તયોર્મૂર્ધ્નિ ગૃહં ત્યક્ત્વા જગામ તપસે વનમ્ । તત્રારાધ્ય પરં દેવં ગોવિંદં વરદં પ્રભુમ્
પિતાએ ઘરનો ભાર તેમના માથા પર મૂકીને, વનમાં તપ કરવા ગયો; ત્યાં તેણે પરમ દેવ, ગોવિંદની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરી.
તપઃક્લિષ્ટ શરીરોઽસૌ વાસુદેવમનાઃ સદા । પ્રાપ્તઃ સ વૈષ્ણવં લોકં યત્ર ગત્વા ન શોચતિ
તપથી શરીર દુર્બળ થઈ ગયું, પણ મન હંમેશા વાસુદેવમાં સ્થિર હતું; તેથી તેણે વૈષ્ણવ લોક પ્રાપ્ત કર્યો, જ્યાં જઈને કોઈ દુઃખ રહેતું નથી.
અથ તસ્ય સુતૌ રાજન્મહામાન સમન્વિતૌ । તરુણૌ રૂપસંપન્નૌ ધનગર્વેણ ગર્વિતૌ
પછી, રાજા, તેના બે પુત્રો, યુવાન અને સુંદર, ધનના ગર્વથી ઘમંડમાં આવી ગયા.
દુઃશીલૌ વ્યસનાસક્તૌ ધર્મકર્માદ્યદર્શકૌ । ન વાક્યં ચાગતૌ માતુર્વૃદ્ધાનાં વચનં તથા
બન્ને દુશીલા, દુર્વ્યસનગ્રસ્ત અને ધર્મકર્મથી દૂર રહ્યા; માતા અને વડીલોના શબ્દોનું પણ માન ન રાખ્યું.
કુમાર્ગગૌ દુરાત્માનૌ પિતૃમિત્રનિષેધકૌ । અધર્મનિરતૌ દુષ્ટૌ પરદારાભિગામિનૌ
બન્ને ખોટા રસ્તે ચાલતા, દુષ્ટ સ્વભાવ ધરાવતા, પિતાના મિત્રોનો વિરોધ કરતા, અધર્મમાં લાગેલા અને પરસ્ત્રીગામી હતા.
ગીતવાદિત્રનિરતૌ વીણાવેણુવિનોદિનૌ । વારસ્ત્રીશતસંયુક્તૌ ગાયંતૌ ચેરતુસ્તદા
બન્ને ગીત-વાદ્યમાં મગ્ન, વીણા અને વાંસળીમાં આનંદ માણતા, અને અનેક વેશ્યાઓ સાથે ફરતા ગીત ગાતા.
ચાટુકારજનૈર્યુક્તૌ બિંબોષ્ઠીષુ વિશારદૌ । સુવેષૌ ચારુવસનૌ ચારુચંદનરૂષિતૌ
ચાટુકાર લોકોની વચ્ચે, સુંદર હોઠવાળી સ્ત્રીઓ સાથે કુશળ, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા અને ચંદનથી સુગંધિત હતા.
તથા સુગંધિમાલાઢ્યૌ કસ્તૂરીલક્ષ્મલક્ષિતૌ । નાનાલંકારશોભાઢ્યૌ મૌક્તિકાહારહારિણૌ
તેઓ સુગંધિત હારોથી શોભતા, કસ્તૂરીના ટપકાંથી ચિહ્નિત, વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ અને મુક્તાની માળા પહેરતા હતા.
ગજવાજિરથૌઘેન ક્રીડંતૌ તાવિતસ્તદા । મધુપાનસમાયુક્તૌ પરસ્ત્રીરતિમોહિતૌ
એ સમયે, બંનેએ હાથી, ઘોડા અને રથોની ભીડમાં રમ્યા, મધપાનમાં મસ્ત રહ્યા અને પરસ્ત્રીઓના મોહમાં ફસાયા.
નાશયંતૌ પિતૃદ્રવ્યં સહસ્રં દદતુઃ શતમ્ । તસ્થતુઃ સ્વગૃહે રમ્યે નિત્યં ભોગપરાયણૌ
પિતાનું ધન બગાડતાં, હજાર હોય તો માત્ર સો દાન આપતાં, અને પોતાના સુંદર ઘરમાં સતત ભોગવિલાસમાં મગ્ન રહ્યા.
ઇત્થં તુ તદ્ધનં તાભ્યાં વિનિયુક્તમસદ્વ્યયૈઃ । વારસ્ત્રી વિટ શૈલૂષ મલ્લ ચારણ બંદિષુ
આ રીતે, એ ધન બંનેએ વ્યર્થ ખર્ચમાં વેડફ્યું—વેશ્યાઓ, જુગારીઓ, નટો, મલ્લો, ગુપ્તચરો અને ગાયકોએ પર.
અપાત્રે તદ્ધનં દત્તં ક્ષિપ્તં બીજમિવોષરે । ન સત્પાત્રે ચ તદ્દત્તં ન બ્રાહ્મણમુખે હુતમ્
એ ધન અયોગ્યોને આપ્યું, જાણે બાંઝ જમીનમાં બીજ ફેંક્યું હોય; યોગ્યને આપ્યું નહીં, ન તો બ્રાહ્મણના મોઢામાં હવન કર્યું.
નાર્ચિતો ભૂતભૃદ્વિષ્ણુઃ સર્વપાપપ્રણાશનઃ । ઉભયોરેવ તદ્દ્રવ્યમચિરેણ ક્ષયં યયૌ
ભૂતભવન, સર્વ પાપ નાશક વિષ્ણુની પૂજા કરી નહોતી; તેથી બંનેનું ધન ટૂંક સમયમાં ખતમ થઈ ગયું.
તતસ્તૌ દુઃખમાપન્નૌ કાર્પણ્યં પરમં ગતૌ । શોચમાનૌ તુ મુહ્યંતૌ ક્ષુત્પીડાદુઃખપીડિતૌ
પછી બંને ભારે દુઃખમાં પડ્યા, અતિ ગરીબીમાં પહોંચી ગયા; દુઃખી અને ગૂંચવાયેલા, ભૂખ અને પીડાથી ત્રસ્ત થયા.
તયોસ્તુ તિષ્ઠતોર્ગેહે નાસ્તિ યદ્ભુજ્યતે તદા । સ્વજનૈર્બાંધવૈસ્સર્વૈઃ સેવકૈરુપજીવિભિઃ
બંને ઘરમાં રહ્યા ત્યારે ખાવા માટે કશું જ નહોતું, અને તેમના બધા સગા, મિત્રો, નોકરો તથા આધારિત લોકો તેમને છોડી ગયા.
દ્રવ્યાભાવે પરિત્યક્તૌ ચિંત્યમાનૌ તતઃ પુરે । પશ્ચાચ્ચૌર્ય્યં સમારબ્ધં તાભ્યાં ચ નગરે નૃપ
ધન ન હોવાથી બંને ત્યજી દેવામાં આવ્યા, શહેરમાં લોકોની ચર્ચાનો વિષય બન્યા; પછી બંનેએ શહેરમાં ચોરી શરૂ કરી.
રાજતો લોકતો ભીતૌ સ્વપુરાન્નિઃસૃતૌ તદા । ચક્રતુર્વનવાસં તૌ સર્વેષામુપપીડિતૌ
રાજા અને લોકોથી ડરીને, બંને પોતાનું શહેર છોડીને જંગલમાં ગયા, જ્યાં બધાની તરફથી પીડાતા રહ્યા.
જઘ્નતુઃ સતતં મૂઢૌ શિતૈર્બાણૈર્વિષાર્પિતૈઃ । નાનાપક્ષિવરાહાંશ્ચ હરિણાન્રોહિતાંસ્તથા
મૂર્ખાઈથી, બંનેએ હંમેશાં તીક્ષ્ણ ઝેરી તીરો વડે અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ, જંગલી શૂકર, હરણ અને લાલ કાંજીઓ મારી નાખ્યા.
શશકાઞ્છલ્લકાન્ગોધાન્શ્વાપદાંશ્ચેતરાન્બહૂન્ । મહાબલૌ ભિલ્લસંગાવાખેટકભુજૌ સદા
તેઓએ સસલાં, શલકાં, ગોધી, જંગલી પ્રાણીઓ અને ઘણા બીજા પણ મારી નાખ્યા; બંને શક્તિશાળી, ભિલોના ટોળામાં, હંમેશાં ગદા પકડીને ફરતા.
એવં માંસમયાહારૌ પાપાહારૌ પરંતપ । કદાચિદ્ભૂધરં પ્રાપ્તો હ્યેકોઽન્યશ્ચ વનં ગતઃ
આ રીતે, પાપી માંસાહારી ભોજન કરતા, એકે ક્યારેક પર્વત પર પહોંચ્યો અને બીજો જંગલમાં ગયો.
શાર્દૂલેન હતો જ્યેષ્ઠઃ કનિષ્ઠઃ સર્પદંશિતઃ । એકસ્મિન્દિવસે રાજન્પાપિષ્ઠૌ નિધનં ગતૌ
મોટો ભાઈ વાઘના હુમલામાં મારો ગયો અને નાનો ભાઈ સાપના દંશથી મારો ગયો; એ જ દિવસે, રાજા, બંને પાપી મૃત્યુ પામ્યા.
યમદૂતૈસ્તતોબદ્ધ્વા પાપૈર્નીતૌ યમાલયમ્ । ગત્વાભિજગદુઃસર્વે તે દૂતાઃ પાપિનાવુભૌ
પછી યમદૂતોએ પાપના કારણે બંનેને બાંધીને યમલોકમાં લઈ ગયા; ત્યાં પહોંચીને, બધા દૂતોએ બંને પાપીઓ વિશે જાણકારી આપી.
ધર્મરાજ નરાવેતાવાનીતૌ તવ શાસનાત્ । આજ્ઞાં દેહિ સ્વભૃત્યેષુ પ્રસીદ કરવામ કિમ્
"ધર્મરાજા, આ બંને મનુષ્યો તમારા આદેશથી અહીં લાવવામાં આવ્યા છે; કૃપા કરીને આદેશ આપો, અમે શું કરીએ?"
આલોચ્ય ચિત્રગુપ્તેન તદા દૂતાઞ્જગૌ યમઃ । એકસ્તુ નીયતાં વીર નિરયં તીવ્રવેદનમ્
ત્યારે ચિત્રગુપ્ત સાથે ચર્ચા કરીને, યમરાજાએ દૂતોને કહ્યું: "એકને ભારે દુઃખદાયક નરકમાં લઈ જાઓ, વીરોએ."
અપરઃ સ્થાપ્યતાં સ્વર્ગેયત્ર ભોગા હ્યનુત્તમાઃ । કૃતાંતાજ્ઞાં તતઃ શ્રુત્વા દૂતૈશ્ચ ક્ષિપ્રકારિભિઃ
"બીજાને એ સ્વર્ગમાં રાખો, જ્યાં શ્રેષ્ઠ ભોગો મળે છે." મૃત્યુના આદેશ સાંભળી, ઝડપી દૂતોએ તરત જ તેમ કર્યું.
નિક્ષિપ્તો રૌરવે ઘોરે યો જ્યેષ્ઠો હિ નરાધિપ । તેષાં દૂતવરઃ કશ્ચિદુવાચ મધુરં વચઃ
મોટા ભાઈને ભયાનક રૌરવ નરકમાં ફેંકી દેવામાં આવ્યો, હે મનુષ્યરાજ, ત્યારે મુખ્ય દૂતોમાંથી એકે મીઠાં વચન કહ્યાં.
વિકુંડલ મયા સાર્દ્ધમેહિ સ્વર્ગં દદામિ તે । ભુંક્ષ્વ ભોગાન્સુદિવ્યાંસ્ત્વમર્જિતાન્સ્વેન કર્મણા
વિકુંડળ, મારી સાથે આવો; હું તને સ્વર્ગ આપું છું. તું પોતે કરેલા સારા કર્મોના ફળરૂપે ઉત્તમ સ્વર્ગીય આનંદો માણ.
નારદઉવાચ- તતો હૃષ્ટમનાઃ સોઽથ દૂતં પપ્રચ્છ તં પથિ । સંદેહં હૃદિ કૃત્વા તુ વિસ્મયં પરમં ગતઃ । વિચારયન્હૃદિ સ્વર્ગઃ કસ્ય હેતોઃ ફલં મમ
નારદે કહ્યું: પછી તે આનંદિત મનથી રસ્તામાં દૂતને પૂછ્યું. હૃદયમાં સંશય રાખીને અને ખૂબ અચંબામાં પડીને વિચાર્યું: 'મારે સ્વર્ગ મળવાનો કારણ શું છે?'
વિકુંડલ ઉવાચ- હે દૂતવર પૃચ્છામિ સંશયં ત્વામહં પરમ્ । આવાં જાતૌ કુલે તુલ્યે તુલ્યં કર્મ તથા કૃતમ્
વિકુંડળે કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ દૂત, હું તને એક મોટો પ્રશ્ન પૂછું છું. આપણે બંને એક જ કુટુંબમાં જન્મ્યા, અને સમાન કર્મો કર્યા.
દુર્મૃત્યુરપિ તુલ્યોભૂત્તુલ્યો દૃષ્ટો યમસ્તથા । કથં સ નરકે ક્ષિપ્તસ્તુલ્યકર્મ્મા મમાગ્રજઃ
દુર્મૃત્યુ પણ સમાન હતો અને યમ પણ સમાન રીતે દેખાયા. તો પછી મારા મોટા ભાઈ, જેમણે મારા જેટલા જ કર્મ કર્યા, તેઓ નર્કમાં કેમ ગયા?