કુમારીં લભતે ભર્ત્તા યચ્ચ યો વાઞ્છતે ફલમ્ । તદેવ લભતે સર્વં નાત્ર કાર્યા વિચારણા
કુંવારી કન્યાને પતિ મળે છે અને જે જે ફળની ઈચ્છા હોય એ બધું પૂર્ણરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે; આમાં કોઈ શંકા રાખવાની જરૂર નથી.
બ્રાહ્મણો વેદમાપ્નોતિ ક્ષત્રિયો વિજયી ભવેત્ । વૈશ્યસ્તુ લભતે ધાન્યં શૂદ્રઃ પ્રાપ્નોતિ સદ્ગતિમ્
બ્રાહ્મણને વેદનું જ્ઞાન મળે છે, ક્ષત્રિય વિજયી બને છે, વૈશ્યને ધન-ધાન્ય મળે છે અને શૂદ્રને ઉત્તમ ગતિ મળે છે.
મૂર્ખસ્તુ લભતે વિદ્યાં ત્રિસંધ્યં યઃ પઠેન્નરઃ । નરકં ચ ન પશ્યેત વિયોનિં ચ ન ગચ્છતિ
મૂર્ખ માણસને પણ વિદ્યા મળે છે, જો કોઈ આનું ત્રણ વખત પાઠ કરે છે; એ નરક કદી નથી જુએ અને નીચી યોનિમાં જન્મતો નથી.
નારદ ઉવાચ- એવં તે કથિતં રાજન્નર્મદાતીર્થમુત્તમમ્ । પુરા ગંધર્વકન્યાનાં શાપજં ભયમુલ્બણમ્
નારદે કહ્યું: હે રાજન, મેં તને નર્મદા તીર્થનું મહાત્મ્ય અને પ્રાચીનકાળમાં ગંધર્વ કન્યાઓના શ્રાપથી થયેલા ભયની વાત કહી.
નાશિતં તન્મહારાજ રેવાજલકણાગ્નિના । રેવાજલકણસ્પર્શાન્મુક્તો ભવતિ માનવઃ
એ ભય, હે મહારાજા, રેવા નદીના જળકણોના અગ્નિથી નાશ પામ્યું; અને રેવા નદીના જળકણનો સ્પર્શ થવાથી મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- ભગવન્બહુકન્યાભિઃ શાપો લંભિ કથં કુતઃ । કસ્યાપત્યાનિ તાસ્તાસાં નામ કિં કીદૃશં વયઃ
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: હે ભગવાન, એટલી બધી કન્યાઓ પર શ્રાપ કેમ અને કેવી રીતે આવ્યો? એ કન્યાઓ કોની દિકરી હતી, એમના નામ શું હતા અને એમનું વય કેટલું હતું?
કથં રેવાજલસ્પર્શાદ્વિપાકાચ્છાપસંભવાત્ । વિમુક્તાઃ કુત્ર તાઃ સસ્નુઃ સર્વં મે કથય પ્રભો
રેવા નદીના જળના સ્પર્શથી શ્રાપમાંથી કેવી રીતે મુક્તિ મળી અને એ કન્યાઓએ કયા સ્થળે સ્નાન કર્યું? હે પ્રભુ, મને બધું કહો.
નર્મદાતીર્થમાહાત્મ્યં ચમત્કારકરં ભવેત્ । શ્રવણાદપિ પાપાનાં મલનાશનમુચ્યતે
નર્મદા તીર્થનું મહાત્મ્ય અદ્ભુત છે; માત્ર સાંભળવાથી પણ પાપોનો નાશ થાય છે એવું કહેવામાં આવે છે.
નર્મદાનર્મદાશબ્દો યેન કેનચિદુચ્યતે । તસ્ય સ્યાચ્છાશ્વતી મુક્તિર્યાવદાચંદ્ર તારકમ્
જે કોઈ પણ રીતે 'નર્મદા' કે 'નર્મદા નદી'નું નામ લે છે, તેને ચંદ્ર અને તારાઓ જેટલા સમય સુધી છે, તેટલી કાળ સુધી મોક્ષ મળે છે.
વ્યાહૃતં ભવતા પૂર્વં રેવામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ । તથાપિ ચરિતં સાધો યદેતત્તન્નિગદ્યતામ્
તમે અગાઉ મને રેવા નદીનું મહાત્મ્ય કહ્યું છે; છતાં, હે સાધુ, એ કથા ફરીથી સાચી રીતે કહો.
અથ ચોત્તમવાર્તાયા સેવિતવ્યા મનીષિભિઃ । અતઃ પૃચ્છામિ વિપ્રેંદ્ર રેવામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ । ઇતિહાસં વદ વિભો કન્યાનાં ચરિતોજ્જ્વલમ્
અને શ્રેષ્ઠ વાત તો વિદ્વાનો શોધે છે; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, રેવા નદીનું મહાત્મ્ય અને એ કન્યાઓની તેજસ્વી કથા મને કહો.
નારદ ઉવાચ- શ્રૂયતાં રાજશાર્દૂલ ધર્મગર્ભાપરા કથા । યથારણિર્વહ્નિગર્ભા ધર્મ્મસ્તુ બ્રહ્મસૂરિવ
નારદે કહ્યું: હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મથી ભરપૂર એવી આ કથા સાંભળો; જેમ લાકડામાં અગ્નિ છુપાયેલી હોય છે, એમ ધર્મ પણ છે.
ગંધર્વઃ શુકસંગીતિસ્તસ્ય કન્યા પ્રમોહિની । સુશીલસ્ય સુશીલા ચ સુસ્વરા સ્વરવેદિનઃ
શુકસંગીત નામના ગંધર્વને પ્રમોહિની નામની દિકરી હતી; સુશીલ નામના ગંધર્વની દિકરી સુશીલા હતી, જે સૂર અને સંગીતમાં નિપુણ હતી.
સુતારા ચંદ્રકાંતસ્ય ચંદ્રિકા સુપ્રભસ્ય ચ । ઇમાનિ વરનામાનિ તાસામપ્સરસાં નૃપ
ચંદ્રકાંતા નામના ગંધર્વની દિકરી સુતારા અને સુપ્રભા નામના ગંધર્વની દિકરી ચંદ્રિકા હતી; હે રાજા, આ એ અપ્સરાઓના શ્રેષ્ઠ નામો છે.
કુમાર્યઃ પંચ સર્વાસ્તા વયસા સુભગાઃ પુનઃ । ભાષંતે ચ મિથસ્તાસ્તુ ભગિન્ય ઇવ સર્વદા
પાંચેય કન્યાઓ યુવાનીમાં તેજસ્વી હતી અને હંમેશા બહેનોની જેમ સાથે વાત કરતી.
ચંદ્રાદિવ વિનિષ્ક્રાંતાશ્ચંદ્રિકા ઇવ સોજ્જ્વલાઃ । ચંદ્રાનનાઃ સુકેશ્યશ્ચ ચંદ્રકાંતાઇવોજ્જ્વલાઃ
એ કન્યાઓ ચાંદની જેવું તેજ ધરાવતી, ચાંદ્રમાની જેમ ચમકતી, સુંદર વાળવાળી અને ચાંદ્રકાંતિ જેવી ઝગમગતી હતી.
દેવેષ્વેતા વિલાસિન્યઃ કૌમુદ્યઃ કૈરવેષ્વિવ । લાવણ્યપિંડસંભૂતા દિવ્યરૂપા મનોહરાઃ
દેવતાઓમાં આ રમૂજી કન્યાઓ કમળોમાં ચાંદની જેવી, સૌંદર્યના સારથી બનેલી, દિવ્ય અને મનમોહક રૂપ ધરાવતી હતી.
ઉદ્ભિન્નકુચપદ્મિન્યઃ કેતક્ય ઇવ માધવે । ઉત્પન્નયૌવનૈઃ કાંતા વલ્લીવ નવપલ્લવૈઃ
એ કન્યાઓના ઉદ્ભિન્ન સ્તન કમળ જેવા, વસંતમાં ખીલેલા કેતકીના ફૂલ જેવા, નવયૌવનથી શોભતા, અને નવી કળીઓથી શોભતી વેલ જેવી સુંદર હતી.
હેમગૌરાશ્ચ હેમાભા હેમાભરણભૂષિતાઃ । હેમચંપકમાલિન્યો હેમચ્છવિસુવાસસઃ
એ કન્યાઓ સોનાની જેમ પીળા, સોનાની જેમ તેજસ્વી, સોનાના આભૂષણોથી સજ્જ, સોનાના ચંપકના હાર પહેરેલા અને સોનાની ઝગમગતી વસ્ત્રો પહેરેલી હતી.
સ્વરગ્રામાવલીહાસુ વિવિધા મૂર્ચ્છનાસુ ચ । તાલવાદ્યવિનોદેષુ વેણુવીણાપ્રવાદને
સ્વર અને રાગની મીઠાસમાં, વિવિધ મોર્ચનામાં, તાલવાદ્યના આનંદમાં, વાંસળી અને વીણા વગાડવામાં એ કન્યાઓ નિપુણ હતી.
મૃદંગનાદસંભિન્નલાસ્યમધ્યલયેષુ ચ । ચિત્રાદિષુ વિનોદેષુ કલાસુ ચ વિશારદાઃ
મૃદંગના નાદ સાથેના નૃત્યમંડપમાં, ચિત્રકલા અને અન્ય વિદ્યા-વિનોદોમાં, એ કન્યાઓ કળામાં પારંગત હતી.
એવંભૂતાશ્ચ તાઃ કન્યા મુમુહુઃ ક્રીડનૈર્વરૈઃ । પિતૃભિર્લાલિતાઃ સર્વાશ્ચેરુશ્ચ ધનદાલયે
આવી એ કન્યાઓ રમતમાં મગ્ન રહેતી, પિતાઓ દ્વારા લાડકવાયેલી અને ધનના મહેલમાં વિહાર કરતી.
કૌતુકાદેકદા પંચ મિલિત્વા માસિ માધવે । કન્યા મંદારપુષ્પાણિ વિચિન્વંત્યો વનાદ્વનમ્
એક વખત, રસથી ભરેલી એ પાંચેય કન્યાઓ વસંતમાં ભેગી થઈ, વનવનમાં મન્દારના ફૂલ શોધવા નીકળી.
ગૌરીં સમારાધયિતું સ્વરાંગનાઃ કદાચિદચ્છોદસરોવરં યયુઃ । હેમાંબુજાનિ પ્રવરાણિ તાઃ પુનસ્તસ્માદુપાદાય વરોત્પલૈઃ સહ
ગૌરીની પૂજા કરવા ઇચ્છી, એ સ્વરમય કન્યાઓ ક્યારેક અચ્છોદા સરોવર પર ગઈ; ત્યાંથી ઉત્તમ સોનાના કમળ અને સુંદર ઉત્પલ લઈ પાછી આવી.
વૈડૂર્યશુદ્ધસ્ફટિકપ્રકુટ્ટિમે સ્નાત્વા તુ ઘટ્ટે પરિધાય ચાંબરમ્ । મૌનેન ચ સ્થંડિલપિંડિકામયીં સુવર્ણમુક્તાભરણાં વિનિર્મમુઃ
વૈડૂર્ય અને સુફળિકના ચોખ્ખા ચબુતરાં પર સ્નાન કરી, વસ્ત્ર પહેરી, મૌનથી એ કન્યાઓએ રેતીની ગોળી બનાવી અને તેને સોનાના તથા મુક્તાના આભૂષણોથી શોભાવી.
સમર્ચિતાં ચંદનગંધકુંકુમૈરભ્યર્ચ્ય ગૌરીં વરપંકજાદિભિઃ । નાનોપહારૈઃ શુભભક્તિભાવિતા લાસ્યપ્રયોગૈર્નનૃતુઃ કુમારિકાઃ
સંદલ, સુગંધિત ચૂરા અને કુંકુમથી ગૌરીની પૂજા કરી, શ્રેષ્ઠ કમળ અને અન્ય ઉપહાર અર્પણ કર્યા; શુભ ભક્તિથી ભરેલી એ કન્યાઓ લાસ્યના હાવભાવથી નૃત્ય કરતી.
ગાંધર્વમાશ્રિત્ય પરં સ્વરં તતો ગેયં સ્વભાવધ્વનિભિઃ સમૂર્છનમ્ । એણીદૃશસ્તાઃ પ્રજગુઃ કલાક્ષરં તારપ્રવૃદ્ધં ગતિભિશ્ચ સુસ્વરમ્
ગાંધીર્વ પદ્ધતિ અપનાવી, શ્રેષ્ઠ સ્વર ગાઈ, કુદરતી ધ્વનિથી રાગના ચઢાવ ઉતાર કર્યા; મૃગની આંખ જેવી એ કન્યાઓએ કલાત્મક શબ્દો મીઠા સ્વરે અને સરસ ગતિથી ગાયા.
તસ્મિન્સુભાવે રસવર્ષહર્ષં કન્યાસ્વલં નિર્ભરચિત્તવૃત્તિષુ । અચ્છોદતીર્થે પ્રવરે તદાગતઃ સ્નાતું મુનેર્વેદનિધેઃ સુતોગ્રજઃ
એ સુંદર ક્ષણે આનંદ અને હર્ષ વરસી રહ્યો હતો, કન્યાઓના મનમાં પૂર્ણ તૃપ્તિ હતી; ત્યારે અચ્છોદા તીર્થે ઋષિનો વેદજ્ઞ પુત્ર, મોટો ભાઈ, સ્નાન માટે આવ્યો.
રૂપેણ નિઃસીમતરો વરાનનઃ પ્રફુલ્લપદ્માયતલોચનો યુવા । વિસ્તીર્ણવક્ષાઃ સુભુજોઽતિસુંદરઃ શ્યામચ્છવિઃ કામઇવાપરો હિ સઃ
એ યુવાનનું રૂપ અપરંપાર હતું, મુખ અતિ તેજસ્વી, આંખો ખીલેલા કમળપાંખડી જેવી, યુવાન, પહોળા છાતી, સુંદર દેહ, શ્યામવર્ણ અને કામદેવ સમાન લાગતો હતો.
સ બ્રહ્મચારી સુશિખો હિ શોભતે દંડેન યુક્તો ધનુષેવ મન્મથઃ । એણાજિનપ્રાવરણઃ સમુદ્રધૃગ્હેમાભમૌંજીકટિમેખલઃ પરઃ
એ બ્રહ્મચારી સુંદર જટાવાળો, દંડ ધારણ કરતો, જેમ મનમથ ધનુષ્ય સાથે શોભે તેમ, મૃગચર્મ પહેરેલો, સમુદ્ર જેવો રંગ, મૌંજીઘાટ અને કમરપટ્ટા ધારણ કરતો, અનન્ય હતો.