અભિગમ્ય સ્થલદ્યં તસ્ય ગોસહસ્રફલં લભેત્ । ઋણાંતં કૂપમાસાદ્ય તિલપ્રસ્થં પ્રદાય ચ
તે પવિત્ર સ્થાનની મુલાકાત લઈને, મનુષ્ય ગાયોના હજાર દાન જેટલું પુણ્ય મેળવે છે; ઋણાંત નામના કૂવામાં જઈને, તિલનું દાન કરે—
ગચ્છેત પરમાં સિદ્ધિમૃણૈર્મુક્તો નરેશ્વર । વેદીતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્
તો, રાજા, તે મનુષ્ય ઋણમાંથી મુક્ત થઈને પરમ સિદ્ધિ મેળવે છે; વેદી તીર્થમાં સ્નાન કરીને પણ ગાયોના હજાર દાન જેટલું પુણ્ય મળે છે.
અહશ્ચ સુદિનશ્ચૈવ દ્વે તીર્થે નૃપ દુર્લભે । તયોઃ સ્નાત્વા નરઃ શ્રેષ્ઠ સૂર્યલોકમવાપ્નુયાત્
રાજા, અહ અને સુદિન નામના બે તીર્થો દુર્લભ છે; એ બંનેમાં સ્નાન કરીને શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય સૂર્યલોક પ્રાપ્ત કરે છે.
મૃગધૂમં તતો ગચ્છેત્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ । તત્ર રુદ્રપદે સ્નાત્વા સમભ્યર્ચ્ય ચ માનવઃ
પછી તે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ મૃગધૂમ જાય; ત્યાં, રુદ્રપદે સ્નાન કરીને અને પૂજા કરીને મનુષ્ય—
શૂલપાણિં મહાત્માનમશ્વમેધફલં લભેત્ । કોટિતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્
શૂલધારી મહાત્માની પૂજા કરીને અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ મેળવે છે; અને, કરોડ તીર્થમાં સ્નાન કરીને ગાયોના હજાર દાન જેટલું પુણ્ય મેળવે છે.
અથ વામનકં ગત્વા ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ । તત્ર વિષ્ણુપદે સ્નાત્વા સમભ્યર્ચ્ય ચ વામનમ્
અથવા, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ વામનક જાય; ત્યાં, વિષ્ણુપદે સ્નાન કરીને અને વામનદેવની પૂજા કરીને—
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા વિષ્ણુલોકમવાપ્નુયાત્ । કુલંપુને નરઃ સ્નાત્વા પુનાતિ સ્વકુલં નરઃ
બધા પાપોથી શુદ્ધ મનથી, તે વિષ્ણુલોક પ્રાપ્ત કરે છે; કુલંપુન તીર્થમાં સ્નાન કરીને મનુષ્ય પોતાનાં વંશને પવિત્ર કરે છે.
પવનસ્ય હ્રદં ગત્વા મરુતાં તીર્થમુત્તમમ્ । તત્ર સ્નાત્વા નરવ્યાઘ્ર વાયુલોકે મહીયતે
પવનના હ્રદે જઈને, વાયુના શ્રેષ્ઠ તીર્થમાં સ્નાન કરીને, મનુષ્ય વાયુલોકમાં માન પામે છે.
અમરાણાં હ્રદે સ્નાત્વા સમભ્યર્ચ્યામરાધિપમ્ । અમરાણાં પ્રભાવેણ સ્વર્ગલોકે મહીયતે
અમરોનાં હ્રદમાં સ્નાન કરીને અને અમરાધિપતિની પૂજા કરીને, અમરોનાં પ્રભાવથી સ્વર્ગલોકમાં માન પામે છે.
શાલિહોત્રસ્ય રાજેંદ્ર શાલિસૂર્યે યથાવિધિ । સ્નાત્વા નરવરશ્રેષ્ઠ ગોસહસ્રફલં લભેત્
રાજા, શાલિહોત્ર અને શાલિસૂર્યના તીર્થોમાં યોગ્ય રીતે સ્નાન કરીને શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય ગાયોના હજાર દાન જેટલું પુણ્ય મેળવે છે.
શ્રીકુંજં ચ સરસ્વત્યાં તીર્થં ભરતસત્તમ । તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્નગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્
હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, સરસ્વતી નદી પર શ્રીનું પાવન વન છે. ત્યાં સ્નાન કરવાથી, રાજા, મનુષ્યને અગ્નિષ્ઠોમ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય મળે છે.
તતો નૈમિષિકુંજં ચ સમાસાદ્ય સુદુર્લભમ્ । ઋષયઃ કિલ રાજેંદ્ર નૈમિષેયાસ્તપોધનાઃ
પછી, રાજા, દુર્લભ એવા નૈમિષારણ્યમાં પહોંચો. કહેવાય છે કે, નૈમિષના મહાન તપસ્વી ઋષિઓ ત્યાં એકઠા થયા હતા.
તીર્થયાત્રાં પુરસ્કૃત્ય કુરુક્ષેત્રે ગતાઃ પુરા । તતઃ કુંજઃ સરસ્વત્યાં કૃતો ભરતસત્તમ
તેઓએ તીર્થયાત્રા માટે નીકળી, પ્રાચીન સમયમાં કુરુક્ષેત્ર ગયા હતા. તેથી, હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, સરસ્વતી પર એ વન સ્થાપિત થયું.
ઋષીણામવકાશઃ સ્યાદ્યથા તુષ્ટિકરો મહાન્ । તસ્મિન્કુંજે નરઃ સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્
એ વન ઋષિઓ માટે વિશાળ અને આનંદદાયક આશ્રયસ્થાન બન્યું. જે મનુષ્ય ત્યાં સ્નાન કરે છે, તેને હજાર ગાય દાન આપવાના બરાબરનું પુણ્ય મળે છે.
નારદ ઉવાચ-। તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ કન્યાતીર્થમનુત્તમમ્ । કન્યાતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા અગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્
નારદે કહ્યું: પછી, ધર્મને જાણનારા, શ્રેષ્ઠ કન્યા તીર્થે જવું જોઈએ. કન્યા તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્યને અગ્નિષ્ઠોમ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય મળે છે.
તતો ગચ્છેન્નરવ્યાઘ્ર બ્રહ્મણઃ સ્થાનમુત્તમમ્ । તત્ર વર્ણાવરઃ સ્નાત્વા બ્રાહ્મણ્યં લભતે નરઃ
પછી, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, બ્રહ્માનું ઉત્તમ સ્થાન છે ત્યાં જવું જોઈએ. ત્યાં કોઈપણ જાતિનો મનુષ્ય સ્નાન કરીને બ્રાહ્મણપદ પ્રાપ્ત કરે છે.
બ્રાહ્મણસ્તુ વિશુદ્ધાત્મા ગચ્છેત પરમાં ગતિમ્ । તતો ગચ્છેન્નરવ્યાઘ્ર સોમતીર્થમનુત્તમમ્
પવિત્ર આત્માવાળો બ્રાહ્મણ સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પામે છે. પછી, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, શ્રેષ્ઠ એવા સોમ તીર્થે જવું જોઈએ.
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્સોમલોકમવાપ્નુયાત્ । સપ્તસારસ્વતં તીર્થં તતો ગચ્છેન્નરાધિપ
ત્યાં, રાજા, મનુષ્ય સ્નાન કરીને સોમલોકને પ્રાપ્ત કરે છે. પછી, હે રાજાધિરાજ, સપ્તસારસ્વત તીર્થે જવું જોઈએ.
યત્ર મંકણકઃ સિદ્ધો બ્રહ્મર્ષિર્લોકવિશ્રુતઃ । પુરા મંકણકો રાજન્કુશાગ્રેણેતિ વિશ્રુતમ્
જ્યાં લોકપ્રસિદ્ધ બ્રહ્મર્ષિ, સિદ્ધ મંકણક રહ્યા હતા. કહેવાય છે કે, પૂર્વે મંકણકે કુશના પાનથી પોતાને ઇજા કરી હતી.
ક્ષતઃ કિલ કરે રાજન્તસ્ય શાકરસોઽસ્રવત્ । સ વૈ શાકરસં દૃષ્ટ્વા હર્ષાવિષ્ટો મહાતપાઃ
રાજા, તેમના હાથમાંથી શાકભાજી જેવો રસ વહેતો થયો. એ શાકરસ જોઈને મહાન તપસ્વી આનંદથી ભરાઈ ગયા.
નનર્ત કિલ વિપ્રર્ષિર્વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ । તતસ્તસ્મિન્પ્રનૃત્તે વૈ સ્થાવરં જંગમં ચ યત્
કહેવાય છે કે, આશ્ચર્યથી આંખો પહોળી કરીને એ વિદ્વાન ઋષિ નૃત્ય કરવા લાગ્યા.
પ્રનૃત્તમુભયં વીર તેજસા તસ્ય મોહિતમ્ । બ્રહ્માદિભિસ્તતો દેવૈર્ઋષિભિશ્ચ તપોધનૈઃ
પછી, હે વિર, તેમના તેજથી સ્થાવર અને જંગમ બધું જ મોહિત થઈને સાથે નૃત્ય કરવા લાગ્યું.
વિજ્ઞપ્તો વૈ ઋષેરર્થે મહાદેવો નરાધિપ । નાયં નૃત્યેદ્યથા દેવ તથા ત્વં કર્તુમર્હસિ
પછી, હે રાજાધિરાજ, બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ તથા તપસ્વી ઋષિઓએ એ ઋષિના હિત માટે મહાદેવને વિનંતી કરી:
તતો દેવો મુનિં દૃષ્ટ્વા હર્ષાવિષ્ટેન ચેતસા । નૃત્યંતમબ્રવીચ્ચૈનં સ્થિરાણાં હિતકામ્યયા
પછી, રાજા, ભગવાને આનંદથી ભરાયેલા એ ઋષિને નૃત્ય કરતા જોઈને, સ્થાવર જીવજંતુઓના કલ્યાણની ઈચ્છાથી એમને સંબોધ્યા:
અહો મહર્ષે ધર્મજ્ઞ કિમર્થં નૃત્યતે ભવાન્ । હર્ષસ્થાનં કિમર્થં વા તવાદ્ય મુનિપુંગવ
'અરે મહર્ષિ, ધર્મને જાણનારા, તમે શા માટે નૃત્ય કરો છો? હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, આજે તમને આટલો આનંદ થવાનો કારણ શું છે?'
ઋષિરુવાચ-। તપસ્વિનો ધર્મ્મપથસ્થિતસ્ય દ્વિજસત્તમ । કિં ન પશ્યસિ મે બ્રહ્મન્ક્ષતાચ્છાકરસં સૃતમ્
ઋષિએ કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, હે બ્રહ્મા, શું તમે નથી જોતા કે હું ધર્મ અને તપના માર્ગે સ્થિર રહીને પણ મારા ઘામાંથી શાકરસ વહે છે?'
યં દૃષ્ટ્વા સંપ્રનૃત્તોઽહં હર્ષેણ મહતા વૃતઃ । તં પ્રહસ્યાબ્રવીદ્દેવ ઋષિં રાગેણ મોહિતમ્
'એ જોઈને હું આનંદથી ભરાઈને નૃત્ય કરવા લાગ્યો છું.' પછી ભગવાને આનંદમાં મગ્ન એ ઋષિને સ્મિત કરીને કહ્યું:
અહં તુ વિસ્મયં વિપ્ર ન ગચ્છામીહ પશ્ય મામ્ । એવમુક્ત્વા નરશ્રેષ્ઠ મહાદેવેન વૈ તદા
'પણ હું, હે બ્રાહ્મણ, આમાં કોઈ આશ્ચર્ય માનતો નથી — મને જુઓ.' આમ કહીને, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, ત્યારે મહાદેવે...
અંગુલ્યગ્રેણ રાજેંદ્ર સ્વાંગુષ્ઠસ્તાડિતોઽનઘ । તસ્ય ભસ્મક્ષતાદ્રાજન્નિઃસૃતં હિમસંનિભમ્
હે રાજા, નિર્દોષેને પોતાની આંગળીના ટોચથી પોતાનો અંગૂઠો દબાવ્યો. એમાંથી બરફ જેવું સફેદ ભસ્મ નીકળ્યું.
યં દૃષ્ટ્વા વ્રીડિતો રાજન્સ મુનિઃ પાદયોર્ગતઃ । નાન્યં દેવાદહં મન્યે રુદ્રાત્પરતરં મહત્
આ જોઈને, હે રાજા, તે મુનિ શરમાઈને તેના પગ પાસે પડી ગયો. હું રુદ્રથી મહાન બીજું કોઈ દેવતા માનતો નથી.