદ્યમાનસ્તુ મુદ્ગરૈઃ । ચૂર્ણ્યમાનઃ શિલાપૃષ્ઠે તપ્તાંગારેષુ ભર્જિતઃ
તીક્ષ્ણ તલવારથી કાપાતા, મોટાં લાકડાંથી માર ખાતા, પથ્થર પર પીસાતા અને દહકતા અંગારાં પર સળગાતા—
ઇતિ દૂતવચઃ શ્રુત્વા ભ્રાતૃદુઃખેન દુઃખિતઃ । પુલકાંકિત સર્વાંગો દીનોઽસૌ વિનયાન્વિતઃ
દૂતનાં આ વચન સાંભળી, ભાઈના દુઃખથી દુઃખી થઈ, આખું શરીર રોમાંચિત થઈ ગયું; તે દયાળુ અને વિનમ્ર બન્યો.
ઉવાચ તં દેવદૂતં મધુરં નિપુણં વચઃ । મૈત્રી સપ્તપદી સાધો સતાં ભવતિ સત્ફલા
તે દેવદૂતને મધુર અને સમજદારીપૂર્વક કહ્યું: 'સારા માણસો સાથે સાત પગલાં ચાલવાથી જે મિત્રતા થાય છે, તે સાચો ફળ આપે છે.'
મિત્રભાવં વિચિંત્ય ત્વં મામુપાકર્તુમર્હસિ । તતો હિ શ્રોતુમિચ્છામિ સર્વજ્ઞસ્ત્વં મતો મમ
મિત્રતાનો વિચાર કરીને, તું મને મદદ કરવી જોઈએ; એટલે હું તારી પાસે સાંભળવા ઇચ્છું છું, કેમ કે હું તને સર્વજ્ઞ માનું છું.
યમલોકં ન પશ્યંતિ કર્મણા કેન માનવાઃ । ગચ્છંતિ નિરયં યેન તન્મે ત્વં કૃપયા વદ
કયા કર્મથી માણસો યમલોક નથી જુએ અને કયા કર્મથી નરકમાં જાય છે? કૃપા કરીને મને એ કહો.
દેવદૂત ઉવાચ- સમ્યક્પૃષ્ટં ત્વયા વૈશ્ય નષ્ટપાપોઽસિ સાંપ્રતમ્ । વિશુદ્ધે હૃદયે પુંસાં બુદ્ધિઃ શ્રેયસિ જાયતે
દેવદૂત બોલ્યો: 'તમે યોગ્ય પ્રશ્ન કર્યો છે, વૈશ્ય; હવે તમે પાપમુક્ત છો. જેમના હૃદય શુદ્ધ હોય છે, એમની બુદ્ધિ સારા માર્ગે જાય છે.'
યદ્યપ્યવસરોનાસ્તિ મમ સેવાપરસ્ય વૈ । તથાપિ ચ તવ સ્નેહાત્પ્રવક્ષ્યામિ યથામતિ
મારે હંમેશાં સેવા કરવી પડે છે, સમય ઓછો મળે છે; છતાં પણ તારા પ્રેમથી હું મારી સમજ મુજબ કહું છું.
કર્મણા મનસા વાચા સર્વાવસ્થાસુ સર્વદા । પરપીડાં ન કુર્વંતિ ન તે યાંતિ યમાલયમ્
જે લોકો ક્યારેય, કોઈ પણ સ્થિતિમાં, કર્મથી, મનથી કે વાણીથી બીજાને દુઃખ આપતા નથી, તેઓ યમલોકમાં જતા નથી.
ન વેદૈર્ન ચ દાનૈશ્ચ ન તપોભિર્ન ચાધ્વરૈઃ । કથંચિત્સ્વર્ગતિં યાંતિ પુરુષાઃ પ્રાણિહિંસકાઃ
વેદપાઠથી, દાનથી, તપથી કે યજ્ઞથી પણ, જે જીવહિંસા કરે છે, એવા લોકો સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરતા નથી.
અહિંસા પરમો ધર્મો હ્યહિંસૈવ પરં તપઃ । અહિંસા પરમં દાનમિત્યાહુર્મુનયઃ સદા
અહિંસા એ સર્વોત્તમ ધર્મ છે; અહિંસાજ સર્વોચ્ચ તપ છે; અહિંસાજ શ્રેષ્ઠ દાન છે—એવું ઋષિઓ હંમેશાં કહે છે.
મશકાન્સરીસૃપાન્દંશાન્યૂકાદ્યાન્માનવાંસ્તથા । આત્મૌપમ્યેન પશ્યંતિ માનવા યે દયાલવઃ
જે દયાળુ માણસો મચ્છર, સરીસૃપ, દંશ, યૂક અને માણસોને પણ પોતાને સમાન સમજે છે—
તપ્તાંગારમયસ્કીલં માદંપ્રેતરંગિણીમ્ । દુર્ગતિં નૈવ ગચ્છંતિ કૃતાંતસ્ય ચ તે નરાઃ
તેઓ દહકતા અંગારા, લોખંડની કાંટાળી શય્યા કે મદમય નદી જેવા નરકમાં જતા નથી; એવા લોકો મૃત્યુલોકમાં નથી પહોંચતા.
ભૂતાનિ યેઽત્ર હિંસંતિ જલસ્થલચરાણિ ચ । જીવનાર્થં ચ તે યાંતિ કાલસૂત્રં ચ દુર્ગતિમ્
જે લોકો અહીં જળ અને જમીન પર રહેતા પ્રાણીઓની જીવહિંસા કરે છે, માત્ર પોતાના જીવ માટે, તેઓ કાળસૂત્ર નરક અને દુર્ગતિમાં જાય છે.
શ્વમાંસભોજનાસ્તત્ર પૂયશોણિતપાયિનઃ । મજ્જંતશ્ચ વસાપંકે દષ્ટાઃ કીટૈરધોમુખૈઃ
ત્યાં, જે લોકો કૂતરાનું માંસ ખાય છે, પુય અને લોહી પીવે છે, તેઓ ચરબીના કાદવમાં ડૂબે છે અને નીચે તરફ મોઢાંવાળા કીટો તેમને દંશે છે.
પરસ્પરં ચ ખાદંતો ધ્વાંતે ચાન્યોન્ય ઘાતિનઃ । વસંતિ કલ્પાનેકાંસ્તે રુદંતો દારુણં રવમ્
ત્યાં, એકબીજાને ખાતા અને અંધકારમાં એકબીજાની હત્યા કરતા, એ લોકો અનેક કલ્પો સુધી રહે છે અને ભયાનક રડવું રડે છે.
કૃમિયોનિ શતં ગત્વા સ્થાવરાઃ સ્યુશ્ચિરં તુ તે । તતોચ્છંતિ તે ક્રૂરાસ્તિર્યગ્યોનિ શતેષુ ચ
શતકર્મિ યોનિમાં જન્મ લઈને, તેઓ લાંબા સમય સુધી સ્થાવર બને છે; પછી એ ક્રૂર લોકો શતપશુ યોનિમાં જન્મે છે.
પશ્ચાદ્ભવંતિ જાતાંધાઃ કાણાઃ કુબ્જાશ્ચ પંગવઃ । દરિદ્રાશ્ચાંગહીનાશ્ચ માનુષાઃ પ્રાણિહિંસકાઃ
પછી, જ્યારે માનવ જન્મ મળે છે, ત્યારે એ જીવહિંસા કરનારા લોકો અંધ, કાણા, કૂણાં, લંગડા, ગરીબ અને અંગવિહિન થાય છે.
તસ્માદ્વૈશ્ય પરત્રેહ કર્મણા મનસા ગિરા । લોકદ્વયસુખપ્રેપ્સુર્ધર્મજ્ઞો ન તદાચરેત્
આથી, વૈશ્ય, જે બંને લોકમાં સુખ ઈચ્છે છે અને ધર્મ જાણે છે, એણે કર્મથી, મનથી કે વાણીથી આવા દુષ્કર્મ ક્યારેય ન કરવું જોઈએ.
લોકદ્વયેન વિંદંતિ સુખાનિ પ્રાણિહિંસકાઃ । યેન હિંસન્તિ ભૂતાનિ ન તે બિભ્યતિ કુત્રચિત્
જે લોકો જીવજંતુઓને દુઃખ આપે છે અને બંને લોકના સુખમાં મસ્ત રહે છે, તેઓ ક્યાંયે કદી ડરે નહીં, કારણ કે તેઓ જીવોને પીડા આપે છે.
પ્રવિશંતિ યથા નદ્યઃ સમુદ્રમૃજુવક્રગાઃ । સર્વે ધર્મા અહિંસાયાં પ્રવિશંતિ તથા દૃઢમ્
જેમ સીધી કે વાંકી બધી નદીઓ અંતે દરિયામાં મળે છે, તેમ બધાં સારા ગુણો અંતે અહિંસા માં જ એકઠા થાય છે.
સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ દીક્ષિતઃ । અભયં યેન ભૂતેભ્યો દત્તમત્ર વિંશાંવર
જે માણસે અહીં જીવજંતુઓને નિર્ભયતા આપી છે, એ તો જાણે બધાં તીર્થોમાં સ્નાન કરી લીધું હોય અને બધાં યજ્ઞોમાં દીક્ષા લીધી હોય એમ છે, હે વિંશાંવર.
યે નિયોગાંશ્ચ શાસ્ત્રોક્તાન્ધર્માધર્મ વિમિશ્રિતાન્ । પાલયંતીહ યે વૈશ્ય ન તે યાંતિ યમાલયમ્
જે વૈશ્ય લોકો શાસ્ત્રમાં કહેલા ધર્મ-અધર્મથી મિશ્રિત કાયદા પાળે છે, તેઓ ક્યારેય યમલોકમાં નથી જતા.
બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થશ્ચ વાનપ્રસ્થો યતિસ્તથા । સ્વધર્મનિરતાઃ સર્વે નાકપૃષ્ઠે વસંતિ તે
બ્રહ્મચારી, ગૃહસ્થ, વાનપ્રસ્થ કે સંન્યાસી — જે પોતાના ધર્મમાં લાગેલા રહે છે, તેઓ સ્વર્ગના શિખરે વસે છે.
યથોક્તચારિણઃ સર્વે વર્ણાશ્રમસમન્વિતાઃ । નરા જિતેંદ્રિયા યાંતિ બ્રહ્મલોકં તુ શાશ્વતમ્
જે બધા વર્ણ અને આશ્રમ ધરાવતા માણસો શાસ્ત્રોક્ત રીતે વર્તે છે અને ઇન્દ્રિયજય પામે છે, તેઓ શાશ્વત બ્રહ્મલોક પામે છે.
ઇષ્ટાપૂર્તરતા યે ચ પંચયજ્ઞરતાશ્ચ યે । દયાન્વિતાશ્ચ યે નિત્યં નેક્ષંતે તે યમાલયમ્
જે લોકો દાન-યજ્ઞમાં આનંદ મેળવે છે, પાંચ મહાયજ્ઞમાં તત્પર રહે છે અને હંમેશા દયાળુ છે, તેઓ ક્યારેય યમલોક નથી જોતા.
ઇંદ્રિયાર્થનિવૃત્તા યે સમર્થા વેદવાદિનઃ । અગ્નિપૂજારતા નિત્યં તે વિપ્રાઃ સ્વર્ગગામિનઃ
જે વિદ્વાન બ્રાહ્મણો ઇન્દ્રિયસુખથી દૂર રહે છે, વેદના જ્ઞાનમાં નિપુણ છે અને હંમેશા અગ્નિપૂજામાં તત્પર છે, તેઓ સ્વર્ગમાં જાય છે.