યમુના મોક્ષદા પ્રોક્તા મથુરાસંગતા યદિ । મથુરાયાં ચ કાલિંદી પુણ્યાધિકવિવર્દ્ધિની
યમુના મુક્તિ આપનારી કહેવાય છે, ખાસ કરીને જ્યારે તે મથુરા સાથે મળે છે; મથુરામાં કાળીંદીનું પુણ્ય વધારે છે.
અન્યત્ર યમુના પુણ્યા મહાપાતકહારિણી । વિષ્ણુભક્તિપ્રદા દેવી મથુરા સંગતા ભવેત્
બીજે ક્યાંય યમુના પવિત્ર છે અને મોટા પાપોનો નાશ કરે છે; પણ જ્યારે તે મથુરા સાથે મળે છે ત્યારે દેવી વિષ્ણુભક્તિ આપે છે.
ભક્તિભાવેન સંયુક્તા કાલિંદ્યાં યદિ મજ્જયેત્ । કલ્પકોટિસહસ્રાણિ વસતે સન્નિધૌ હરેઃ
જે ભક્તિભાવથી કાળીંદીમાં ડૂબકી લગાવે છે, તે હજારો કરોડ કલ્પ સુધી હરિની નજીક વસે છે.
મુક્તિં પ્રયાંતિ મનુજાઃ નૂનં સાંખ્યેન વર્જિતાઃ । પિતરસ્તસ્ય તૃપ્યંતિ તૃપ્તાઃ કલ્પશતૈર્દિવિ
મનુષ્યો નિશ્ચયે મુક્તિ પામે છે, ભલે સંખ્યયોગ ન પણ હોય; તેમના પિતૃઓ સ્વર્ગમાં શતકલ્પ સુધી તૃપ્ત રહે છે.
યે પિબંતિ નરા રાજન્યમુનાસલિલં શુભમ્ । પંચગવ્યસહસ્રૈસ્તુ સેવિતૈઃ કિં પ્રયોજનમ્
હે રાજા, જે મનુષ્યો યમુનાનું પવિત્ર જળ પીવે છે, તેમને હજારો પંચગવ્ય સેવન કરવાની જરૂર જ શું છે?
કોટિતીર્થસહસ્રૈસ્તુ સેવિતૈઃ કિં પ્રયોજનમ્ । તત્ર દાનં ચ હોમશ્ચ સર્વં કોટિગુણં ભવેત્
કેટલાય કરોડ તીર્થોમાં સ્નાન કરવું પણ અહીં કામનું નથી; અહીં દાન કે હોમ કરવાથી સર્વેને કરોડગણું ફળ મળે છે.
નારદ ઉવાચ-। અત્ર તે વર્ણયિષ્યામિ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ । પુરા કૃતયુગે રાજન્નિષધે નગરે વરે
નારદે કહ્યું: હવે હું તને એક પ્રાચીન વાર્તા કહું છું; કૃતયુગમાં, હે રાજા, નિષધ નામના ઉત્તમ શહેરમાં—
આસીદ્વૈશ્યઃ કુબેરાભો નામતો હેમકુંડલઃ । કુલીનઃ સત્ક્રિયો દેવદ્વિજપાવકપૂજકઃ
ત્યાં હેમકુંડળ નામનો વૈશ્ય હતો, જે કુબેર જેવો ધનિક, ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલો, સદ્ગુણોવાળો અને દેવ, બ્રાહ્મણ તથા અગ્નિની પૂજા કરતો હતો.
કૃષિવાણિજ્યકર્ત્તાસૌ વિવિધક્રયવિક્રયી । ગોઘોટકમહિષ્યાદિ પશુપોષણતત્પરઃ
એ ખેતી અને વેપાર કરતો, વિવિધ વસ્તુઓનું ખરીદ વેચાણ કરતો અને ગાય, ઘોડા, મહિષ વગેરે પશુઓની સંભાળમાં તત્પર હતો.
પયો દધીનિ તક્રાણિ ગોમયાનિ તૃણાનિ ચ । કાષ્ઠાનિ ફલમૂલાનિ લવણાદ્રા ર્!દિપિપ્પલી
એ દૂધ, દહીં, છાસ, ગોમય અને ઘાસ વેચતો; સાથે સાથે લાકડું, ફળ, મૂળ, મીઠું, લીલું આદુ અને પીપળી પણ વેચતો.
ધાન્યાનિ શાકતૈલાનિ વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ । ધાતૂનિક્ષુવિકારાંશ્ચ વિક્રીણીતે સ સર્વદા
તે હંમેશા અનાજ, શાકભાજી, તેલ, વિવિધ પ્રકારના કપડા અને ધાતુ તથા ઈખના ઉત્પાદનો વેચતો હતો.
ઇત્થં નાનાવિધૈર્વૈશ્ય ઉપાયૈરપરૈસ્તથા । ઉપાર્જયામાસ સદા અષ્ટૌ હાટકકોટયઃ
એ રીતે વેપારીએ અનેક રીતે અને જુદા જુદા ઉપાયો વડે સતત આઠ કરોડ સોનુ એકઠું કર્યું.
એવં મહાધનઃ સોથ હાકર્ણપલિતોભવત્ । પશ્ચાદ્વિચાર્ય સંસારક્ષણિકત્વં સ્વચેતસિ
આ રીતે બહુ ધનવાન બન્યા પછી, જ્યારે તેના વાળ સફેદ થવા લાગ્યા, ત્યારે તેણે પોતાના મનમાં સંસારના ક્ષણભંગુરપણાનો વિચાર કર્યો.
તદ્ધનસ્ય ષડંશેન ધર્મકાર્યં ચકાર સઃ । વિષ્ણોરાયતનં ચક્રે ગૃહં ચક્રે શિવસ્ય ચ
એ ધનના છઠ્ઠા ભાગથી તેણે પુણ્યના કામો કર્યા; વિષ્ણુ માટે મંદિર અને શિવ માટે ઘર બાંધ્યું.
તડાગં ખાનયામાસ વિપુલં સાગરોપમમ્ । વાપ્યશ્ચ પુષ્કરિણ્યશ્ચ બહુધા તેન કારિતાઃ
તેણે સાગર જેટલું વિશાળ તળાવ ખોદાવ્યું અને અનેક તળાવો તથા સરોવરો બનાવ્યા.
વટાશ્વત્થામ્રકંકોલ જંબૂ નિંબાદિ કાનનમ્ । સ્વસત્વેન તદા ચક્રે તથા પુષ્પવનં શુભમ્
તે સમયે તેણે વટ, પિપળ, કેરી, બોર, જાંબુ, લીમડાં અને બીજા વૃક્ષોનું વન ઊભું કર્યું અને સુંદર ફૂલબાગ પણ બનાવ્યો.
ઉદયાસ્તમનં યાવદન્નપાનં ચકાર સઃ । પુરાદ્બહિશ્ચતુર્દિક્ષુ પ્રપાં ચક્રેઽતિશોભનામ્
સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધી તે ભોજન અને પાણી આપતો હતો; શહેરની બહાર ચારેય દિશામાં સુંદર પાંજરાપોળો બાંધ્યા.
પુરાણેષુ પ્રસિદ્ધાનિ યાનિ દાનાનિ ભૂપતે । દદૌ તાનિ સધર્મ્માત્મા નિત્યં દાનપરસ્તદા
જે દાન પુરાણોમાં પ્રસિદ્ધ છે, તે બધું તેણે ધર્મપ્રેમી બનીને હંમેશાં આપ્યું.
યાવજ્જીવકૃતે પાપે પ્રાયાશ્ચિત્તમથાકરોત્ । દેવપૂજાપરો નિત્યં નિત્યં ચાતિથિપૂજકઃ
જીવનમાં કરેલા પાપો માટે તેણે પ્રાયશ્ચિત કર્યું; તે હંમેશા દેવપૂજા અને અતિથિ-સત્કારમાં તત્પર રહ્યો.
તસ્યેત્થં વર્ત્તમાનસ્ય સંજાતૌ દ્વૌ સુતૌ નૃપ । તૌ સુપ્રસિદ્ધ નામાનૌ શ્રીકુંડલ વિકુંડલૌ
એ રીતે જીવતાં, રાજા, તેને બે પુત્રો થયા, જેનું નામ શ્રીકુંડલ અને વિકુંડલ હતું અને બંને બહુ પ્રસિદ્ધ હતા.
તયોર્મૂર્ધ્નિ ગૃહં ત્યક્ત્વા જગામ તપસે વનમ્ । તત્રારાધ્ય પરં દેવં ગોવિંદં વરદં પ્રભુમ્
પિતાએ ઘરનો ભાર તેમના માથા પર મૂકીને, વનમાં તપ કરવા ગયો; ત્યાં તેણે પરમ દેવ, ગોવિંદની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરી.
તપઃક્લિષ્ટ શરીરોઽસૌ વાસુદેવમનાઃ સદા । પ્રાપ્તઃ સ વૈષ્ણવં લોકં યત્ર ગત્વા ન શોચતિ
તપથી શરીર દુર્બળ થઈ ગયું, પણ મન હંમેશા વાસુદેવમાં સ્થિર હતું; તેથી તેણે વૈષ્ણવ લોક પ્રાપ્ત કર્યો, જ્યાં જઈને કોઈ દુઃખ રહેતું નથી.
અથ તસ્ય સુતૌ રાજન્મહામાન સમન્વિતૌ । તરુણૌ રૂપસંપન્નૌ ધનગર્વેણ ગર્વિતૌ
પછી, રાજા, તેના બે પુત્રો, યુવાન અને સુંદર, ધનના ગર્વથી ઘમંડમાં આવી ગયા.
દુઃશીલૌ વ્યસનાસક્તૌ ધર્મકર્માદ્યદર્શકૌ । ન વાક્યં ચાગતૌ માતુર્વૃદ્ધાનાં વચનં તથા
બન્ને દુશીલા, દુર્વ્યસનગ્રસ્ત અને ધર્મકર્મથી દૂર રહ્યા; માતા અને વડીલોના શબ્દોનું પણ માન ન રાખ્યું.
કુમાર્ગગૌ દુરાત્માનૌ પિતૃમિત્રનિષેધકૌ । અધર્મનિરતૌ દુષ્ટૌ પરદારાભિગામિનૌ
બન્ને ખોટા રસ્તે ચાલતા, દુષ્ટ સ્વભાવ ધરાવતા, પિતાના મિત્રોનો વિરોધ કરતા, અધર્મમાં લાગેલા અને પરસ્ત્રીગામી હતા.
ગીતવાદિત્રનિરતૌ વીણાવેણુવિનોદિનૌ । વારસ્ત્રીશતસંયુક્તૌ ગાયંતૌ ચેરતુસ્તદા
બન્ને ગીત-વાદ્યમાં મગ્ન, વીણા અને વાંસળીમાં આનંદ માણતા, અને અનેક વેશ્યાઓ સાથે ફરતા ગીત ગાતા.
ચાટુકારજનૈર્યુક્તૌ બિંબોષ્ઠીષુ વિશારદૌ । સુવેષૌ ચારુવસનૌ ચારુચંદનરૂષિતૌ
ચાટુકાર લોકોની વચ્ચે, સુંદર હોઠવાળી સ્ત્રીઓ સાથે કુશળ, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા અને ચંદનથી સુગંધિત હતા.
તથા સુગંધિમાલાઢ્યૌ કસ્તૂરીલક્ષ્મલક્ષિતૌ । નાનાલંકારશોભાઢ્યૌ મૌક્તિકાહારહારિણૌ
તેઓ સુગંધિત હારોથી શોભતા, કસ્તૂરીના ટપકાંથી ચિહ્નિત, વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ અને મુક્તાની માળા પહેરતા હતા.
ગજવાજિરથૌઘેન ક્રીડંતૌ તાવિતસ્તદા । મધુપાનસમાયુક્તૌ પરસ્ત્રીરતિમોહિતૌ
એ સમયે, બંનેએ હાથી, ઘોડા અને રથોની ભીડમાં રમ્યા, મધપાનમાં મસ્ત રહ્યા અને પરસ્ત્રીઓના મોહમાં ફસાયા.
નાશયંતૌ પિતૃદ્રવ્યં સહસ્રં દદતુઃ શતમ્ । તસ્થતુઃ સ્વગૃહે રમ્યે નિત્યં ભોગપરાયણૌ
પિતાનું ધન બગાડતાં, હજાર હોય તો માત્ર સો દાન આપતાં, અને પોતાના સુંદર ઘરમાં સતત ભોગવિલાસમાં મગ્ન રહ્યા.