સર્વથા દર્શનં દેહિ કારુણ્યં ભજ સર્વથા । પર્ય્યંતં ન પ્રપશ્યંતિ કસ્ય ચિત્સુજના જનાઃ
કોઈ પણ રીતે, અમને તારો દર્શન કરાવ; દરેક રીતે દયા દર્શાવ. સારા લોકો ક્યારેય કોઈના માટે longingનો અંત જોતા નથી.
ઇત્થં વિલપ્યતાઃ કન્યાઃ પ્રતીક્ષ્ય ચ બહુક્ષણમ્ । પિતુર્ભયાદ્ગૃહં ગંતું શીઘ્રમારેભિરે તતઃ
આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરીને, કન્યાઓએ ઘણો સમય રાહ જોઈ, પછી પિતાનો ડર લાગતાં જલ્દીથી ઘરે જવા નીકળી.
તત્પ્રેમનિગડૈર્બદ્ધા ભૃશં વિરહવિક્લવાઃ । કથંચિદ્ધૈર્યમાલંબ્ય તાઃ સ્વંસ્વં ગૃહમાગતાઃ
પ્રેમના બંધનથી બાંધાયેલ અને વિયોગથી વ્યાકુળ, કઈ રીતેક મનને સંભાળી, દરેક પોતાની વાટે ઘરે પહોંચી.
આગત્ય પતિતાઃ સર્વા માતૄણાં તુ સમીપતઃ । કિમેતન્માતૃભિઃ પૃષ્ટાઃ કુતઃ કાલાત્યયોઽભવત્
ઘરે આવીને, બધી જ કન્યાઓ માતાના પગે પડી ગઈ; માતાઓએ પૂછ્યું: 'આ શું છે? એટલી મોડે કેમ આવી?'
ક્રીડંત્યઃ કિન્નરીભિસ્તુ સાર્દ્ધં સંગતકં યદા । સંસ્થિતાસ્તેન ન જ્ઞાતો દિવસોઽચ્છોદસરોવરે
અમે કિન્નરીઓ સાથે રમતાં હતાં, અને એના સંગમાં એટલા લીન થઈ ગયા કે અછોદ સરોવર પાસે દિવસ ક્યારે વીતી ગયો, એ ખબર જ પડી નહીં.
પથિ શ્રાંતા વયં માતઃ સંતાપસ્તેન નસ્તનૌ । મોહેન મહતા વક્તું ન કેનાપ્યુત્સહામહે
માતા, અમે રસ્તામાં થાકી ગયા છીએ; એ મુલાકાતથી અમારો દમ નીકળી ગયો છે. ભારે મૂર્છાથી, અમામાંથી કોઈ બોલી પણ શકતું નથી.
ઇત્યુક્ત્વા લુઠિતાસ્તત્ર મણિભૂમૌ કુમારિકાઃ । આકારં ગોપયંત્યસ્તા મુગ્ધા જલ્પંતિ માતૃભિઃ
આવું કહીને, કન્યાઓ ત્યાં જ મણિથી જડિત ભુમિ પર પડી ગઈ; પોતાના ભાવ છુપાવીને, નિર્દોષપણે માતાઓ સાથે વાતો કરતી રહી.
કાચિન્નર્તયતિ ક્રીડામયૂરં ન મુદા તદા । ન પાઠયતિ તં કીરં પંજરેઽન્યા કુતૂહલાત્
કોઈ રમતાં મયૂરને આનંદથી નચાવતી નથી, તો બીજી ઉત્સુકતાથી પાંજરમાંના કાગડાને બોલાવતી નથી.
લાલયેન્નકુલં નાન્યા નોલ્લાપયતિ સારિકામ્ । અપરાતીવ સંમુગ્ધા નૈવ ખેલતિ સારસૈઃ
એ હવે નકુલને લાડ લાડાવતી નથી, ન તો સારિકાને મનાવતી. જાણે કોઈ ગુનાહિત થઈ હોય એમ, હવે તે સારસ પક્ષીઓ સાથે રમતી પણ નથી.
ભેજિરે ન વિનોદં તા રેમિરે નૈવ મંદિરે । ઊચિરે બાંધવૈર્નાલં વીણાવાદ્યં ન ચક્રિરે
એમને હવે કોઈ આનંદ મળતો નથી, ન તો મંદિરમાં જઇને આનંદ માણે છે. એમના સાથીઓને કહે છે, 'બસ હવે', અને વીણા વગાડતી પણ નથી.
કલ્પદ્રુમપ્રસૂનં યત્સર્વં તચ્ચાનલોપમમ્ । મંદારકુસુમામોદિ ન પપુર્મધુરં મધુ
કલ્પવૃક્ષના બધા ફૂલો હવે અગ્નિ જેવાં લાગે છે; મન્દારના ફૂલો સુગંધિત હોવા છતાં, એ મીઠું મધ પીતી નથી.
યોગિન્ય ઇવ તાઃ કન્યા નાસાગ્રન્યસ્તલોચનાઃ । અલક્ષ્યધ્યાનસંતાનાઃ પુરુષોત્તમમાનસાઃ
એ કન્યાઓ યોગિનીઓ જેવી, નાકના ટોચ પર નજર ગાઢ રાખે છે; એમનું ધ્યાન બહારથી દેખાતું નથી, એમનું મન તો સર્વોત્તમ પુરુષમાં તલીન છે.
ચંદ્રકાંતમણિચ્છન્ને સ્રવદ્વારિણિ કંદરે । ક્ષણં વાતાયને સ્થિત્વા જલયંત્રગૃહેક્ષણમ્
ચાંદ્રકાંત મણિથી ઢંકાયેલી, પાણી ટપકતું હતું એવી ગુફામાં, એ એક ક્ષણ માટે બારી પાસે ઊભી રહી, અને જળયંત્રને નિહાળી.
રચયંતિ ક્ષણં શય્યાં દીર્ઘિકાં ભોજિનીદલૈઃ । વીજ્યમાનાઃ સખીભિસ્તાઃ શીતલૈર્નલિનીદલૈઃ
એમણે એક ક્ષણ માટે ભોજનની તળાવમાંથી લાવેલા પાનોથી શય્યા તૈયાર કરી, અને સખીઓએ ઠંડા કમળના પાંદડાંથી પંખો પાડ્યો.
ઇત્થં યુગસમાં રાત્રિમનયંસ્તા વરસ્ત્રિયઃ । કથંચિદ્ધારણં કૃત્વા વિહ્વલાઃ સજ્વરા ઇવ
આ રીતે, એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓએ આખી રાત, જે યુગ જેટલી લાંબી લાગી, કોઈક રીતે ધીરજ રાખી, જાણે તાવમાં વ્યાકુળ હોય એમ વિતાવી.
પ્રાતર્વ્યોમમણિં દૃષ્ટ્વા મન્યમાનાઃ સ્વજીવિતમ્ । વિજ્ઞાપ્ય માતરં સ્વાંસ્વાં ગૌરીં પૂજયિતું ગતાઃ
પ્રભાતે, આકાશમાં ચમકતું રત્ન જોઈને, પોતાના જીવનની વાત વિચારી, એમણે પોતાની માતાને જાણ કરી અને ગૌરીની પૂજા કરવા ગઈ.
સ્નાત્વા તેન વિધાનેન પુષ્પૈર્ધૂપૈસ્તથા પુનઃ । વિધાય પૂજનં દેવ્યા ગાયંત્યસ્તત્ર તાઃ સ્થિતાઃ
પાછળ જણાવ્યા પ્રમાણે, સ્નાન કરીને, પુષ્પ અને ધૂપથી દેવીની પૂજા કરી, અને ત્યાં ઊભી રહીને ગીત ગાવા લાગી.
એતસ્મિન્નંતરે વિપ્રઃ સ્નાતું સોઽપિ સમાગતઃ । પિતુરાશ્રમતસ્તસ્માદચ્છોદેઽત્ર સરોવરે
એજ સમયે, બ્રાહ્મણ પણ પોતાના પિતાના આશ્રમમાંથી અહીં શુદ્ધ સરોવરે સ્નાન કરવા આવ્યો.
મિત્રં દૃષ્ટ્વૈવ રાત્ર્યંતે પદ્મિન્ય ઇવ કન્યકાઃ । તત્ફુલ્લનયના જાતાસ્તં દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મચારિણમ્
રાતના અંતે મિત્રને જોઈ, કન્યાઓ જાણે પદ્મની જેમ ફૂલેલા નેત્રવાળી બની ગઈ, અને બ્રહ્મચારીને જોઈ આનંદિત થઈ.
ગત્વા તત્રૈવ તાઃ કન્યા સમીપં બ્રહ્મચારિણઃ । સવ્યાપસવ્યબંધેન ભુજપાશં ચ ચક્રિરે
એ કન્યાઓ સીધા બ્રહ્મચારીની પાસે ગઈ, અને બંને બાજુથી હાથથી એને ઘેરી લીધો.
ગતોઽસિ પ્રિય પૂર્વેદ્યુર્ગંતુમદ્ય ન લભ્યતે । વૃતસ્ત્વં નૂનમસ્માભિર્નાત્ર તેઽસ્તિ વિચારણા
'પ્રિય, ગઈકાલે તું ગયો હતો; આજે તને જવા નહીં દઈએ. હવે તું અમારો થયો છે; તને અહીં કોઈ વિચાર કરવાની છૂટ નથી.'
ઇત્યુક્તો બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ પ્રહસન્બાહુપાશગઃ । યુષ્માભિરુચ્યતે ભદ્રમનુકૂલં પ્રિયં વચઃ
આ રીતે કહેતાં, બ્રાહ્મણ હસતાં હસતાં એમના ભુજપાશમાં બોલ્યો: 'તમે જે કહ્યો તે શુભ અને અનુકૂળ છે, પ્રિય સખીઓ.'
પ્રથમાશ્રમનિષ્ઠસ્ય કિંતુ નશ્યેત મે વ્રતમ્ । વિદ્યાભ્યસનશીલસ્ય નાભૂત્પારં ગુરોઃ કુલે
'પણ, પ્રથમ આશ્રમમાં સ્થિત મનુષ્ય માટે, આવું કરવાથી મારો વ્રત નાશ પામે; અને જે શિક્ષણમાં તલીન હોય, તે ગુરુના ઘરે આ બધું કરી શકતો નથી.'
આશ્રમે યત્ર યો ધર્મો રક્ષણીયઃ સુપંડિતૈઃ । વિવાહોઽયમતો મન્યે ન ધર્મ ઇતિ કન્યકાઃ
'આ આશ્રમમાં જે ધર્મ છે, તે વિદ્વાનો દ્વારા જાળવવો જોઈએ; લગ્ન અહીં ધર્મ નથી, એમ અમને લાગે છે,' એમ કન્યાઓએ કહ્યું.
આકર્ણ્ય વિપ્રવાક્યાનિ વિપ્રમૂચુર્વરસ્ત્રિયઃ । સકલધ્વનિસોત્કંઠ્યો કોકિલાઇવ માધવે
બ્રાહ્મણના વચન સાંભળી, એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ વસંતમાં કોકિલા જેવી સર્વ અવાજ માટે આતુર થઈ, એમ જવાબ આપ્યો.
ધર્માદર્થોઽર્થતઃ કામઃ કામાત્સુખફલોદયઃ । ઇત્યેવં નિશ્ચયજ્ઞાસ્તે વર્ણયંતિ વિપશ્ચિતઃ
'ધર્મથી ધન મળે છે, ધનથી કામ, અને કામથી સુખ ફલે છે—આ રીતે જ્ઞાનીઓ નિશ્ચયનો ક્રમ વર્ણવે છે.'
સકામો ધર્મબાહુલ્યાત્પુરતસ્તે સમુત્થિતઃ । સેવ્યતાં વિવિધૈર્ભોગૈઃ સ્વચ્છાભૂમિરિયં યતઃ
ઇચ્છાવાન અને ધર્મના પ્રભાવથી, તું પહેલાં જ ઉદ્ભવ્યો છે; હવે આ પવિત્ર ભૂમિ તારી છે, તેથી તું અહીં વિવિધ આનંદથી આનંદ માણ.
શ્રુત્વા તદ્વચનં તાસાં પ્રાહ ગંભીરયા ગિરા । તથ્યં વો વચનં કિંતુ મમાપ્યાવશ્યકં વ્રતમ્
આ વાતો સાંભળી, તેણે ઊંડા સ્વરે કહ્યું: 'તમારી વાત સાચી છે, પણ મારું પણ એક આવશ્યક વ્રત છે.'
પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં ગુરોઃ કુર્વે વિવાહકર્મ નાન્યથા । ઇત્યુક્તાઃ પુનરૂચુસ્તાઃ સ્ફુટં મૂઢોઽસિ સુંદર
'ગુરુની પરવાનગી મળ્યા પછી જ હું લગ્નવિધિ કરીશ, નહિ તો નહીં.' એમ તેણે કહ્યું ત્યારે, તેઓએ ફરી સ્પષ્ટપણે કહ્યું: 'સુંદર, તું તો મૂર્ખ છે.'
સિદ્ધૌષધં બ્રહ્મધિયા રસાયનં સિદ્ધિર્નિધિઃ સાધુકુલા વરાંગનાઃ । મંત્રસ્તથા સિદ્ધરસશ્ચ ધર્મતો મુને નિષેવ્યાઃ સુધિયા સમાગતાઃ
સંપૂર્ણ ઔષધિ, બ્રહ્મવિદ્યા જેવું અમૃત, સંપત્તિ, ઉત્તમ કુળ, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ, મંત્ર અને સિદ્ધ રસ—મુનિ, આ બધું વિદ્વાનોએ ધર્મપૂર્વક પ્રાપ્ત થાય ત્યારે માણવું જોઈએ.