મૃદંગનાદસંભિન્નલાસ્યમધ્યલયેષુ ચ । ચિત્રાદિષુ વિનોદેષુ કલાસુ ચ વિશારદાઃ
મૃદંગના નાદ સાથેના નૃત્યમંડપમાં, ચિત્રકલા અને અન્ય વિદ્યા-વિનોદોમાં, એ કન્યાઓ કળામાં પારંગત હતી.
એવંભૂતાશ્ચ તાઃ કન્યા મુમુહુઃ ક્રીડનૈર્વરૈઃ । પિતૃભિર્લાલિતાઃ સર્વાશ્ચેરુશ્ચ ધનદાલયે
આવી એ કન્યાઓ રમતમાં મગ્ન રહેતી, પિતાઓ દ્વારા લાડકવાયેલી અને ધનના મહેલમાં વિહાર કરતી.
કૌતુકાદેકદા પંચ મિલિત્વા માસિ માધવે । કન્યા મંદારપુષ્પાણિ વિચિન્વંત્યો વનાદ્વનમ્
એક વખત, રસથી ભરેલી એ પાંચેય કન્યાઓ વસંતમાં ભેગી થઈ, વનવનમાં મન્દારના ફૂલ શોધવા નીકળી.
ગૌરીં સમારાધયિતું સ્વરાંગનાઃ કદાચિદચ્છોદસરોવરં યયુઃ । હેમાંબુજાનિ પ્રવરાણિ તાઃ પુનસ્તસ્માદુપાદાય વરોત્પલૈઃ સહ
ગૌરીની પૂજા કરવા ઇચ્છી, એ સ્વરમય કન્યાઓ ક્યારેક અચ્છોદા સરોવર પર ગઈ; ત્યાંથી ઉત્તમ સોનાના કમળ અને સુંદર ઉત્પલ લઈ પાછી આવી.
વૈડૂર્યશુદ્ધસ્ફટિકપ્રકુટ્ટિમે સ્નાત્વા તુ ઘટ્ટે પરિધાય ચાંબરમ્ । મૌનેન ચ સ્થંડિલપિંડિકામયીં સુવર્ણમુક્તાભરણાં વિનિર્મમુઃ
વૈડૂર્ય અને સુફળિકના ચોખ્ખા ચબુતરાં પર સ્નાન કરી, વસ્ત્ર પહેરી, મૌનથી એ કન્યાઓએ રેતીની ગોળી બનાવી અને તેને સોનાના તથા મુક્તાના આભૂષણોથી શોભાવી.
સમર્ચિતાં ચંદનગંધકુંકુમૈરભ્યર્ચ્ય ગૌરીં વરપંકજાદિભિઃ । નાનોપહારૈઃ શુભભક્તિભાવિતા લાસ્યપ્રયોગૈર્નનૃતુઃ કુમારિકાઃ
સંદલ, સુગંધિત ચૂરા અને કુંકુમથી ગૌરીની પૂજા કરી, શ્રેષ્ઠ કમળ અને અન્ય ઉપહાર અર્પણ કર્યા; શુભ ભક્તિથી ભરેલી એ કન્યાઓ લાસ્યના હાવભાવથી નૃત્ય કરતી.
ગાંધર્વમાશ્રિત્ય પરં સ્વરં તતો ગેયં સ્વભાવધ્વનિભિઃ સમૂર્છનમ્ । એણીદૃશસ્તાઃ પ્રજગુઃ કલાક્ષરં તારપ્રવૃદ્ધં ગતિભિશ્ચ સુસ્વરમ્
ગાંધીર્વ પદ્ધતિ અપનાવી, શ્રેષ્ઠ સ્વર ગાઈ, કુદરતી ધ્વનિથી રાગના ચઢાવ ઉતાર કર્યા; મૃગની આંખ જેવી એ કન્યાઓએ કલાત્મક શબ્દો મીઠા સ્વરે અને સરસ ગતિથી ગાયા.
તસ્મિન્સુભાવે રસવર્ષહર્ષં કન્યાસ્વલં નિર્ભરચિત્તવૃત્તિષુ । અચ્છોદતીર્થે પ્રવરે તદાગતઃ સ્નાતું મુનેર્વેદનિધેઃ સુતોગ્રજઃ
એ સુંદર ક્ષણે આનંદ અને હર્ષ વરસી રહ્યો હતો, કન્યાઓના મનમાં પૂર્ણ તૃપ્તિ હતી; ત્યારે અચ્છોદા તીર્થે ઋષિનો વેદજ્ઞ પુત્ર, મોટો ભાઈ, સ્નાન માટે આવ્યો.
રૂપેણ નિઃસીમતરો વરાનનઃ પ્રફુલ્લપદ્માયતલોચનો યુવા । વિસ્તીર્ણવક્ષાઃ સુભુજોઽતિસુંદરઃ શ્યામચ્છવિઃ કામઇવાપરો હિ સઃ
એ યુવાનનું રૂપ અપરંપાર હતું, મુખ અતિ તેજસ્વી, આંખો ખીલેલા કમળપાંખડી જેવી, યુવાન, પહોળા છાતી, સુંદર દેહ, શ્યામવર્ણ અને કામદેવ સમાન લાગતો હતો.
સ બ્રહ્મચારી સુશિખો હિ શોભતે દંડેન યુક્તો ધનુષેવ મન્મથઃ । એણાજિનપ્રાવરણઃ સમુદ્રધૃગ્હેમાભમૌંજીકટિમેખલઃ પરઃ
એ બ્રહ્મચારી સુંદર જટાવાળો, દંડ ધારણ કરતો, જેમ મનમથ ધનુષ્ય સાથે શોભે તેમ, મૃગચર્મ પહેરેલો, સમુદ્ર જેવો રંગ, મૌંજીઘાટ અને કમરપટ્ટા ધારણ કરતો, અનન્ય હતો.
તં દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણં બાલાસ્તાસ્તત્ર સરસસ્તટે । જહૃષુઃ કૌતુકાવિષ્ટા અયં નો ભવિતાતિથિઃ
એ બ્રાહ્મણ યુવાનને સરોવર કિનારે જોઈ, કન્યાઓ આનંદિત થઈ, ઉત્સુક બની, 'આપણા અતિથિ બનશે' એમ વિચાર્યું.
સંત્યક્તગીતનૃત્યાસ્તાસ્તસ્યાલોકનલાલસાઃ । હરિણ્યો લુબ્ધકેનેવ વિદ્ધાઃ કામેન સાયકૈઃ
એ કન્યાઓએ ગાન અને નૃત્ય છોડી દીધું, તેને જોવા આતુર બની, શિકારીના તીરે ઘાયલ થયેલા હરણની જેમ કામના દ્વારા વિધાઈ ગઈ.
પશ્યપશ્યેતિ જલ્પંત્યો મુગ્ધાઃ પંચ સસંભ્રમમ્ । તસ્મિન્વિપ્રવરે યૂનિ કામદેવભ્રમં યયુઃ
પાંચ નિર્દોષ યુવતીઓ ઉત્સાહથી 'જુઓ, જુઓ' કહીને વાતો કરતી હતી. એ બ્રાહ્મણ યુવાનને જોઈને બધાની મનમાં પ્રેમની ગૂંચળ ઊભી થઈ ગઈ.
પુનઃપુનસ્તમભ્યર્ચ્ય નયનૈઃ પંકજૈરિવ । પશ્ચાદ્વિચારમારબ્ધમપ્સરોભિઃ પરસ્પરમ્
પછી ફરી ફરીને, એ યુવતીઓએ કમળ જેવી આંખોથી તેને નિહાળીને પૂજા કરી. પછી એ અપ્સરાઓએ એકબીજામાં ચર્ચા શરૂ કરી.
યદ્યયં કામદેવો હિ રતિહીનઃ કથં ભવેત્ । અથવાહ્યશ્વિનૌ દેવૌ તાવુભૌ યુગચારિણૌ
જો આ ખરેખર કામદેવ જ હોય, તો એ કેવી રીતે વિના રાગનો હોઈ શકે? કે પછી એ બંને અશ્વિનીકુમાર દેવતાઓમાંથી કોઈ એક હશે.
ગંધર્વઃ કિન્નરો વાથ સિદ્ધો વા કામરૂપધૃક્ । ઋષિપુત્રોઽથવા કશ્ચિત્કશ્ચિદ્વા મનુજોત્તમઃ
કદાચ એ કોઈ ગંધર્વ હશે, અથવા કિનર, અથવા રૂપ બદલી શકે એવો સિદ્ધ. અથવા કોઈ ઋષિપુત્ર, કે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવો કોઈ પુરુષ હશે.
અસ્તિ વા કશ્ચિદેવાયં ધાત્રા સૃષ્ટો હિ નઃ કૃતે । યથાભાગ્યવતામર્થે નિધાનં પૂર્વકર્મભિઃ
કે કદાચ એ કોઈ દેવ હશે, જે સૃષ્ટિકર્તાએ આપણા માટે જ બનાવ્યો છે. ભાગ્યશાળી લોકો માટે એ પૂર્વકર્મોના ફળરૂપે મળેલો ખજાનો છે.
તથાસ્માકં કુમારીણાં ગૌર્યાનીતો વરોત્તમઃ । કરુણાજલકલ્લોલ લબ્ધાદ્રી ર્કૃ!તચિત્તયા
આ રીતે, અમને જેવી કુમારીઓ માટે ગૌરીએ દયાની લહેરોથી અને શુભ મનથી શ્રેષ્ઠ પતિ લાવી આપ્યો છે.
મયા વૃતસ્ત્વયા ચાયં ત્વયા વૃતસ્તથાનયા । એવં પંચસુકન્યાસુ વદંતીષુ નૃપોત્તમ
'હું તેને પસંદ કરું છું, તું પણ તેને પસંદ કરે છે, અને એ પણ.' એમ પાંચેય યુવતીઓ વચ્ચે વાતો થવા લાગી, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ—
શ્રુત્વા તદ્વચનં તત્ર કૃતમાધ્યાહ્નિકક્રિયઃ । ચિંતયામાસ મેધાવી કિં કૃત્વા સુકૃતં ભવેત્
આ વાતો સાંભળીને, મધ્યાહ્ન સંધ્યા કર્યા પછી, તે વિદ્વાન મનમાં વિચારે છે: 'કઈ રીતે સારા કર્મ કરી શકું?'
ગાધિસંભવપરાશરાદયઃ કંડુદેવલમુખાશ્ચ યે દ્વિજાઃ । તેઽપિ યોગિ બલિનો વિમોહિતાઃ લીલયા તદબલાભિરદ્ભુતમ્
ગાધિથી ઉત્પન્ન પરાશર, કંડુ, દેવલ અને અન્ય યોગી બ્રાહ્મણો પણ, એ સ્ત્રીઓના ખેલથી અદ્દભુત રીતે મોહિત થઈ ગયા હતા.
યોષિતાં નયનતીક્ષ્ણસાયકૈર્ભ્રૂલતાસુદૃઢચાપનિર્ગતૈઃ । ધન્વિના મકરકેતુના હતઃ કસ્ય નો પતતિ વામનો મૃગઃ
સ્ત્રીઓની તીક્ષ્ણ નજરના તીરસ, ભ્રૂવટના મજબૂત ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા, એવા મકરધ્વજના તીરસથી કોણ બચી શકે? નાનકડું હરણ પણ પડી જાય છે.
તાવદેવ નયધીર્વિરાજતે તાવદેવ જનતાભયં ભવેત્ । તાવદેવ ધૃતચિત્તતા ભૃશં તાવદેવ ગણના કુલસ્ય ચ
જ્યાં સુધી બુદ્ધિ તેજસ્વી રહે છે, માન-આદર અખંડિત રહે છે, મન સ્થિર રહે છે અને કુટુંબની પ્રતિષ્ઠા ટકી રહે છે—
તાવદેવ તપસઃ પ્રગલ્ભતા તાવદેવ શમસેવનં નૃણામ્ । યાવદેવ લલનેક્ષણા સ વૈર્માદ્યતે દ્રુતમદૈર્ન પૂરુષઃ
ત્યાં સુધી તપશ્ચર્યાની શક્તિ રહે છે, પુરુષો આત્મસંયમ રાખે છે, જેટલાં સુધી સ્ત્રીઓની નજરથી મન ઉદ્ભ્રાંત થતું નથી.
મોહયંતિ મદયંતિ રાગિણં યોષિતઃ સ્વલલિતૈર્મનોહરૈઃ । મોદયંતિ મદયંતિ મામિમા ધર્મરક્ષણપરં હિ સ્વૈર્ગુણૈઃ
સ્ત્રીઓ પોતાના મોહક અને રમૂજી સ્વભાવથી રાગી પુરુષોને મોહિત અને ઉન્મત્ત કરે છે; પણ આ યુવતીઓ પોતાના ગુણોથી મને આનંદિત કરે છે, કેમ કે હું ધર્મની રક્ષા માટે પ્રતિબદ્ધ છું.
માંસરક્તમલમૂત્રનિર્મિતે યોષિતાં વપુષિ નિર્ગુણેઽશુચૌ । કામિનસ્તુ પરિકલ્પ્ય ચારુતામાવિશંતિ સુવિમૂઢચેતસઃ
જે લોકોનું મન ખરેખર મોહમાં પડેલું છે, તેઓ સ્ત્રીઓના શરીરમાં સૌંદર્ય જુએ છે, જ્યારે એ તો માંસ, લોહી, અશુદ્ધિ અને મૂત્રથી બનેલું છે અને સાચા ગુણોથી રહિત છે.
દારુણા હિ પરિકીર્તિતાંગના સાધુભિર્વિમલબુદ્ધિભિર્બુધૈઃ । યાવદેવ ન સમીપગા ઇમાસ્તાવદેવ હિ ગૃહં વ્રજામ્યહમ્
જેઓનું મન શુદ્ધ અને નિર્મળ છે એવા વિદ્વાનો કહે છે કે સ્ત્રીઓ કઠોર સ્વભાવની હોય છે; જ્યાં સુધી આ યુવતીઓ નજીક નથી આવતી, ત્યાં સુધી હું ઘરે જઈશ.
સમીપં તસ્ય યાવન્ન આગચ્છંતિ વરસ્ત્રિયઃ । વૈષ્ણવેન પ્રભાવેણ તાવદંતર્દધે દ્વિજઃ
જ્યારે સુધી એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ નજીક આવી ન શકી, ત્યાં સુધી બ્રાહ્મણે વૈષ્ણવ શક્તિથી પોતાને અદૃશ્ય કરી દીધો.
તસ્ય યોગબલાદ્ભૂપ ગતસ્યાદર્શનં તદા । દૃષ્ટ્વા તદદ્ભુતં કર્મ વૈષ્ણવબ્રહ્મચારિણઃ
એના યોગબળથી, હે રાજા, તે અદૃશ્ય થઈ ગયો; વૈષ્ણવ બ્રહ્મચારીનું એ અદ્ભુત કાર્ય જોઈને—
વિત્રસ્તનયના બાલા કુરંગ્ય ઇવ કાતરાઃ । સંક્રાંતનયનાઃ શૂન્યા દદૃશુસ્તા દિશોદશ
યુવતીઓના આંખોમાં ભય છવાઈ ગયો, હરણીઓ જેવી ડરપોક બની, ચિંતિત નજરે ચારેય દિશામાં જોઈ રહી હતી.