દિવ્યગંધાનુલિપ્તશ્ચ દિવ્યાલંકારભૂષિતઃ । તતઃ સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટો જાયતે વિપુલે કુલે
દૈવી સુગંધથી લિપ્ત અને દૈવી આભૂષણોથી સજ્જ થાય છે; પછી સ્વર્ગમાંથી પડીને એ મહાન કુળમાં જન્મે છે.
ધનવાન્દાનશીલશ્ચ ધાર્મિકશ્ચૈવ જાયતે । પુનઃ સ્મરતિ તત્તીર્થં ગમનં તત્ર કુર્વતે
એ ધનવાન, દાનશીલ અને ધર્મનિષ્ઠ બની જન્મે છે; અને ફરીથી એ તીર્થયાત્રાની સ્મૃતિ તેને થાય છે.
તારયિત્વા કુલશતં રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ । યોજનાનાં શતં સાગ્રં શ્રૂયતે સરિદુત્તમા
સો કુળને પાર ઉતારીને એ રુદ્રલોકમાં જાય છે; આ શ્રેષ્ઠ નદીનું લંબાઈ થોડું વધુ સો યોજન કહેવાય છે.
વિસ્તારેણ તુ રાજેન્દ્ર યોજનદ્વયમંતરમ્ । ષષ્ટિતીર્થસહસ્રાણિ ષષ્ટિકોટ્યસ્તથૈવ ચ
હે રાજેન્દ્ર, પહોળાઈમાં એ બે યોજન જેટલી છે; તેમાં સાડા સાઠ હજાર તીર્થો અને એટલી જ સાડા સાઠ કરોડ છે.
પર્વતસ્ય સમંતાત્તુ તિષ્ઠંત્યમરકંટકે । બ્રહ્મચારી શુચિર્ભૂત્વા જિતક્રોધો જિતેંદ્રિયઃ
પર્વતના ચારે બાજુ, અમરકંટક ખાતે, મનુષ્યએ બ્રહ્મચારી રહી, શુદ્ધ મનથી, ક્રોધને જીતીને અને ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખીને રહેવું જોઈએ.
સર્વહિંસાનિવૃત્તશ્ચ સર્વભૂતહિતે રતઃ । એવં સર્વસમાચારઃ ક્ષેત્રપાલાન્પરિવ્રજેત્
બધા પ્રકારની હિંસા છોડી, સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં મન લગાવી, દરેક વર્તનમાં સાવધાન રહી, પછી ક્ષેત્રપાલ પાસે જવું જોઈએ.
તસ્ય પુણ્યફલં રાજન્શૃણુષ્વાવહિતો હિ મે । શતં વર્ષસહસ્રાણાં સ્વર્ગે મોદેત પાંડવ
હે રાજા, હવે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો, આવા મનુષ્યને શું પુણ્યફળ મળે છે: પાંડવ, એ વ્યક્તિ લાખ વર્ષ સુધી સ્વર્ગમાં આનંદ માણે છે.
અપ્સરોગણસંકીર્ણે દિવ્યસ્ત્રીપરિચારિતે । દિવ્યગંધાનુલિપ્તશ્ચ દિવ્યાલંકારભૂષિતઃ
એ ત્યાં અપ્સરાઓના સમૂહથી ઘેરાયેલો, દૈવી સ્ત્રીઓની સેવા મેળવનારો, દૈવી સુગંધથી લિપ્ત અને દૈવી આભૂષણોથી શોભાયમાન બને છે.
ક્રીડતે દેવલોકે તુ દૈવતૈઃ સહ મોદતે । તતઃ સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટો રાજા ભવતિ વીર્યવાન્
એ દેવલોકમાં દેવી-દેવતાઓ સાથે રમે છે અને આનંદ માણે છે; પછી જ્યારે એ સ્વર્ગમાંથી નીચે આવે છે, ત્યારે શક્તિશાળી રાજા બની જન્મે છે.
નારદ ઉવાચ- નર્મદા તુ નદીશ્રેષ્ઠા પુણ્યા પુણ્યતમા ત્રિષુ । મુનિભિસ્તુ મહાભાગૈર્વિભક્તા ધર્મકાંક્ષિભિઃ
નારદે કહ્યું: નર્મદા નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, ત્રણેયમાં સૌથી પવિત્ર છે; મહાન ઋષિઓએ, ધર્મની ઈચ્છા રાખીને, તેને ભાગે છે.
યજ્ઞોપવીતમાત્રાણિ પ્રવિભક્તાનિ પાંડવ । તેષુ સ્નાત્વા તુ રાજેંદ્ર સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
પાંડવ, એ ભાગો યજ્ઞોપવીત જેટલી લંબાઈના છે; હે રાજેન્દ્ર, તેમાં સ્નાન કરતાં બધા પાપો દૂર થાય છે.
જલેશ્વરં ચ યત્તીર્થં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ । તસ્યોત્પત્તિં કથયતઃ શૃણુ પાંડવનંદન
ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા જલેશ્વર તીર્થની ઉત્પત્તિ વિશે, હે પાંડવકુલના આનંદ, હું કહું છું, તે તમે સાંભળો.
પુરા મુનિગણાઃ સર્વે સેન્દ્રાશ્ચૈવ મરુદ્ગણાઃ । સ્તુવંતિ તે મહાત્માનં દેવદેવં મહેશ્વરમ્
ક્યારેક બધા ઋષિગણ અને ઇન્દ્ર તથા મરુદગણ, એ મહાત્મા દેવદેવ મહેશ્વરનું સ્તુતિ કરતા હતા.
સ્તુવમાનાસ્તુ સંપ્રાપ્તા યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ । વિજ્ઞાપયંતિ દેવેશં સેંદ્રાશ્ચૈવ મરુદ્ગણાઃ । ભયોદ્વિગ્નાન્વિરૂપાક્ષ પરિત્રાયસ્વ નઃ પ્રભો
સ્તુતિ કરતા કરતા, જ્યાં મહેશ્વર દેવ હતા ત્યાં પહોંચ્યા; ઇન્દ્ર અને મરુદગણે દેવેશ્વર પાસે વિનંતી કરી: 'હે વિશાળ નેત્રવાળા, અમે ભયથી વ્યાકુળ છીએ, હે પ્રભુ, અમને બચાવો.'
ઈશ્વર ઉવાચ-। સ્વાગતં તુ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કિમર્થમિહ ચાગતાઃ । કિં દુઃખં કોઽનુસંતાપઃ કુતો વા ભયમાગતમ્
ઈશ્વરે કહ્યું: 'સ્વાગત છે, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ! તમે અહીં શા માટે આવ્યા છો? કયું દુઃખ, કયો સંતાપ કે કયું ભય તમને આવ્યું છે?'
કથયધ્વં મહાભાગા એતદિચ્છામિ વેદિતુમ્ । એવમુક્તાસ્તુ રુદ્રેણાકથયન્નમિતવ્રતાઃ
'હે મહાભાગ્યશાળી, તમે કહો, હું આ જાણવું ઈચ્છું છું.' રુદ્રે આમ કહ્યું ત્યારે, નિશ્ચયવ્રત ધરાવનારા ઋષિઓએ વાત કરી.
ઋષય ઊચુઃ-। અપિ ઘોરો મહાવીર્યો દાનવો બલદર્પિતઃ । બાણો નામેતિ વિખ્યાતો યસ્ય વૈ ત્રિપુરં પુરમ્
ઋષિઓએ કહ્યું: 'એક ભયાનક અને શક્તિશાળી દાનવ છે, જે બાણ નામે પ્રસિદ્ધ છે, એ પોતાની તાકાતથી ગર્વિત છે અને તેની ત્રિપુર નામની નગરી છે.'
ગગને તુ વસદ્દિવ્યં ભ્રમતે તસ્ય તેજસા । તસ્માદ્ભીતા વિરૂપાક્ષ ત્વામેવ શરણં ગતાઃ
'એ આકાશમાં રહે છે અને પોતાની તેજસ્વિતાથી ફરતો રહે છે; એના કારણે, હે વિશાળ નેત્રવાળા, અમે ડરી ગયા છીએ અને તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.'
ત્રાયસ્વ મહતો દુઃખાદ્દેવત્વં હિ પરા ગતિઃ । એવં પ્રસાદં દેવેશ સર્વેષાં કર્તુમર્હસિ
'મહાન દુઃખમાંથી અમને બચાવો, કેમ કે દેવત્વ સર્વોચ્ચ આશ્રય છે; હે દેવેશ, તમે સૌ પર કૃપા કરવી જોઈએ.'
યેન દેવાઃ સુપ્રસન્નાઃ સુખમેધંતિ શંકર । પરાં નિર્વૃતિમાયાંતિ તત્પ્રભો કર્તુમર્હસિ
'જેના કારણે દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે અને સુખથી રહે છે, હે શંકર, એ પરમ આનંદ તમે આપો, હે પ્રભુ.'
દેવ ઉવાચ-। એતત્સર્વં કરિષ્યામિ મા વિષાદં કરિષ્યથ । અચિરેણૈવ કાલેન કુર્યાં યુષ્મત્સુખાવહમ્
દેવે કહ્યું: 'હું આ બધું કરીશ, તમે ચિંતિત ન થાઓ. થોડા સમયમાં જ હું તમને સુખ આપું.'
આશ્વાસયિત્વા તાન્સર્વાન્નર્મદાતટમાસ્થિતઃ । ચિંતયામાસ સર્વેશસ્તદ્વધં પ્રતિ પાંડવ
એ બધાને આશ્વાસન આપી, સર્વેશ્વરે નર્મદા તટ પર બેઠા; પછી, હે પાંડવ, એ દાનવના વિનાશ માટે વિચાર કરવા લાગ્યા.
કથં કેન પ્રકારેણ હંતવ્યસ્ત્રિપુરો મયા । એવં સંચિંત્ય ભગવાન્નારદં સ્મરતે તદા । સ્મરણાદેવ સંપ્રાપ્તો નારદઃ સમુપસ્થિતઃ
હું ત્રિપુરાને કેવી રીતે અને કયા ઉપાયથી નાશ કરું? આવું વિચારીને ભગવાને નારદજીને યાદ કર્યા. માત્ર સ્મરણ કરતાં જ નારદજી તરત હાજર થઈ ગયા.
નારદ ઉવાચ-। આજ્ઞાપય મહાદેવ કિમર્થં સંસ્મૃતો હ્યહમ્ । કિં કાર્યં તુ મયા દેવ કર્તવ્યં કથયસ્વ મે
નારદજીએ કહ્યું: મહાદેવ, આપ શું આજ્ઞા આપો છો? મને કયા કામ માટે યાદ કર્યો છે? ભગવાન, કયું કાર્ય કરવું છે, મને સ્પષ્ટ કહો.
ઈશ્વર ઉવાચ-। ગચ્છ નારદ તત્રૈવ યત્ર તત્ત્રિપુરં પુરમ્ । બાણસ્ય દાનવેન્દ્રસ્ય શીઘ્રં ગચ્છાથ તત્કુરુ
ઈશ્વરે કહ્યું: નારદ, તું જ્યાં ત્રિપુરા નગર છે ત્યાં જા. દાનવોના રાજા બાણ પાસે તુરંત પહોંચી અને જે કરવું હોય તે કર.
ભર્તારો દેવતાભાશ્ચ સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસોપમાઃ । તાસાં વૈ તેજસા વિપ્ર ભ્રમતે ત્રિપુરં દિવિ
એ નગરના રાજાઓ દેવતાજેવા છે અને સ્ત્રીઓ પણ અપ્સરાસમાન સુંદર છે. તેમના તેજથી, હે બ્રાહ્મણ, ત્રિપુરા આકાશમાં તેજસ્વી લાગે છે.
તત્ર ગત્વા તુ વિપ્રેંદ્ર મંત્રમન્યં પ્રચોદય । દેવસ્ય વચનં શ્રુત્વા મુનિસ્ત્વરિતવિક્રમઃ
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તું ત્યાં જઈને બીજો મંત્ર પ્રેરણા આપ. ભગવાનના વચન સાંભળી, મુનિ ઝડપથી અને દૃઢતાથી રવાના થયા.
સ્ત્રીણાં હૃદયનાશાય પ્રવિષ્ટસ્તં પુરં પ્રતિ । શોભતે તત્પુરં દિવ્યં નાનારત્નોપશોભિતમ્
સ્ત્રીઓના હૃદયમાં દુઃખ લાવવા માટે તે એ નગરમાં પ્રવેશ્યા. એ દૈવી નગર અનેક રત્નોથી શોભાયમાન હતું.
શતયોજનવિસ્તીર્ણં તતો દ્વિગુણમાયતમ્ । તતઃ પશ્યતિ તત્રૈવ બાણં તુ બલદર્પિતમ્
એ નગર શતયોજન જેટલું પહોળું અને એના દ્વિગણ જેટલું લાંબું હતું. ત્યાં તેણે બાણને પોતાની શક્તિ પર ગર્વ કરતા જોયા.
માલાકુંડલકેયૂરૈર્મુકુટેન વિરાજિતમ્ । હારરત્નૈશ્ચ સંછન્નં ચંદ્રકાંતિવિભૂષિતમ્
તેના ગળામાં હાર, કાનમાં કુંડળ, હાથમાં કેઉર અને માથા પર મુકુટથી તે શોભી રહ્યો હતો. ચાંદની જેવી કાંતિથી તે રત્નહારમાં ઢંકાયેલો હતો.