સીદંતિ ચાનલસ્પૃષ્ટાઃ ક્રંદંતિ વિવિધૈ સ્વરૈઃ । ગિરિકૂટનિભાસ્તત્ર દૃશ્યંતેંઽગારરાશયઃ
અગ્નિથી સ્પર્શાયાં પછી લોકો ઢળી પડે છે અને અનેક પ્રકારના રડવાના અવાજ કરે છે; ત્યાં પર્વત સમાન અંગારા ઢગલા દેખાય છે.
સ્તુવંતિ દેવદેવેશં પરિત્રાયસ્વ માં પ્રભો । અન્યોન્યં ચ પરિષ્વજ્ય હુતાશનપ્રપીડિતાઃ
હુતાશનથી પીડાઈ, તેઓ એકબીજાને જફી લે છે અને દેવોના દેવને પ્રાર્થના કરે છે: 'પ્રભુ, મને બચાવો!'
દહ્યંતે દાનવાસ્તત્ર શતશોથ સહસ્રશઃ । હંસકારંડવાકીર્ણા નલિની સહ પંકજા
ત્યાં દાનવો શેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં દાઝાઈ જાય છે; હંસ અને બગલાંથી ભરેલી કમળવાળી સરોવર પણ સળગી જાય છે.
દહ્યંતેનલદગ્ધાનિ પુરોદ્યાનાનિ દીર્ઘિકાઃ । અમ્લાનૈઃ પંકજૈશ્છન્ના વિસ્તીર્ણા યોજનૈઃ શતૈઃ
અગ્નિથી શહેરના બગીચા અને લાંબા તળાવ, જે તાજા કમળોથી ઢંકાયેલા છે અને શેંકડો યોજન સુધી ફેલાયેલા છે, તે પણ સળગી જાય છે.
ગિરિકૂટનિભાસ્તત્ર પ્રાસાદારત્નભૂષિતાઃ । પતંત્યનલનિર્દગ્ધા નિસ્તોયા જલદા ઇવ
ત્યાં પર્વત સમાન, રત્નોથી શોભતા મહેલો, અગ્નિથી દાઝાઈ, પાણી વિનાના વાદળ જેવાં તૂટી પડે છે.
સહ સ્ત્રીબાલવૃદ્ધેષુ ગોષુ પક્ષિષુ વાજિષુ । નિર્દયો દહતે વહ્નિર્હરકોપેન પ્રેરિતઃ
સ્ત્રીઓ, બાળકો, વૃદ્ધો, ગાયો, પક્ષીઓ અને ઘોડાઓ સાથે, હરાના ક્રોધથી પ્રેરિત અગ્નિ નિર્દયતાથી બધું જ દાઝી નાખે છે.
સપત્નીકાશ્ચૈવ સુપ્તાઃ સંસુપ્તા બહવો જનાઃ । પુત્રમાલિંગ્યતે ગાઢં દહ્યંતે ત્રિપુરારિણા
ઘણા લોકો પોતાની પત્નીઓ સાથે ઊંઘી રહ્યા હતા, પોતાના બાળકોને ગાઢ રીતે ચાંપીને, અને ત્રિપુરાના વિનાશક દ્વારા સળગાવી દેવામાં આવ્યા.
અથ તસ્મિન્પુરે દીપ્તે સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસોપમાઃ । અગ્નિજ્વાલાહતાસ્તત્ર પતંતિ ધરણીતલે
પછી, એ ધધકતી નગરીમાં, અપ્સરાસ જેવી સુંદર સ્ત્રીઓ અગ્નિના જ્વાળાથી દઝાઈને જમીન પર પડી ગઈ.
કાચિદ્બાલા વિશાલાક્ષી મુક્તાવલિ વિભૂષિતા । ધૂમેનાકુલિતા સા તુ પ્રતિબુદ્ધા શિખાર્દ્દિતા
એક વિશાળ આંખોવાળી, મુક્તાની હાર પહેરેલી, ધૂમ્રપટમાં ઢંકાઈ ગયેલી યુવતી, આગની જ્વાળાથી દઝાઈ ગઈ.
સુતં સંચિંત્યમાના સા પતિતા ધરણીતલે । કાચિત્સુવર્ણવર્ણાભા નીલરત્નૈર્વિભૂષિતા
પોતાના પુત્રને યાદ કરતાં એ સ્ત્રી જમીન પર પડી ગઈ; બીજી એક, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને નીલા રત્નોથી શોભાયમાન,
ધૂમેનાકુલિતા સા તુ પતિતા ધરણીતલે । અન્યા ગૃહીતહસ્તા તુ સખી દહતિ બાલકૈઃ
એ પણ ધૂમ્રપટમાં ઢંકાઈને જમીન પર પડી ગઈ; બીજી એક, પોતાની સખીની હાથ પકડીને, બાળકો સાથે જ દઝાઈ ગઈ.
અનેન દિવ્યરૂપાન્યાદૃષ્ટા મદવિમોહિતા । શિરસા પ્રાંજલિં કૃત્વા વિજ્ઞાપયતિ પાવકમ્
આવી દિવ્ય રૂપાવાળી, મોહમાં પડી ગયેલી સ્ત્રીઓને જોઈ, એમાંથી એકે હાથ જોડીને, માથું ઝુકાવીને અગ્નિને વિનંતી કરી.
યદિ ત્વમિચ્છસે વૈરં પુરુષેષ્વપકારિષુ । સ્ત્રિયઃ કિમપરાધ્યંતે ગૃહપંજરકોકિલાઃ
જો તું પુરુષો પર બદલો લેવા માંગતો હોય, તો ઘરમાં કોકિલા જેવી સ્ત્રીઓએ શું ગુનો કર્યો છે?
પાપનિર્દય નિર્લ્લજ્જ કસ્તે કોપઃ સ્ત્રિયોપરિ । ન દાક્ષિણ્યં ન તે લજ્જા ન સત્યં શૌચવર્જિતઃ
અગ્નિ, તું પાપી, નિર્દયી, નિર્લજ્જ છે, સ્ત્રીઓ પર તારો કોપ કેમ? તને દયાળુપણું, લાજ, સત્ય કે પવિત્રતા કંઈ નથી.
અનેકરૂપવર્ણાઢ્યા ઉપલભ્યા વદસ્વ હ । કિં ત્વયા ન શ્રુતં લોકે અવધ્યાઃ સર્વયોષિતઃ
તને અનેક રૂપ અને રંગ મળ્યા છે—ક્યાંક સાંભળ્યું નથી કે, દુનિયામાં તમામ સ્ત્રીઓ અહિંસ્ય ગણાય છે?
કિં તુ તુભ્યં ગુણા હ્યેતે દહનસ્ત્ર્યર્દનં પ્રતિ । ન કારુણ્યં દયા વાપિ દાક્ષિણ્યં વા સ્ત્રિયોપરિ
સ્ત્રીઓને સળગાવામાં તને કયો ગુણ છે? તને દયા, કરુણા કે નમ્રતા સ્ત્રીઓ માટે નથી.
દયાં કુર્વંતિ મ્લેચ્છાપિ દહનં પ્રેક્ષ્ય યોષિતઃ । મ્લેચ્છાનામપિ કષ્ટોસિ દુર્નિવાર્યો હ્યચેતનઃ
વિદેશી લોકો પણ સ્ત્રીઓને દઝતા જોઈને દયા કરે છે; તું તો વિદેશીઓમાં પણ કઠોર, અણઘડ અને નિર્વેદ છે.
એતે ચૈવ ગુણાસ્તુભ્યં દહનોત્સાદનં પ્રતિ । આસામપિ દુરાચાર સ્ત્રીણાં કિં વિનિપાતસે
સ્ત્રીઓને સળગાવામાં તારા આવા ગુણ છે; ભલે આ સ્ત્રીઓ દુર્વ્યવહાર કરતી હોય, તો પણ તું એમને કેમ પતન પામાડે છે?
દુષ્ટ નિર્ઘૃણ નિર્લજ્જ હુતાશ મંદભાગ્યક । નિરાશસ્ત્વં દુરાચાર બાલાન્દહસિ નિર્દય
દુષ્ટ, નિર્દયી, નિર્લજ્જ, હુતાશન, દુર્ભાગ્યવાન, તું આશાવિહિન અને દુર્વ્યવહારથી ભરેલો છે, બાલિકાઓને નિર્દયતાથી દઝાવે છે.
એવં પ્રલપમાનાસ્તા જલ્પમાના બહુસ્વરમ્ । અન્યાઃ ક્રોશંતિ સંક્રુદ્ધા બાલશોકેન મોહિતાઃ
આ રીતે રડતી અને અનેક સ્વરમાં બોલતી સ્ત્રીઓ વચ્ચે, બીજી સ્ત્રીઓ પોતાના બાળકોના શોકમાં ક્રોધથી ચીસો પાડી રહી હતી.
દહતે નિર્દયો વહ્નિઃ સંક્રુદ્ધઃ સર્વશત્રુવત્ । પુષ્કરિણ્યાં જલે જ્વાલા કૂપેષ્વપિ તથૈવ ચ
નિર્દયી અગ્નિ, બધા શત્રુઓની જેમ ક્રોધિત થઈને, કમળતળાવના પાણીમાં અને કૂવામાં પણ સળગતો રહ્યો.
અસ્માન્સંદહ્ય મ્લેચ્છ ત્વં કાં ગતિં પ્રાપયિષ્યસિ । એવં પ્રલપતાં તાસાં વહ્નિર્વચનમબ્રવીત્
અમને દઝાવીને, વિદેશી, તું અમને કઈ સ્થિતિમાં મૂકે છે? એમ રડતી સ્ત્રીઓને અગ્નિએ ઉત્તર આપ્યો.
વૈશ્વાનર ઉવાચ-। સ્વવશો નૈવ યુષ્માકં વિનાશં તુ કરોમ્યહમ્ । અહમાદેશકર્તા વૈ નાહં કર્ત્તાસ્મ્યનુગ્રહમ્
વૈશ્વાનર બોલ્યા: હું મારા મનથી તમારો વિનાશ કરતો નથી; હું તો આદેશનો પાલનકર્તા છું, કૃપા આપનારો નથી.
અત્ર ક્રોધસમાવિષ્ટો વિચરામિ યદૃચ્છયા । તતો બાણો મહાતેજાસ્ત્રિપુરં વીક્ષ્ય દીપિતમ્
અહીં હું ક્રોધથી ભરાઈને મનમૂકીને ફરું છું; ત્યારબાદ મહાતેજસ્વી બાણે ત્રિપુરાને ધધકતી જોઈ.
આસનસ્થોઽબ્રવીદેવમહં દેવૈર્વિનાશિતઃ । અલ્પસારૈર્દુરાચારૈરીશ્વરસ્ય નિવેદિતઃ
પદ્માસન પર બેસીને તેણે કહ્યું: "હું દેવતાઓ દ્વારા વિનાશ પામ્યો છું—આ ઓછા મૂલ્યના અને દુશ્ચરિત્ર માણસોએ મને ભગવાનને સોંપી દીધો છે."
અપરીક્ષ્ય હ્યહં દગ્ધઃ શંકરેણ મહાત્મના । નાન્યઃ શત્રુસ્તુ માં હંતું વર્જ્જયિત્વા મહેશ્વરમ્
મહાન આત્માવાળા શંકરે મને કોઈ તપાસ વિના ભસ્મ કરી દીધો; મહેશ્વર સિવાય બીજું કોઈ શત્રુ મને મારી શકતું નથી.
ઉત્થિતઃ શિરસા કૃત્વા લિગં ત્રિભુવનેશ્વરમ્ । નિર્ગતઃ સ પુરદ્વારાત્પરિત્યજ્ય સુહૃત્સ્વયમ્
એ ઊભો થયો, ત્રણેય લોકના સ્વામીનું લિંગ માથા પર રાખ્યું અને પોતે પોતાના મિત્રોનો ત્યાગ કરીને શહેરના દરવાજા પરથી બહાર નીકળી ગયો.
રત્નાનિ સુવિચિત્રાણિ સ્ત્રિયો નાનાવિધાસ્તથા । ગૃહીત્વા શિરસા લિંગં ન્યસ્તં નગરમંડલે
અનોખા રત્નો અને વિવિધ સ્ત્રીઓ સાથે લિંગને માથા પર રાખી, એ શહેરના મધ્યમાં મૂકી દીધું.
સ્તુવતે દેવદેવેશં ત્રૈલોક્યાધિપતિં શિવમ્ । હર ત્વયાહં નિર્દગ્ધો યદિ વધ્યોસિ શંકર
એ દેવદેવ મહાદેવનું સ્તુતિ કરવા લાગ્યો: "હે હર, જો તું મને ભસ્મ કર્યો છે, તો પછી તું પણ મારી જવું જોઈએ, હે શંકર."
ત્વત્પ્રસાદાન્મહાદેવ મા મે લિંગં વિનશ્યતુ । અર્ચિતં હિ મહાદેવ ભક્ત્યા પરમયા સદા
હે મહાદેવ, તારી કૃપાથી મારું લિંગ નાશ પામે નહીં; કારણ કે હું હંમેશા શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી તેનું પૂજન કરતો રહ્યો છું.