પાપઘ્ની પાપહારિણી સર્વકામફલપ્રદા । વિષ્ણુલોકદઆપ્લાવો નાર્મદઃ પાપનાશનઃ
રેવા પાપનો નાશ કરે છે, દોષો દૂર કરે છે અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે; નર્મદા નદીમાં ડૂબકી લગાવવાથી વિષ્ણુલોક મળે છે અને પાપો નાશ પામે છે.
યામુનઃ સૂર્યલોકાય ભવેદાપ્લાવ ઉત્તમઃ । સારસ્વતોઘવિધ્વંસી બ્રહ્મલોકફલપ્રદઃ
યમુના નદીમાં સ્નાન કરવાથી સૂર્યલોક મળે છે; સરસ્વતીનું પ્રવાહ બધા અવરોધો દૂર કરે છે અને બ્રહ્મલોકનું ફળ આપે છે.
વિશાલફલદા પ્રોક્તા વિશાલા હિ પિશાચક । પાપેંધનદવાગ્નિસ્તુ ગર્ભહેતુક્રિયાપહઃ
પિશાચ, વિશાળા નદી વિશાળ ફળ આપે છે એમ કહેવાય છે; એ પાપના ઇંધણ માટે જંગલની આગ જેવી છે અને જન્મમરણના કારણો દૂર કરે છે.
વિષ્ણુલોકાય મોક્ષાય નાર્મદઃ પરિકીર્તિતઃ । સરયૂગંડકીસિંધુશ્ચંદ્રભાગા ચ કૌશિકી
નર્મદા વિષ્ણુલોક અને મોક્ષ માટે પ્રસિદ્ધ છે; સરયૂ, ગંડકી, સિંધુ, ચંદ્રભાગા અને કૌશિકી પણ એ જ રીતે છે.
તાપી ગોદાવરી ભીમા પયોષ્ણી કૃષ્ણવેણિકા । કાવેરી તુંગભદ્રા ચ અન્યાશ્ચાપિ સમુદ્રગાઃ
તાપી, ગોદાવરી, ભીમા, પયોષણી, કૃષ્ણવેણીકા, કાવેરી, તુંગભદ્રા અને અન્ય ઘણી નદીઓ પણ સમુદ્રમાં મળે છે.
તાસુ રેવા પરા પ્રોક્તા વિષ્ણુલોકપ્રદાયિની । રેવા તુ પ્રાપ્યતે પુણ્યૈઃ પૂર્વજન્મકૃતૈર્દ્વિજ । અપુનર્ભવદં તત્ર મજ્જનં મુનિપુત્રક
આ બધામાં રેવા શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે, જે વિષ્ણુલોક આપે છે; રેવા પેલા જન્મના પુણ્યથી જ મળે છે, દ્વિજ, અને ત્યાં સ્નાન કરવાથી પુનર્જન્મથી મુક્તિ મળે છે, મુનિપુત્ર.
ગાયંતિ દેવાઃ સતતં દિવિષ્ઠા રેવા કદા દૃષ્ટિગતા હિ નો ભવેત્ । સ્નાતા નરા યત્ર ન ગર્ભવેદનાં પશ્યંતિ તિષ્ઠંતિ ચ વિષ્ણુસન્નિધૌ
દેવતાઓ હંમેશાં સ્વર્ગમાં ગાયન કરે છે: 'રેવા ક્યારે અમને દેખાશે?' જ્યાં મનુષ્યો સ્નાન કરે છે, ત્યાં તેઓ જન્મની પીડા અનુભવે નહીં અને વિષ્ણુની સાનિધ્યમાં રહે છે.
મજ્જંતિ યે પ્રત્યહમત્ર માનવા રેવાસુતો યે બહુપાપકંચુકાઃ । મજ્જંતિ તે નો નિરયેષુ ધર્મ્મતઃ સ્વર્ગે તુ તે ચારુચરંતિ દેવવત્
જે માનવો અહીં રેવામાં રોજ સ્નાન કરે છે—even જો તેઓ અનેક પાપોથી ઢંકાયેલા હોય—ધર્મથી તેઓ ક્યારેય નરકમાં નથી પડતા, પણ સ્વર્ગમાં દેવતાવત સુંદર રીતે વિહાર કરે છે.
તીવ્રૈર્વ્રતૈર્દાનતપોભિરધ્વરૈઃ સાર્ધં વિધાત્રા તુલયા ધૃતા પુરા । રેવાપિશાચાશુ તયોર્દ્વયોરભૂદ્રેવા વરા તત્ર ચ મોક્ષસાધિકા
પ્રાચીન સમયમાં વિધાતા એ રેવાને તીવ્ર વ્રત, દાન, તપ અને યજ્ઞ સાથે તુલા પર તોલી હતી; રેવા બંનેથી શ્રેષ્ઠ નીવડી અને ત્યાં મોક્ષ માટે સૌથી ઉત્તમ છે.
નારદ ઉવાચ- એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય લોમશસ્ય પિશાચકાઃ । તેન સાર્દ્ધં યયુઃ શીઘ્રં રેવામજ્જનહેતવે
નારદે કહ્યું: લોમશના આ વચન સાંભળીને પિશાચો ઝડપથી તેમના સાથે રેવામાં સ્નાન કરવા માટે ગયા.
તતો દૈવાત્સમુત્પન્નો રેવારોધસિ મારુતઃ । તેષાં પ્રવાહસ્પૃષ્ટાનાં ગાત્રે જલકણપ્રદઃ
પછી દેવકૃપાથી રેવા તટ પર હલકું પવન ફૂંકાયું, જેની લહેર સાથે આવેલા પાણીના ટીપાંઓએ તેમના શરીર પર છાંટા પડ્યા.
રેવાજલકણસ્પર્શાત્પૈશાચ્યાત્તે વિમોચિતાઃ । તત્ક્ષણાદ્દિવ્યવપુષઃ પ્રશશંસુશ્ચ નર્મદામ્
રેવાના પાણીના ટીપાંઓના સ્પર્શથી તેઓ પરમેશ્વરદ્વારા મુકત થયા અને તુરંત જ દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને નર્મદાની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
તતો લોમશવાક્યેન તાશ્ચ ગંધર્વકન્યકાઃ । પરિણીતાઃ સુખં તેન વિપ્રેણ નર્મદાતટે
પછી લોમશના વચનથી તે ગાંધીર્વ કન્યાઓએ નર્મદા કાંઠે એ બ્રાહ્મણ સાથે આનંદપૂર્વક લગ્ન કર્યા.
ઉવાસ સુચિરં કાલં સ્નાનપાનાવગાહનૈઃ । અર્ચિત્વા નર્મદામત્ર વિષ્ણુલોકં ગતાશ્ચ તે
ત્યાં તેમણે લાંબા સમય સુધી સ્નાન, પીવાનું અને ડૂબકી લગાવવી વગેરે કરી, પછી નર્મદાની પૂજા કરીને તેઓ વિષ્ણુના લોકમાં પહોંચી ગયા.
એવં તે કથિતો રાજન્નર્મદાગુણસંશ્રયઃ । ઇતિહાસો મહાપુણ્યઃ શ્રવણાત્પાપનાશનઃ
હે રાજા, આવી રીતે તને નર્મદાના ગુણોનું મહાત્મ્યવાળું પવિત્ર ઇતિહાસ કહ્યુ, જે સાંભળવાથી મહાપાપોનો નાશ થાય છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-। અથાન્યાનિ તુ તીર્થાનિ વસિષ્ઠોક્તાનિ મે વદ । શ્રુત્વા યાનિ ચ પાપાનિ વિલયં યાંતિ નારદ
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: હવે, હે નારદ, મને વશિષ્ઠે જણાવેલા બીજા તીર્થો વિશે કહો, જેની કથા સાંભળવાથી અને દર્શનથી પાપોનો નાશ થાય છે.
નારદ ઉવાચ-। શૃણુષ્વાત્ર હિ તીર્થાનિ વસિષ્ઠોક્તાનિ પાર્થિવ । દક્ષિણં સિંધુમાસાદ્ય બ્રહ્મચારી જિતેંદ્રિયઃ
નારદે કહ્યું: હે રાજા, હવે વશિષ્ઠે વર્ણવેલા તીર્થો સાંભળ. દક્ષિણ સિંધુ સુધી પહોંચેલો બ્રહ્મચારી અને ઇન્દ્રિયજિત—
અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ વિમાનં ચાધિરોહતિ । ચર્મણ્વતીં સમાસાદ્ય નિયતો નિયતાશનઃ
—અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે અને દિવ્ય વિમાનમાં ચઢે છે; પછી ચર્મણ્વતી નદી પર પહોંચીને નિયમિત અને મર્યાદિત આહાર રાખે—
રંતિદેવાભ્યનુજ્ઞાતો અગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ । તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ હિમવત્સુતમર્બુદમ્
—રંતિદેવની અનુમતિથી અગ્નિષ્ટોમનું ફળ મેળવે છે; પછી, હે ધર્મજ્ઞ, તે હિમાલયપુત્રી અર્બુદા પાસે જાય.
પૃથિવ્યા યત્ર વૈ છિદ્રં પૂર્વમાસીદ્યુધિષ્ઠિર । તત્રાશ્રમો વસિષ્ઠસ્ય ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતં
હે યુધિષ્ઠિર, જ્યાં પૃથ્વીમાં પહેલાં ફાટ પડ્યો હતો, ત્યાં ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ વશિષ્ઠનો આશ્રમ છે.
તત્રોષ્ય રજનીમેકાં ગોસહસ્રફલં લભેત્ । પિંગાતીર્થમુપસ્પૃશ્ય બ્રહ્મચારી નરાધિપ
ત્યાં એક રાત રોકાઈ, તે હજાર ગાયનું ફળ મેળવે છે; પછી પિંગા તીર્થમાં સ્નાન કરીને બ્રહ્મચારી રાજા—
કપિલાનાં નરવ્યાઘ્ર શતસ્ય ફલમાપ્નુયાત્ । તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ પ્રભાસં લોકવિશ્રુતમ્
—માનવ સિંહ, ત્યાં કપિલ ગાયના શતફળને પામે છે; પછી, હે ધર્મજ્ઞ, તે લોકપ્રસિદ્ધ પ્રભાસ તરફ જાય.
યત્ર સન્નિહિતો નિત્યં સ્વયમેવ હુતાશનઃ । દેવતાનાં મુખં વીર અનલોઽનિલસારથિઃ
જ્યાં હંમેશા સ્વયં અગ્નિદેવ હાજર છે, જે દેવતાઓના મુખ છે, હે વીર, અને જેમનું રથ પવન છે.
તસ્મિંસ્તીર્થવરે સ્નાત્વા શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ । અગ્નિષ્ટોમાતિરાત્રાભ્યાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ
તે શ્રેષ્ઠ તીર્થમાં પવિત્ર મનથી સ્નાન કરીને મનુષ્ય અગ્નિષ્ટોમ અને અતિરાત્ર યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે.
તતો ગત્વા સરસ્વત્યાઃ સાગરસ્ય ચ સંગમમ્ । ગોસહસ્રફલં પ્રાપ્ય સ્વર્ગલોકે મહીયતે
પછી સરસ્વતી અને સાગરનાં સંગમ પર જઈ, તે હજાર ગાયનું ફળ મેળવે છે અને સ્વર્ગલોકમાં સન્માન પામે છે.
દીપ્યમાનોઽગ્નિવન્નિત્યં પ્રભયા ભરતર્ષભ । તીર્થે સલિલરાજસ્ય સ્નાત્વા પ્રયતમાનસઃ
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, જે હંમેશા અગ્નિ જેવી તેજસ્વી છે, તે જળરાજના તીર્થમાં પવિત્ર મનથી સ્નાન કરે છે—
ત્રિરાત્રમુષિતસ્તત્ર તર્પયેત્પિતૃદેવતાઃ । વિરાજતિ યથા સોમો વાજિમેધં ચ વિંદતિ
—ત્યાં ત્રણ રાત રોકાઈ, પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે; પછી ચંદ્ર જેવો તેજસ્વી બને છે અને વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે.
વરદાનં તતો ગચ્છેત્તીર્થં ભરતસત્તમ । વિષ્ણોર્દુર્વાસસા યત્ર વરો દત્તો યુધિષ્ઠિર
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે વરદાન નામના તીર્થમાં જાય, જ્યાં વિષ્ણુએ દુર્વાસાને વરદાન આપ્યું હતું, હે યુધિષ્ઠિર.
વરદાને નરઃ સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્ । તતો દ્વારવતીં ગચ્છેન્નિયતો નિયતાશનઃ
વરદાન ખાતે સ્નાન કરવાથી મનુષ્યને હજાર ગાય દાનના જેટલું પુણ્ય મળે છે. પછી નિયમિત જીવન અને નિયમિત આહાર સાથે દ્વારાવતી તરફ જવું જોઈએ.
પિંડારકે નરઃ સ્નાત્વા લભેદ્બહુસુવર્ણકમ્
પિંડારક ખાતે સ્નાન કરવાથી મનુષ્યને ઘણું સોનુ પ્રાપ્ત થાય છે.