ગતોઽસિ પ્રિય પૂર્વેદ્યુર્ગંતુમદ્ય ન લભ્યતે । વૃતસ્ત્વં નૂનમસ્માભિર્નાત્ર તેઽસ્તિ વિચારણા
'પ્રિય, ગઈકાલે તું ગયો હતો; આજે તને જવા નહીં દઈએ. હવે તું અમારો થયો છે; તને અહીં કોઈ વિચાર કરવાની છૂટ નથી.'
ઇત્યુક્તો બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ પ્રહસન્બાહુપાશગઃ । યુષ્માભિરુચ્યતે ભદ્રમનુકૂલં પ્રિયં વચઃ
આ રીતે કહેતાં, બ્રાહ્મણ હસતાં હસતાં એમના ભુજપાશમાં બોલ્યો: 'તમે જે કહ્યો તે શુભ અને અનુકૂળ છે, પ્રિય સખીઓ.'
પ્રથમાશ્રમનિષ્ઠસ્ય કિંતુ નશ્યેત મે વ્રતમ્ । વિદ્યાભ્યસનશીલસ્ય નાભૂત્પારં ગુરોઃ કુલે
'પણ, પ્રથમ આશ્રમમાં સ્થિત મનુષ્ય માટે, આવું કરવાથી મારો વ્રત નાશ પામે; અને જે શિક્ષણમાં તલીન હોય, તે ગુરુના ઘરે આ બધું કરી શકતો નથી.'
આશ્રમે યત્ર યો ધર્મો રક્ષણીયઃ સુપંડિતૈઃ । વિવાહોઽયમતો મન્યે ન ધર્મ ઇતિ કન્યકાઃ
'આ આશ્રમમાં જે ધર્મ છે, તે વિદ્વાનો દ્વારા જાળવવો જોઈએ; લગ્ન અહીં ધર્મ નથી, એમ અમને લાગે છે,' એમ કન્યાઓએ કહ્યું.
આકર્ણ્ય વિપ્રવાક્યાનિ વિપ્રમૂચુર્વરસ્ત્રિયઃ । સકલધ્વનિસોત્કંઠ્યો કોકિલાઇવ માધવે
બ્રાહ્મણના વચન સાંભળી, એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ વસંતમાં કોકિલા જેવી સર્વ અવાજ માટે આતુર થઈ, એમ જવાબ આપ્યો.
ધર્માદર્થોઽર્થતઃ કામઃ કામાત્સુખફલોદયઃ । ઇત્યેવં નિશ્ચયજ્ઞાસ્તે વર્ણયંતિ વિપશ્ચિતઃ
'ધર્મથી ધન મળે છે, ધનથી કામ, અને કામથી સુખ ફલે છે—આ રીતે જ્ઞાનીઓ નિશ્ચયનો ક્રમ વર્ણવે છે.'
સકામો ધર્મબાહુલ્યાત્પુરતસ્તે સમુત્થિતઃ । સેવ્યતાં વિવિધૈર્ભોગૈઃ સ્વચ્છાભૂમિરિયં યતઃ
ઇચ્છાવાન અને ધર્મના પ્રભાવથી, તું પહેલાં જ ઉદ્ભવ્યો છે; હવે આ પવિત્ર ભૂમિ તારી છે, તેથી તું અહીં વિવિધ આનંદથી આનંદ માણ.
શ્રુત્વા તદ્વચનં તાસાં પ્રાહ ગંભીરયા ગિરા । તથ્યં વો વચનં કિંતુ મમાપ્યાવશ્યકં વ્રતમ્
આ વાતો સાંભળી, તેણે ઊંડા સ્વરે કહ્યું: 'તમારી વાત સાચી છે, પણ મારું પણ એક આવશ્યક વ્રત છે.'
પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં ગુરોઃ કુર્વે વિવાહકર્મ નાન્યથા । ઇત્યુક્તાઃ પુનરૂચુસ્તાઃ સ્ફુટં મૂઢોઽસિ સુંદર
'ગુરુની પરવાનગી મળ્યા પછી જ હું લગ્નવિધિ કરીશ, નહિ તો નહીં.' એમ તેણે કહ્યું ત્યારે, તેઓએ ફરી સ્પષ્ટપણે કહ્યું: 'સુંદર, તું તો મૂર્ખ છે.'
સિદ્ધૌષધં બ્રહ્મધિયા રસાયનં સિદ્ધિર્નિધિઃ સાધુકુલા વરાંગનાઃ । મંત્રસ્તથા સિદ્ધરસશ્ચ ધર્મતો મુને નિષેવ્યાઃ સુધિયા સમાગતાઃ
સંપૂર્ણ ઔષધિ, બ્રહ્મવિદ્યા જેવું અમૃત, સંપત્તિ, ઉત્તમ કુળ, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ, મંત્ર અને સિદ્ધ રસ—મુનિ, આ બધું વિદ્વાનોએ ધર્મપૂર્વક પ્રાપ્ત થાય ત્યારે માણવું જોઈએ.
કાર્યં નુ દૈવાદ્યદિ સિદ્ધિમાગતં તસ્મિન્નુપેક્ષાં ન ચ યાંતિ નીતિગાઃ । યસ્માદુપેક્ષા ન પુનઃ ફલપ્રદા તસ્માન્ન દીર્ઘીકરણં પ્રશસ્યતે
જ્યારે દૈવથી કે અન્ય રીતે સફળતા મળે, ત્યારે સમજદાર લોકો તેને અવગણે નહીં; કારણ કે અવગણના ફરી ફળ આપતી નથી, તેથી કામ લંબાવવું યોગ્ય નથી.
વિષાદપ્યમૃતં ગ્રાહ્યમમેધ્યાદપિ કાંચનમ્ । નીચાદપ્યુત્તમાં વિદ્યાં સ્ત્રીરત્નં દુષ્કુલાદપિ
ઝેરમાંથી અમૃત, અશુદ્ધિમાંથી સોનુ, નીચમાંથી ઉત્તમ વિદ્યા અને દુષ્કુળમાંથી રત્ન જેવી સ્ત્રી—even આ બધું પણ સ્વીકારવું યોગ્ય છે.
સાંદ્રાનુરાગાઃ કુલજન્મનિર્મલાઃ સ્નેહાર્દ્રચિત્તા સુગિરઃ સ્વયંવરાઃ । કન્યા સુરૂપાઃ ખલુ ચારુયૌવના ધન્યા લભંતેઽત્ર નરાસ્તુ નેતરે
શુદ્ધ કુળની, ઘનિષ્ટ પ્રેમથી ભરેલી, સ્નેહાળ હૃદયવાળી, મીઠી બોલતી, સ્વયંવર પસંદ કરતી, સુંદર અને યુવાન કન્યાઓ અહીં માત્ર ભાગ્યશાળી પુરુષોને જ મળે છે, બીજાને નહીં.
ક્વ વયં સુરસુંદર્ય્યઃ ક્વ ભવાંસ્તાપસો બટુઃ । દુર્ઘટસ્ય વિધાનેન મન્યે ધાતૈવ પંડિતઃ
અમે દેવસમાન સુંદરીઓ અને તું એક તપસ્વી યુવાન—આ બધું અશક્ય વ્યવસ્થા છે, તેથી સર્જનહાર ખરેખર બુદ્ધિશાળી છે.
તસ્માદસ્માનિદાનીં તુ સ્વીકુર્ય્યાત્મંગલં ભવાન્ । ગાંધર્વેણ વિવાહેન અન્યથા નોપજીવનમ્
અત્યારે તું તારા માટે શુભતા સ્વીકાર, ગાંધર્વ લગ્નથી; નહીં તો જીવનયાપન શક્ય નથી.
શ્રુત્વા વાક્યં તતઃ પ્રાહ બ્રાહ્મણો ધર્મવિત્તમઃ । ભો મૃગાક્ષ્યઃ કથં ત્યાજ્યો ધર્મો ધર્મધનૈર્નરૈઃ
આ વાતો સાંભળી, ધર્મજ્ઞ બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'હરણાકાંખી સ્ત્રીઓ, ધર્મ અને ધન ધરાવનાર માણસો કેવી રીતે ધર્મનો ત્યાગ કરી શકે?'
ધર્મશ્ચાર્થશ્ચકામશ્ચ મોક્ષશ્ચૈતચ્ચતુષ્ટયમ્ । યથોક્તં ફલદં જ્ઞેયં વિપરીતં તુ નિષ્ફલમ્
ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ—આ ચારે ફળદાયી છે, જેમ કહેવાયું છે; વિરુદ્ધ રીતે કરેલું નિષ્ફળ જાય છે.
નાકાલેઽહં વ્રતી કુર્યામતો દારપરિગ્રહમ્ । ન ક્રિયા ફલમાપ્નોતિ ક્રિયાકાલં ન વેત્તિ યઃ
મારે વ્રત પાળતા ખોટા સમયે પત્ની સ્વીકારવી નથી; કારણ કે જે યોગ્ય સમય જાણતો નથી, તેની ક્રિયા ફળ આપતી નથી.
યતો ધર્મવિચારેઽસ્મિન્પ્રસક્તં મમ માનસમ્ । તસ્માચ્છૃણુત હે કન્યા ન સમીહે સ્વયંવરમ્
મારું મન ધર્મવિચારમાં લાગેલું છે, તેથી, હે કન્યાઓ, સાંભળો—મારે સ્વયંવર કરવાની ઇચ્છા નથી.
એવં જ્ઞાત્વાશયં તસ્ય સમીક્ષ્યૈવ પરસ્પરમ્ । કરાત્કરં વિમુચ્યાથ જગ્રાહાંઘ્રિં પ્રમોહિની
આ રીતે તેનો ભાવ સમજીને અને એકબીજાને જોઈને, પ્રમોહિનીએ તેનો હાથ છોડીને તેના પગ પકડી લીધા.
ભુજૌ જગૃહતુસ્તસ્ય સુશીલા સુસ્વરા તથા । આલિલિંગ સુતારા ચ વક્ત્રં ચુંબતિ ચંદ્રિકા
સુશીલ અને મીઠી અવાજવાળી સ્ત્રીઓએ તેના હાથ પકડી લીધા; સુતારાએ તેને બાહોમાં ભર્યો અને ચંદ્રિકાએ તેના મુખ પર ચુંબન કર્યું.
તથાપિ નિર્વિકારોઽસૌ પ્રલયાનલસન્નિભઃ । શશાપ બ્રહ્મચારી તાઃ ક્રોધેનાત્યંતમૂર્છિતઃ
છતાં પણ, તે અડગ રહ્યો, જાણે પ્રલયની અગ્નિ હોય; બ્રહ્મચારી અત્યંત ક્રોધથી તેમને શાપ આપ્યો.
પિશાચ્ય ઇવ માં લગ્ના તત્પિશાચ્યો ભવિષ્યથ । એવં તેનાશુ શપ્તાસ્તાસ્તં ત્યક્ત્વા પુરતઃ સ્થિતાઃ
તમે પિશાચીની જેમ મને ચોંટ્યા છો, તેથી હવે તમે પિશાચી બનશો. એમ કહી તેણે તરત જ તેમને શાપ આપ્યો અને તેઓએ તેને છોડી આગળ ઊભી રહી.
કિમેતચ્ચેષ્ટિતં પાપં હ્યનાગસિ વિચેષ્ટયા । પ્રિયંકૃતોઽપ્રિયંકૃત્વા ધિક્ત્વાં ધર્મકૃતાંતકમ્
આ કૃત્ય શું છે? નિર્દોષ પર પાપ કરવું! જેણે પ્રેમ આપ્યો તેને દુઃખ આપવું—ધર્મના અંતકર્તા, તને શરમ આવવી જોઈએ!
અનુરક્તેષુ ભક્તેષુ મિત્રેષુ દ્રોહકારિણઃ । પુંસો લોકોભયોઃ સૌખ્યં નાશમેતીતિ નઃ શ્રુતમ્
પ્યાર અને ભક્તિથી ભરેલા મિત્રો વચ્ચે જે માણસ દગો કરે છે, એનું સુખ આ લોકમાં અને પરલોકમાં બન્નેમાં નાશ પામે છે — આવું આપણે સાંભળ્યું છે.
તસ્માત્ત્વમપિ નઃ શાપાત્પિશાચો ભવ સત્વરમ્ । ઇત્યુક્ત્વાપિ ચ તા બાલા નિઃશ્વસંત્યઃ ક્રુધાકુલાઃ
એથી, અમારા શ્રાપથી તું પણ તરત જ પિશાચ બની જા — એમ કહીને, એ કન્યાઓ ગુસ્સાથી ભરાઈ, ઊંડો શ્વાસ લઈ બેઠી.
તદેવાન્યોન્યસંરંભાત્તસ્મિન્સરસિ પાર્થિવ । તાઃ કન્યા બ્રહ્મચારી ચ સર્વે પૈશાચ્યમાગતાઃ
હે રાજા, એ સરોવર પાસે, પરસ્પર ગુસ્સાથી, એ બધી કન્યાઓ અને બ્રહ્મચારી, બધા પિશાચ બની ગયા.
સ પિશાચઃ પિશાચ્યસ્તાઃ ક્રંદમાનાઃ સુદારુણમ્ । ક્ષપયંતિ વિપાકાંસ્તાન્પૂર્વોપાત્તસ્ય કર્મ્મણઃ
એ પિશાચ અને એ પિશાચિનીઓ ખૂબ જ ભયાનક રીતે રડતા હતા અને અગાઉના કર્મોના ફળ ભોગવી રહ્યા હતા.
સ્વકાલે પ્રભવત્યેવ પૂર્વોપાત્તં શુભાશુભમ્ । સ્વચ્છાયામિવ દુર્વારં દેવાનામપિ પાર્થિવ
પહેલાં કરેલા સારા કે ખરાબ કર્મો પોતાનો સમય આવતાં જરૂર ફળી ફરે છે, હે રાજા, જેમ પોતાની છાંયાથી કોઈ—even દેવતાઓ પણ—પલાય નહીં શકે.
ક્રંદંતિ પિતરસ્તાસાં માતરસ્તત્ર તત્ર ચ । ભ્રાતરશ્ચૈવ બાલાનાં દૈવં હિ દુરતિક્રમમ્
એ બાલાઓના પિતા-માતા અને ભાઈઓ અહીં-અહીં દુઃખી થઈ રડે છે; કારણ કે ભાગ્યને કોઈ ટાળી શકતું નથી.