કાર્યં નુ દૈવાદ્યદિ સિદ્ધિમાગતં તસ્મિન્નુપેક્ષાં ન ચ યાંતિ નીતિગાઃ । યસ્માદુપેક્ષા ન પુનઃ ફલપ્રદા તસ્માન્ન દીર્ઘીકરણં પ્રશસ્યતે
જ્યારે દૈવથી કે અન્ય રીતે સફળતા મળે, ત્યારે સમજદાર લોકો તેને અવગણે નહીં; કારણ કે અવગણના ફરી ફળ આપતી નથી, તેથી કામ લંબાવવું યોગ્ય નથી.
વિષાદપ્યમૃતં ગ્રાહ્યમમેધ્યાદપિ કાંચનમ્ । નીચાદપ્યુત્તમાં વિદ્યાં સ્ત્રીરત્નં દુષ્કુલાદપિ
ઝેરમાંથી અમૃત, અશુદ્ધિમાંથી સોનુ, નીચમાંથી ઉત્તમ વિદ્યા અને દુષ્કુળમાંથી રત્ન જેવી સ્ત્રી—even આ બધું પણ સ્વીકારવું યોગ્ય છે.
સાંદ્રાનુરાગાઃ કુલજન્મનિર્મલાઃ સ્નેહાર્દ્રચિત્તા સુગિરઃ સ્વયંવરાઃ । કન્યા સુરૂપાઃ ખલુ ચારુયૌવના ધન્યા લભંતેઽત્ર નરાસ્તુ નેતરે
શુદ્ધ કુળની, ઘનિષ્ટ પ્રેમથી ભરેલી, સ્નેહાળ હૃદયવાળી, મીઠી બોલતી, સ્વયંવર પસંદ કરતી, સુંદર અને યુવાન કન્યાઓ અહીં માત્ર ભાગ્યશાળી પુરુષોને જ મળે છે, બીજાને નહીં.
ક્વ વયં સુરસુંદર્ય્યઃ ક્વ ભવાંસ્તાપસો બટુઃ । દુર્ઘટસ્ય વિધાનેન મન્યે ધાતૈવ પંડિતઃ
અમે દેવસમાન સુંદરીઓ અને તું એક તપસ્વી યુવાન—આ બધું અશક્ય વ્યવસ્થા છે, તેથી સર્જનહાર ખરેખર બુદ્ધિશાળી છે.
તસ્માદસ્માનિદાનીં તુ સ્વીકુર્ય્યાત્મંગલં ભવાન્ । ગાંધર્વેણ વિવાહેન અન્યથા નોપજીવનમ્
અત્યારે તું તારા માટે શુભતા સ્વીકાર, ગાંધર્વ લગ્નથી; નહીં તો જીવનયાપન શક્ય નથી.
શ્રુત્વા વાક્યં તતઃ પ્રાહ બ્રાહ્મણો ધર્મવિત્તમઃ । ભો મૃગાક્ષ્યઃ કથં ત્યાજ્યો ધર્મો ધર્મધનૈર્નરૈઃ
આ વાતો સાંભળી, ધર્મજ્ઞ બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'હરણાકાંખી સ્ત્રીઓ, ધર્મ અને ધન ધરાવનાર માણસો કેવી રીતે ધર્મનો ત્યાગ કરી શકે?'
ધર્મશ્ચાર્થશ્ચકામશ્ચ મોક્ષશ્ચૈતચ્ચતુષ્ટયમ્ । યથોક્તં ફલદં જ્ઞેયં વિપરીતં તુ નિષ્ફલમ્
ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ—આ ચારે ફળદાયી છે, જેમ કહેવાયું છે; વિરુદ્ધ રીતે કરેલું નિષ્ફળ જાય છે.
નાકાલેઽહં વ્રતી કુર્યામતો દારપરિગ્રહમ્ । ન ક્રિયા ફલમાપ્નોતિ ક્રિયાકાલં ન વેત્તિ યઃ
મારે વ્રત પાળતા ખોટા સમયે પત્ની સ્વીકારવી નથી; કારણ કે જે યોગ્ય સમય જાણતો નથી, તેની ક્રિયા ફળ આપતી નથી.
યતો ધર્મવિચારેઽસ્મિન્પ્રસક્તં મમ માનસમ્ । તસ્માચ્છૃણુત હે કન્યા ન સમીહે સ્વયંવરમ્
મારું મન ધર્મવિચારમાં લાગેલું છે, તેથી, હે કન્યાઓ, સાંભળો—મારે સ્વયંવર કરવાની ઇચ્છા નથી.
એવં જ્ઞાત્વાશયં તસ્ય સમીક્ષ્યૈવ પરસ્પરમ્ । કરાત્કરં વિમુચ્યાથ જગ્રાહાંઘ્રિં પ્રમોહિની
આ રીતે તેનો ભાવ સમજીને અને એકબીજાને જોઈને, પ્રમોહિનીએ તેનો હાથ છોડીને તેના પગ પકડી લીધા.
ભુજૌ જગૃહતુસ્તસ્ય સુશીલા સુસ્વરા તથા । આલિલિંગ સુતારા ચ વક્ત્રં ચુંબતિ ચંદ્રિકા
સુશીલ અને મીઠી અવાજવાળી સ્ત્રીઓએ તેના હાથ પકડી લીધા; સુતારાએ તેને બાહોમાં ભર્યો અને ચંદ્રિકાએ તેના મુખ પર ચુંબન કર્યું.
તથાપિ નિર્વિકારોઽસૌ પ્રલયાનલસન્નિભઃ । શશાપ બ્રહ્મચારી તાઃ ક્રોધેનાત્યંતમૂર્છિતઃ
છતાં પણ, તે અડગ રહ્યો, જાણે પ્રલયની અગ્નિ હોય; બ્રહ્મચારી અત્યંત ક્રોધથી તેમને શાપ આપ્યો.
પિશાચ્ય ઇવ માં લગ્ના તત્પિશાચ્યો ભવિષ્યથ । એવં તેનાશુ શપ્તાસ્તાસ્તં ત્યક્ત્વા પુરતઃ સ્થિતાઃ
તમે પિશાચીની જેમ મને ચોંટ્યા છો, તેથી હવે તમે પિશાચી બનશો. એમ કહી તેણે તરત જ તેમને શાપ આપ્યો અને તેઓએ તેને છોડી આગળ ઊભી રહી.
કિમેતચ્ચેષ્ટિતં પાપં હ્યનાગસિ વિચેષ્ટયા । પ્રિયંકૃતોઽપ્રિયંકૃત્વા ધિક્ત્વાં ધર્મકૃતાંતકમ્
આ કૃત્ય શું છે? નિર્દોષ પર પાપ કરવું! જેણે પ્રેમ આપ્યો તેને દુઃખ આપવું—ધર્મના અંતકર્તા, તને શરમ આવવી જોઈએ!
અનુરક્તેષુ ભક્તેષુ મિત્રેષુ દ્રોહકારિણઃ । પુંસો લોકોભયોઃ સૌખ્યં નાશમેતીતિ નઃ શ્રુતમ્
પ્યાર અને ભક્તિથી ભરેલા મિત્રો વચ્ચે જે માણસ દગો કરે છે, એનું સુખ આ લોકમાં અને પરલોકમાં બન્નેમાં નાશ પામે છે — આવું આપણે સાંભળ્યું છે.
તસ્માત્ત્વમપિ નઃ શાપાત્પિશાચો ભવ સત્વરમ્ । ઇત્યુક્ત્વાપિ ચ તા બાલા નિઃશ્વસંત્યઃ ક્રુધાકુલાઃ
એથી, અમારા શ્રાપથી તું પણ તરત જ પિશાચ બની જા — એમ કહીને, એ કન્યાઓ ગુસ્સાથી ભરાઈ, ઊંડો શ્વાસ લઈ બેઠી.
તદેવાન્યોન્યસંરંભાત્તસ્મિન્સરસિ પાર્થિવ । તાઃ કન્યા બ્રહ્મચારી ચ સર્વે પૈશાચ્યમાગતાઃ
હે રાજા, એ સરોવર પાસે, પરસ્પર ગુસ્સાથી, એ બધી કન્યાઓ અને બ્રહ્મચારી, બધા પિશાચ બની ગયા.
સ પિશાચઃ પિશાચ્યસ્તાઃ ક્રંદમાનાઃ સુદારુણમ્ । ક્ષપયંતિ વિપાકાંસ્તાન્પૂર્વોપાત્તસ્ય કર્મ્મણઃ
એ પિશાચ અને એ પિશાચિનીઓ ખૂબ જ ભયાનક રીતે રડતા હતા અને અગાઉના કર્મોના ફળ ભોગવી રહ્યા હતા.
સ્વકાલે પ્રભવત્યેવ પૂર્વોપાત્તં શુભાશુભમ્ । સ્વચ્છાયામિવ દુર્વારં દેવાનામપિ પાર્થિવ
પહેલાં કરેલા સારા કે ખરાબ કર્મો પોતાનો સમય આવતાં જરૂર ફળી ફરે છે, હે રાજા, જેમ પોતાની છાંયાથી કોઈ—even દેવતાઓ પણ—પલાય નહીં શકે.
ક્રંદંતિ પિતરસ્તાસાં માતરસ્તત્ર તત્ર ચ । ભ્રાતરશ્ચૈવ બાલાનાં દૈવં હિ દુરતિક્રમમ્
એ બાલાઓના પિતા-માતા અને ભાઈઓ અહીં-અહીં દુઃખી થઈ રડે છે; કારણ કે ભાગ્યને કોઈ ટાળી શકતું નથી.
અતઊર્ધ્વં પિશાચાસ્તે આહારાર્થં સુદુઃખિતાઃ । ઇતસ્તતશ્ચ ધાવંતો વસંતિ સરસસ્તટે
પછીથી, એ પિશાચો ખોરાક માટે બહુ દુઃખી થઈ, અહીં-અહીં દોડતા અને સરોવરનાં કાંઠે રહેવા લાગ્યા.
નારદ ઉવાચ- એવં બહુતિથે કાલે લોમશો મુનિસત્તમઃ । આગતશ્ચ મહાભાગસ્તત્ર યાદૃચ્છિકો મુનિ
નારદે કહ્યું: ઘણા સમય પછી, મહાન ભાગ્યશાળી અને શ્રેષ્ઠ મુનિ લોમશ ત્યાં સંયોગથી આવ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણં સર્વે પિશાચાઃ ક્ષુત્સમાકુલાઃ । ધાવંતો હ્યત્તુકામાસ્તે મિલિત્વા યૂથવર્તિનઃ
એ બ્રાહ્મણને જોઈ, બધા પિશાચો ભૂખથી ત્રસ્ત થઈ, ખાવાની ઇચ્છાથી ટોળા બનાવી દોડ્યા.
દહ્યમાનાસ્તુ તીવ્રેણ તેજસા લોમશસ્ય તુ । અસમર્થાઃ પુરઃ સ્થાતું તે સર્વે દૂરતઃ સ્થિતાઃ
લોમશના તેજથી બધાને જોરદાર દહન થવા લાગ્યું, તેથી એ બધા નજીક ઊભા રહી શક્યા નહીં અને દૂર ઊભા રહ્યા.
તત્ર પૂર્વકર્મબલાત્પિશાચઃ સહ વૈ દ્વિજઃ । સમીક્ષ્ય લોમશં રાજન્સાષ્ટાંગં પ્રણિપત્ય ચ
એ જ જગ્યાએ, અગાઉના કર્મના પ્રભાવે, પિશાચ અને દ્વિજ સાથે, હે રાજા, લોમશને જોઈ, અષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યો.
ઉવાચ સૂનૃતાં વાચં બદ્ધ્વા શિરસિ ચાંજલિમ્ । મહાભાગ્યોદયે વિપ્ર સાધૂનાં સંગતિર્ભવેત્
એણે હાથ જોડીને માથા પર રાખીને નમ્ર શબ્દો કહ્યા: 'હે મહાભાગ્યશાળી, સારા લોકોની સંગતિ હંમેશા શુભ ફળ આપે છે.'
ગંગાદિપુણ્યતીર્થેષુ યો નરઃ સ્નાતિ સર્વથા । યઃ કરોતિ સતાં સંગં તયોઃ સત્સંગમો વરઃ
જે માણસ ગંગાદિ પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાન કરે છે અને જે સજ્જનોની સંગતિ કરે છે — એ બન્નેમાંથી, સજ્જનોની સંગતિ શ્રેષ્ઠ છે.
ગુરૂણાં સંગમો વિપ્ર દૃષ્ટાદૃષ્ટફલો ભુવિ । સ્વર્ગદો રોગહારી ચ કિં તમોપહરો મતઃ
ગુરુઓની સંગતિ, હે બ્રાહ્મણ, ધરતી પર દેખાતા અને ન દેખાતા ફળ આપે છે; એ સ્વર્ગ આપે છે, રોગ દૂર કરે છે અને અંધકાર હટાવે છે.
ઇત્યુક્ત્વા કથયામાસ પૂર્વવૃત્તાંતમદ્ભુતમ્ । ઇમા ગંધર્વકન્યાસ્તા મુને સોઽહં દ્વિજાત્મજઃ
આવું કહી, એણે પહેલાની અદ્ભુત ઘટના કહેવી શરૂ કરી: 'મુનિ, આ બધું ગંધર્વ કન્યાઓ છે અને હું દ્વિજપુત્ર છું.'
સર્વે પિશાચરૂપેણ મિથઃ શાપવિમોહિતાઃ । દીનાનનાસ્સુતિષ્ઠામસ્તવાગ્રે મુનિસત્તમ
અમે બધા શ્રાપથી ભ્રમિત થઈ પિશાચ રૂપમાં છીએ; દુઃખી ચહેરા સાથે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તમારી સામે ઊભા છીએ.