તત્રોપવાસં કૃત્વા યે પશ્યંતિ વિમલેશ્વરમ્ । સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા રુદ્રલોકં વ્રજંતિ તે
જે લોકો ત્યાં ઉપવાસ કરે છે અને વિમલેશ્વરને દર્શે છે, તેઓ સર્વ પાપોથી શુદ્ધ થઈને રુદ્રલોકમાં જાય છે.
તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર કેશિનીતીર્થમુત્તમમ્ । તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્નુપવાસપરાયણઃ
પછી, રાજેન્દ્ર, શ્રેષ્ઠ કેશિની તીર્થમાં જવું જોઈએ; ત્યાં જે મનુષ્ય સ્નાન કરે છે અને ઉપવાસમાં તત્પર રહે છે—
ઉપોષ્ય રજનીમેકાં નિયતો નિયતાશનઃ । તત્ર તીર્થપ્રભાવેણ મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા
એક રાત ઉપવાસ કરીને, નિયમિત અને મર્યાદિત આહાર રાખીને, એ તીર્થની મહિમાથી બ્રહ્મહત્યાના પાપથી મુક્ત થાય છે.
સર્વતીર્થાભિષેકં ચ યઃ પશ્યેત્સાગરેશ્વરમ્ । યોજનાભ્યંતરે તિષ્ઠેદાવર્તે સંસ્થિતઃ શિવઃ
જે કોઈ સાગરેશ્વર ખાતે સર્વ તીર્થોના અભિષેકનો દર્શન કરે છે, જ્યાં શિવ યોજનાની અંદર ઘૂમરાળામાં સ્થિત છે—
તં દૃષ્ટ્વા સર્વતીર્થાનિ દૃષ્ટાનિ સ્યુર્ન સંશયઃ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યત્ર રુદ્ર સઃ ગચ્છતિ
તેને જોઈને, સર્વ તીર્થોના દર્શન થયા એવું માનવું, એમાં કોઈ સંશય નથી; સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ, ત્યાં રુદ્રને પ્રાપ્ત થાય છે.
નર્મદાસંગમં યાવદ્યાવચ્ચામરકંટકમ્ । તત્રાંતરે મહારાજન્તીર્થકોટ્યોદકસ્થિતાઃ
નર્મદા સંગમથી લઈને અમરકંટક સુધી, મહારાજ, એ વચ્ચે કરોડો તીર્થોના પવિત્ર જળો સ્થિત છે.
તીર્થાત્તીર્થાટનં ચર્યા ઋષિકોટિનિષેવિતા । અગ્નિહોત્રૈશ્ચ દિવ્યાંશૈઃ સર્વૈર્જ્ઞાનપરાયણૈઃ
પવિત્ર તીર્થોમાં ફરવું, મહાન ઋષિઓએ જે રીતે જીવન વિતાવ્યું છે એ રીતે જીવન જીવવું, અને જ્ઞાનમાં તત્પર રહેનારા લોકો દ્વારા કરવામાં આવતી અગ્નિહોત્ર જેવી દિવ્ય વિધિઓ—
સેવિતાસ્તેન રાજેંદ્ર ઈપ્સિતાર્થપ્રદાયિકાઃ । યશ્ચેદં વૈ પઠેન્નિત્યં શૃણુયાદ્વાપિ ભક્તિતઃ
હે રાજા, આ બધું ઈચ્છિત ફળ આપનાર મહાન લોકો દ્વારા આચરવામાં આવ્યું છે. અને જે કોઈ આનું રોજ પાઠ કરે છે, અથવા શ્રદ્ધાથી સાંભળે છે—
તં તુ તીર્થાનિ સર્વાણિ અભિષિંચંતિ પાંડવ । નર્મદા ચ સદા પ્રીતા ભવેદ્વૈ નાત્ર સંશયઃ
એવા મનુષ્યને બધા તીર્થો આશીર્વાદ આપે છે, હે પાંડુપુત્ર, અને નર્મદા માતા તો હંમેશા પ્રસન્ન રહે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.
પ્રીતસ્તસ્ય ભવેદ્રુદ્રો માર્કંડેયો મહામુનિઃ । વંધ્યા ચ લભતે પુત્રાન્દુર્ભગા સુભગાભવેત્
એવા મનુષ્ય પર મહાદેવ પ્રસન્ન થાય છે, તેમજ મહામુની માર્કંડેય પણ. નિઃસંતાન સ્ત્રીને સંતાન મળે છે અને દુર્ભાગ્યવાનને સુખ-સમૃદ્ધિ મળે છે.
કુમારીં લભતે ભર્ત્તા યચ્ચ યો વાઞ્છતે ફલમ્ । તદેવ લભતે સર્વં નાત્ર કાર્યા વિચારણા
કુંવારી કન્યાને પતિ મળે છે અને જે જે ફળની ઈચ્છા હોય એ બધું પૂર્ણરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે; આમાં કોઈ શંકા રાખવાની જરૂર નથી.
બ્રાહ્મણો વેદમાપ્નોતિ ક્ષત્રિયો વિજયી ભવેત્ । વૈશ્યસ્તુ લભતે ધાન્યં શૂદ્રઃ પ્રાપ્નોતિ સદ્ગતિમ્
બ્રાહ્મણને વેદનું જ્ઞાન મળે છે, ક્ષત્રિય વિજયી બને છે, વૈશ્યને ધન-ધાન્ય મળે છે અને શૂદ્રને ઉત્તમ ગતિ મળે છે.
મૂર્ખસ્તુ લભતે વિદ્યાં ત્રિસંધ્યં યઃ પઠેન્નરઃ । નરકં ચ ન પશ્યેત વિયોનિં ચ ન ગચ્છતિ
મૂર્ખ માણસને પણ વિદ્યા મળે છે, જો કોઈ આનું ત્રણ વખત પાઠ કરે છે; એ નરક કદી નથી જુએ અને નીચી યોનિમાં જન્મતો નથી.
નારદ ઉવાચ- એવં તે કથિતં રાજન્નર્મદાતીર્થમુત્તમમ્ । પુરા ગંધર્વકન્યાનાં શાપજં ભયમુલ્બણમ્
નારદે કહ્યું: હે રાજન, મેં તને નર્મદા તીર્થનું મહાત્મ્ય અને પ્રાચીનકાળમાં ગંધર્વ કન્યાઓના શ્રાપથી થયેલા ભયની વાત કહી.
નાશિતં તન્મહારાજ રેવાજલકણાગ્નિના । રેવાજલકણસ્પર્શાન્મુક્તો ભવતિ માનવઃ
એ ભય, હે મહારાજા, રેવા નદીના જળકણોના અગ્નિથી નાશ પામ્યું; અને રેવા નદીના જળકણનો સ્પર્શ થવાથી મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- ભગવન્બહુકન્યાભિઃ શાપો લંભિ કથં કુતઃ । કસ્યાપત્યાનિ તાસ્તાસાં નામ કિં કીદૃશં વયઃ
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: હે ભગવાન, એટલી બધી કન્યાઓ પર શ્રાપ કેમ અને કેવી રીતે આવ્યો? એ કન્યાઓ કોની દિકરી હતી, એમના નામ શું હતા અને એમનું વય કેટલું હતું?
કથં રેવાજલસ્પર્શાદ્વિપાકાચ્છાપસંભવાત્ । વિમુક્તાઃ કુત્ર તાઃ સસ્નુઃ સર્વં મે કથય પ્રભો
રેવા નદીના જળના સ્પર્શથી શ્રાપમાંથી કેવી રીતે મુક્તિ મળી અને એ કન્યાઓએ કયા સ્થળે સ્નાન કર્યું? હે પ્રભુ, મને બધું કહો.
નર્મદાતીર્થમાહાત્મ્યં ચમત્કારકરં ભવેત્ । શ્રવણાદપિ પાપાનાં મલનાશનમુચ્યતે
નર્મદા તીર્થનું મહાત્મ્ય અદ્ભુત છે; માત્ર સાંભળવાથી પણ પાપોનો નાશ થાય છે એવું કહેવામાં આવે છે.
નર્મદાનર્મદાશબ્દો યેન કેનચિદુચ્યતે । તસ્ય સ્યાચ્છાશ્વતી મુક્તિર્યાવદાચંદ્ર તારકમ્
જે કોઈ પણ રીતે 'નર્મદા' કે 'નર્મદા નદી'નું નામ લે છે, તેને ચંદ્ર અને તારાઓ જેટલા સમય સુધી છે, તેટલી કાળ સુધી મોક્ષ મળે છે.
વ્યાહૃતં ભવતા પૂર્વં રેવામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ । તથાપિ ચરિતં સાધો યદેતત્તન્નિગદ્યતામ્
તમે અગાઉ મને રેવા નદીનું મહાત્મ્ય કહ્યું છે; છતાં, હે સાધુ, એ કથા ફરીથી સાચી રીતે કહો.
અથ ચોત્તમવાર્તાયા સેવિતવ્યા મનીષિભિઃ । અતઃ પૃચ્છામિ વિપ્રેંદ્ર રેવામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ । ઇતિહાસં વદ વિભો કન્યાનાં ચરિતોજ્જ્વલમ્
અને શ્રેષ્ઠ વાત તો વિદ્વાનો શોધે છે; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, રેવા નદીનું મહાત્મ્ય અને એ કન્યાઓની તેજસ્વી કથા મને કહો.
નારદ ઉવાચ- શ્રૂયતાં રાજશાર્દૂલ ધર્મગર્ભાપરા કથા । યથારણિર્વહ્નિગર્ભા ધર્મ્મસ્તુ બ્રહ્મસૂરિવ
નારદે કહ્યું: હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મથી ભરપૂર એવી આ કથા સાંભળો; જેમ લાકડામાં અગ્નિ છુપાયેલી હોય છે, એમ ધર્મ પણ છે.
ગંધર્વઃ શુકસંગીતિસ્તસ્ય કન્યા પ્રમોહિની । સુશીલસ્ય સુશીલા ચ સુસ્વરા સ્વરવેદિનઃ
શુકસંગીત નામના ગંધર્વને પ્રમોહિની નામની દિકરી હતી; સુશીલ નામના ગંધર્વની દિકરી સુશીલા હતી, જે સૂર અને સંગીતમાં નિપુણ હતી.
સુતારા ચંદ્રકાંતસ્ય ચંદ્રિકા સુપ્રભસ્ય ચ । ઇમાનિ વરનામાનિ તાસામપ્સરસાં નૃપ
ચંદ્રકાંતા નામના ગંધર્વની દિકરી સુતારા અને સુપ્રભા નામના ગંધર્વની દિકરી ચંદ્રિકા હતી; હે રાજા, આ એ અપ્સરાઓના શ્રેષ્ઠ નામો છે.
કુમાર્યઃ પંચ સર્વાસ્તા વયસા સુભગાઃ પુનઃ । ભાષંતે ચ મિથસ્તાસ્તુ ભગિન્ય ઇવ સર્વદા
પાંચેય કન્યાઓ યુવાનીમાં તેજસ્વી હતી અને હંમેશા બહેનોની જેમ સાથે વાત કરતી.
ચંદ્રાદિવ વિનિષ્ક્રાંતાશ્ચંદ્રિકા ઇવ સોજ્જ્વલાઃ । ચંદ્રાનનાઃ સુકેશ્યશ્ચ ચંદ્રકાંતાઇવોજ્જ્વલાઃ
એ કન્યાઓ ચાંદની જેવું તેજ ધરાવતી, ચાંદ્રમાની જેમ ચમકતી, સુંદર વાળવાળી અને ચાંદ્રકાંતિ જેવી ઝગમગતી હતી.
દેવેષ્વેતા વિલાસિન્યઃ કૌમુદ્યઃ કૈરવેષ્વિવ । લાવણ્યપિંડસંભૂતા દિવ્યરૂપા મનોહરાઃ
દેવતાઓમાં આ રમૂજી કન્યાઓ કમળોમાં ચાંદની જેવી, સૌંદર્યના સારથી બનેલી, દિવ્ય અને મનમોહક રૂપ ધરાવતી હતી.
ઉદ્ભિન્નકુચપદ્મિન્યઃ કેતક્ય ઇવ માધવે । ઉત્પન્નયૌવનૈઃ કાંતા વલ્લીવ નવપલ્લવૈઃ
એ કન્યાઓના ઉદ્ભિન્ન સ્તન કમળ જેવા, વસંતમાં ખીલેલા કેતકીના ફૂલ જેવા, નવયૌવનથી શોભતા, અને નવી કળીઓથી શોભતી વેલ જેવી સુંદર હતી.
હેમગૌરાશ્ચ હેમાભા હેમાભરણભૂષિતાઃ । હેમચંપકમાલિન્યો હેમચ્છવિસુવાસસઃ
એ કન્યાઓ સોનાની જેમ પીળા, સોનાની જેમ તેજસ્વી, સોનાના આભૂષણોથી સજ્જ, સોનાના ચંપકના હાર પહેરેલા અને સોનાની ઝગમગતી વસ્ત્રો પહેરેલી હતી.
સ્વરગ્રામાવલીહાસુ વિવિધા મૂર્ચ્છનાસુ ચ । તાલવાદ્યવિનોદેષુ વેણુવીણાપ્રવાદને
સ્વર અને રાગની મીઠાસમાં, વિવિધ મોર્ચનામાં, તાલવાદ્યના આનંદમાં, વાંસળી અને વીણા વગાડવામાં એ કન્યાઓ નિપુણ હતી.