શિવશર્મોવાચ- ઇત્યુક્તસ્તેન સ તદા દદૌ સ્વર્ણપલત્રયમ્ । સોપિ નીત્વા પિતુર્દ્રવ્યં યયૌ લવણપત્તનમ્
શિવશર્માએ કહ્યું—એના કહેવા પર, એણે ત્રણ સોનાની મુદ્રા આપી. પિતાનું ધન લઈને, એ માણસ લવણનગર ગયો.
ઉષિત્વા રાત્રિમેકાં તુ શિબિકાં સપરિચ્છદામ્ । સવાહામાનયત્પુત્ર દત્ત્વા સ્વર્ણપલદ્વયમ્
એક રાત રહીને, એ શિબિકા, તેના સાથીઓ અને વહાણવાળાઓ સાથે લાવ્યો, અને બે સોનાની મુદ્રા આપી, પોતાના પુત્રને લાવ્યો.
પલં દ્વયં ગૃહીતં તત્તેનૈવાધર્મબુદ્ધિના । આરોપ્ય શિબિકાં તં તુ શરભં વૈશ્યસત્તમમ્
એ અધર્મી માણસે બે મુદ્રા લીધી; પછી, વૈશ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા શરભને શિબિકામાં બેસાડ્યો.
પાંથઃ સ ચલિતો વાહાંસ્ત્વરયન્કાન્યકુબ્જકમ્ । અસ્ય તીર્થવરસ્યાથ કમંડલુજલં ધૃતમ્
મુસાફરે વહાણવાળાઓને જલદી કાન્યાકુબજ તરફ દોડાવ્યા. પછી, પવિત્ર તીર્થ પર, એણે કમંડળમાંથી પાણી લીધું.
પાયયન્નલ્પમલ્પં તં તૃષાર્તં સોધ્વગો યયૌ । અથ તે સરસસ્તીરે ઉત્તીર્ણા ભોક્તુમધ્વનિ
તરસેલો હતો તેને, એ મુસાફરે થોડું-થોડું પાણી પીવડાવ્યું. પછી, એક સરોવર કાંઠે, યાત્રા દરમિયાન બધાએ ઊતરી ભોજન કર્યું.
સ્નાત્વા ભુક્ત્વા પુનસ્તસ્માત્સ્થાનાચ્ચેલુસ્ત્વરાન્વિતાઃ । કિયંતિ ભૂમિમુલ્લંઘ્ય તૃષાર્તાંસ્તે કમંડલોઃ
સ્નાન કરીને અને ભોજન કરીને, એ બધા ફરી ઉતાવળથી ત્યાંથી નીકળી પડ્યા. થોડું અંતર પાર કરીને, એ તરસેલા લોકો
જલં પીત્વા તૃષાર્તં તં શરભં ચાપ્યપાયયત્ । અથ કશ્ચિન્મહાભીમો વિકટો નામ રાક્ષસઃ
કમંડળનું પાણી પીધું, અને તરસેલા શરભને પણ પીવડાવ્યું. પછી, વિકટ નામનો એક ભયાનક રાક્ષસ
વિચરન્નિર્જનેઽરણ્યે ગચ્છતસ્તાનવૈક્ષત । તાન્દૃષ્ટ્વા સ ક્ષુધાક્રાંતો વેગવાન્વિવૃતાનનઃ
એકાંત જંગલમાં ફરતો હતો, એ લોકો જતા હતા ત્યારે તેને જોઈ લીધા. તેમને જોઈને, ભૂખથી પીડાતો, ઝડપથી, ખુલ્લા મોઢે,
અભિદુદ્રાવ ચરણાઘાતેનાકંપયન્મહીમ્ । આગત્ય તરસા પાર્શ્વે તાન્વાહાન્પથિકં ચ તમ્
એ દોડતો આવ્યો, પગના ઘા થી જમીન ધ્રૂજી ઉઠી. ઝડપથી આવીને, એણે વહાણવાળાઓ અને મુસાફરને પકડી લીધા.
સકોશેષુ સમાદાય ભ્રામયામાસ ખેચરઃ । ગતાસૂન્ભ્રામણેનૈવ ભૂતલે તાનપોથયત્
એ બધાને અને તેમનાં સામાનને લઈને, આકાશમાં ફેરવવા લાગ્યો. એ ફેરવવાથી તેમનું જીવતંત્ર છૂટી ગયું, અને જમીન પર ફેંકી દીધા.
ચખાદ પિશિતં તેષાં પપૌ કોશાચ્ચ શોણિતમ્ । કુત્ર યાસ્યતિ રોગાર્તો નરોઽયં પુરતો મમ
એ તેમના માંસ ખાધું અને વાસણમાંથી લોહી પીધું. 'આ રોગી માણસ, જે મારા આગળ છે, હવે ક્યાં જશે?'
એનં તુ ભક્ષયિષ્યામિ પશ્ચાદંબુ પિબામ્યહમ્ । ઇતિ કૃત્વા મતિર્વારિતીર્થસ્યાસ્ય કમંડલોઃ
'હું એને ખાઈશ, પછી પાણી પીશ.' એવું મનમાં નક્કી કરીને, એ નદી કાંઠે કમંડળ લઈને ગયો.
મુખે ચિક્ષેપ સ તદા રજનીચરપુંગવઃ । ક્ષિપ્તમાત્રે જલે તસ્ય પૂર્વજન્મભવા સ્મૃતિઃ
પછી રાત્રે ફરતા રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એ જળ પોતાના મોઢામાં નાખી લીધું. પાણી પીતા જ, તેને પોતાના પૂર્વજન્મની યાદ આવી ગઈ.
જાતા સ તુ વધાત્તસ્ય શરભસ્ય ન્યવર્તત । પૂર્વજન્મકૃતં પાપં તદપિ સ્મૃતિમાગમત્
એ શરભને મારીને જન્મેલો પાપ પણ તેને યાદ આવી ગયો અને હવે તે શરભને મારવાની ઇચ્છા છોડીને પાછો ફર્યો.
યેન રાક્ષસભાવસ્તુ ભૂતો વિપ્રોદ્ભવાદપિ । સ્મૃત્વા પાપમુપેત્યાશુ સમીપે શરભસ્ય તુ । ઉવાચ જ્ઞાનમાપન્નો રાક્ષસઃ પિતરં મમ
જે પાપના કારણે, બ્રાહ્મણકુળમાં જન્મ્યા છતાં, તે રાક્ષસ બન્યો હતો—એ પાપ યાદ આવતા, તે તરત જ શરભ પાસે ગયો અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને એ રાક્ષસે મારા પિતાને કહ્યું:
રાક્ષસ ઉવાચ- ભો ભો મનુષ્યશાર્દૂલ કસ્ત્વં કે ચ જના અમી । ભક્ષિતા યે મયા ઘોર રૂપેણાધમરક્ષસા
રાક્ષસે કહ્યું: 'હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, તું કોણ છે? અને આ લોકો કોણ છે, જેમને હું ભયાનક રૂપ ધરાવતો, નીચ રાક્ષસ, ભક્ષી ગયો છું?'
કસ્ય તીર્થવરસ્યેદં જલં યસ્ય પ્રભાવતઃ । પાપિનોઽપિ સ્મૃતિર્જાતા પૂર્વજન્મભવા મમ
'આ કયા પવિત્ર તીર્થનું પાણી છે, જેના પ્રભાવથી હું પાપી પણ, મારા પૂર્વજન્મની યાદ પાછી મેળવી શક્યો છું?'
વૈશ્ય ઉવાચ- વૈશ્યોઽહં રાક્ષસશ્રેષ્ઠ કાન્યકુબ્જે ગૃહં મમ । તીર્થાનિ પર્યટન્નિંદ્રપ્રસ્થેઽહં સમુપાગતઃ
વૈશ્યે કહ્યું: 'હું વૈશ્ય છું, હે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ; મારું ઘર કાન્યકુભજમાં છે. તીર્થયાત્રા કરતાં હું હવે ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં આવ્યો છું.'
તત્રાહમભવં દુઃખી જ્વરેણ વિધિયોગતઃ । તતો મે બુદ્ધિરુત્પન્ના ગંતું ગૃહમસત્પથ । તત્ર કશ્ચિત્સમાયાતઃ પાંથો વર્ષેણ પીડિતઃ
'ત્યાં હું ભાગ્યના કારણે તીવ્ર તાવથી પીડાતો હતો; પછી મને ખોટા રસ્તે ઘરે જવાની ઇચ્છા થઈ. એ સમયે, વરસાદથી પીડાતો એક મુસાફર ત્યાં આવ્યો.'
પ્રાર્થિતઃ સ મયાનીય શિબિકાં માં ગૃહં નય । સ ચાયં શિબિકાં પાંથઃ સમુપાનીય સત્વરઃ
'મેં તેને વિનંતી કરી: "શિબિકા લાવી મને ઘરે લઈ જા." એ મુસાફરે તરત જ શિબિકા લાવી.'
મામારોપ્ય ચ તાં ધીરશ્ચલિતો મદ્ગૃહં પ્રતિ । સ પાંથસ્તે ચ શિબિકાવાહાઃ સંપ્રતિ ભક્ષિતાઃ
'એ ધીરજવંતે મને શિબિકામાં બેસાડ્યો અને મારા ઘરની દિશામાં ચાલ્યો; હવે એ મુસાફર અને શિબિકા વહેંચનાર સૌ તારા ભક્ષ બન્યા છે.'
ત્વયા જલમિદં યસ્ય તીર્થસ્યાપિ ચ તચ્છૃણુ । ઇંદ્રસ્ય ખાંડવવને યમુનાસ્તિ સરિદ્વરા
'તું જે પાણી પીધું, એ કયા તીર્થનું છે—એ સાંભળ: ઇન્દ્રના ખાંડવવનમાં યમુના નામની શ્રેષ્ઠ નદી વહે છે.'
તત્તીરેઽસ્તિ હરિપ્રસ્થં તીર્થં તીર્થોત્તમોત્તમમ્ । સુરાચાર્યસ્ય તત્રાસ્તિ તીર્થં સર્વાર્થસાધકમ્
'એના કાંઠે હરિપ્રસ્થ નામનું ઉત્તમ તીર્થ છે; ત્યાં દેવગુરુનું તીર્થ પણ છે, જે સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે.'
નિગમોદ્બોધકં જાતા સ્મૃતિસ્તે યજ્જલાશનાત્ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽહંમિહ ત્વયા
'એ જળ પીવાથી તારી સ્મૃતિ જાગી, જે વેદોને પણ ઉજાગર કરે છે; તું જે પૂછ્યું, એ બધું મેં તને કહી દીધું.'
પૃચ્છામિ ત્વામહં કિંચિત્તદ્વદાશુ નિશાચર । પૂર્વજન્મકૃતં કર્મ સ્મરસિ ત્વમિહાધુના । વદ કિં તે કૃતં પાપં યેન જાતોઽસિ રાક્ષસઃ
'હવે હું તને એક વાત પૂછું છું—હે રાત્રે ફરનારા, તું જલદી કહેજે: શું તને હવે તારા પૂર્વજન્મના કર્મો યાદ છે? કયું પાપ કર્યું હતું, જેના કારણે તું રાક્ષસ થયો?'
રાક્ષસ ઉવાચ- પુરાહમભવં વિપ્રઃ પુણ્યે વેદવિદાં કુલે । દુરાચારો હ્યધર્માત્મા શૃણુ સર્વં વદામિ તે
રાક્ષસે કહ્યું: 'હું પહેલાં પુણ્યશાળી વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણકુળમાં જન્મેલો હતો; પણ મારા આચરણ ખરાબ હતા અને હું અધર્મી હતો—બધી વાત હું તને કહું છું, સાંભળ.'
ક્રીડતા હિ મયા નિત્યં દ્યૂતેન સહ તદ્વિદૈઃ । હારિતં દ્રવિણં ભૂરિ સ્વકીયં પિતુરેવ ચ
'હું હંમેશા જુગાર રમતો અને જુગાર રમવામાં કુશળ લોકો સાથે રમતો; મારું અને પિતાનું ઘણું ધન હું હારી ગયો હતો.'
પિત્રા નિવેદ્ય ભૂપાય મામકં કર્મ તજ્જનૈઃ । પુરાન્નિઃસારિતો નિઃસ્વો ગતોઽહં ગ્રામમંતિકે
'પિતાએ મારા કર્મો રાજાને જાણ કર્યા, અને એ લોકો મારફતે મને શહેરમાંથી કાઢી મૂક્યો; હું નિર્ધન બની ગામની બહાર ગયો.'
તત્રાસીન્મે સખા નામ દેવકો બ્રાહ્મણોત્તમઃ । તેનાઽહં રક્ષિતો ગેહે કુર્વતા ચિરમાદરમ્
'ત્યાં મારો મિત્ર દેવક નામનો એક ઉત્તમ બ્રાહ્મણ હતો; તેણે મને પોતાના ઘરમાં લાંબા સમય સુધી પ્રેમપૂર્વક રાખ્યો.'
વસ્તું તત્ર સુખેનાહં તદ્ભાર્યાં રૂપશાલિનીમ્ । કામાતુરોઽહમભજં બલાન્મિત્રે ગતે ક્વચિત્
'ત્યાં સુખથી રહેતો, હું કામવશ થઈ, એક દિવસ મિત્ર ઘરેથી બહાર ગયો ત્યારે તેની રૂપાળી પત્ની સાથે બળજબરી કરી.'