સિદ્ધમેવ મહાભાગા ભુંજતે તદ્ધિ નિત્યદા । તતઃ પરં મહાશૈલો દૃશ્યતે લોકસંસ્થિતિઃ
મહાભાગ્યશાળી લોકો હંમેશા તૈયાર થયેલું ભોજન લે છે; પછી, મહાન પર્વત દેખાય છે, જે વિશ્વની આધારશિલા છે.
ચતુરસ્રો મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વતઃ પરિમંડલઃ । તત્ર તિષ્ઠંતિ વિપ્રેંદ્રાશ્ચત્વારો લોકસંમતાઃ
એ પર્વત ચાર બાજુથી છે, હે વિદ્વાન, બધે ગોળ છે; ત્યાં ચાર મુખ્ય બ્રાહ્મણો, જે દુનિયાના માન્ય છે, વસે છે.
દિગ્ગજા હિ મુનિશ્રેષ્ઠા વામનૈરાવતાં જનાઃ । સુપ્રતીકસ્તથા વિપ્રાઃ પ્રભિન્નકરટામુખાઃ
હે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, એ એરાવત દ્વીપના લોકો દિશાના હાથી છે; એ જ રીતે, હે બ્રાહ્મણો, સુપ્રતીક અને તૂટેલા દાંત-મોઢાવાળા પણ છે.
તસ્યાહં પરિમાણં ન સંખ્યાતુમિહમુત્સહે । અસંખ્યાતઃ સુનિત્યં હિ તિર્યગૂર્દ્ધ્વમધસ્તથા
મારે એનું પ્રમાણ અહીં ગણવું શક્ય નથી; એ અનંત છે, હંમેશા, બાજુ, ઉપર અને નીચે વિસ્તરેલું છે.
તત્ર વૈ વાયવો વાંતિ દિગ્ભ્યઃ સર્વાભ્ય એવ ચ । અસંબંધા મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તાન્નિગૃહ્ણંતિ તે દ્વિજાઃ
ત્યાં, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, બધા દિશાઓમાંથી પવન ફૂંકાય છે; એ પવન, જે કોઈ સંબંધ નથી, બ્રાહ્મણો રોકે છે.
પુષ્કરૈઃ પદ્મસંકાશૈર્વિકર્ષંતિ મહાપ્રભૈઃ । શતધા પુનરેવાશુ તે તાન્મુંચંતિ નિત્યશઃ
પદ્મ જેવું સુંદર પુષ્કરથી, એ મહાપવન ખેંચે છે; પછી, ફરીથી, સો ગણા, એ ઝડપથી છોડે છે, હંમેશા.
શ્વસદ્ભિર્મુખનાસાભ્યાં દિગ્ગજૈરિવ મારુતાઃ । આગચ્છંતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્તત્ર તિષ્ઠંતિ વૈ પ્રજાઃ
દિશાના હાથીઓની જેમ, પવન તેમના મોં અને નાકમાંથી આવે છે; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, ત્યાં લોકો રહે છે.
યથોદ્દિષ્ટં મયા પ્રોક્તં સનિર્માણમિદં જગત્ । શ્રુત્વેદં પૃથિવીમાનં પુણ્યદં ચ મનોનુગમ્
જેમ મેં વર્ણન કર્યું છે, એ રીતે આ જગત રચાયું છે; હે વિદ્વાન, આ પૃથ્વી સાંભળો, જે પુણ્ય આપે છે અને મન પ્રમાણે ચાલે છે.
શ્રીમાંસ્તરતિ વિપ્રેંદ્રાઃ સિદ્ધાર્થઃ સાધુસંમતઃ । આયુર્બલં ચ કીર્ત્તિશ્ચ તસ્ય તેજશ્ચ વર્દ્ધતે
શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, જે સિદ્ધ અને સારા લોકો દ્વારા માન્ય છે, એ પાર જાય છે; તેનું આયુષ્ય, બળ, કીર્તિ અને તેજ વધે છે.
યઃ શૃણોતિ સમાખ્યાતું પર્વણીદં ધૃતવ્રતઃ । પ્રીયંતે પિતરસ્તસ્ય તથૈવ ચ પિતામહાઃ
જે વ્યક્તિ આ કથા ઉત્સવ સમયે શ્રવણ કરે છે અને વ્રતમાં સ્થિર છે, તેના પિતૃઓ અને પિતામહો પ્રસન્ન થાય છે.
ઋષય ઊચુઃ-। પૃથિવ્યા હિ પરીમાણં સંસ્થાનં સરિતસ્તથા । ત્વત્તઃ શ્રુત્વા મહાભાગ અમૃતં પીતમેવ ચ
ઋષિઓએ કહ્યું: પૃથ્વીનું પ્રમાણ અને સ્વરૂપ, અને તેની નદીઓ, અમે તારા પાસેથી સાંભળ્યા છે, હે મહાભાગ્યશાળી, અને અમને અમૃતનો સ્વાદ મળ્યો છે.
તત્ર ભૂમૌ ચ તીર્થાનિ પાવનાનીતિ નઃ શ્રુતમ્ । આચક્ષ્વ તાનિ સર્વાણિ યથાફલકરાણિ ચ । સવિશેષં મહાપ્રાજ્ઞ શ્રોતુમિચ્છામહે તવ
પૃથ્વી પર પાવન તીર્થો છે, એવું અમે સાંભળ્યું છે; એ બધા અને તેમનાથી મળતા ફળો, વિગતે, હે વિદ્વાન, અમને કહો, અમે તારી પાસેથી સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ.
સૂત ઉવાચ-। ધન્યં પુણ્યં મહાખ્યાનં પૃષ્ટમેવ તપોધનાઃ । યથામતિ પ્રવક્ષ્યામિ યથાયોગં યથાશ્રુતમ્
સૂતાએ કહ્યું: તમે તપસ્વીઓ પુણ્ય અને મહાન કથાની પૂછપરછ કરી છે; હું મારી શક્તિ પ્રમાણે, યોગ્ય રીતે અને જે સાંભળ્યું છે એ પ્રમાણે કહું છું.
પુરાતનં પ્રવક્ષ્યામિ દેવર્ષેર્નારદસ્ય હિ । યુધિષ્ઠિરેણ સંવાદં શૃણુ તદ્દ્વિજસત્તમાઃ
હું દેવઋષિ નારદ અને યુધિષ્ઠિર વચ્ચેનો પ્રાચીન સંવાદ કહું છું; એ સાંભળો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
હૃતરાજ્યાઃ પાંડુપુત્રા વને તસ્મિન્મહારથાઃ । ન્યવસંતિ મહાભાગા દ્રૌપદ્યા સહ પાંડવાઃ
પાંડુના પુત્રો, જે મહાન યોદ્ધાઓ છે અને પોતાનું રાજ્ય ગુમાવીને, દ્રૌપદી સાથે એ જંગલમાં રહેતા હતા; તેઓ સૌ ભાગ્યશાળી હતા.
અથાપશ્યન્મહાત્માનં દેવર્ષિં તત્ર નારદમ્ । દીપ્યમાનં શ્રિયા બ્રાહ્મ્યા દીપ્તાગ્નિસમતેજસમ્
પછી તેમણે ત્યાં દેવઋષિ નારદજીને જોયા, જે બ્રહ્માની તેજસ્વી કિરણોથી ઝળહળતા હતા અને જલતા અગ્નિ જેવી તેજસ્વી છવાં ધરાવતા હતા.
સ તૈઃ પરિવૃતઃ શ્રીમાન્ભ્રાતૃભિઃ કુરુનંદનઃ । દિવિ ભાતિ હિ દીપ્તૌજા દેવૈરિવ શતક્રતુઃ
કુરુ વંશના તેજસ્વી પુત્ર, પોતાના ભાઈઓથી ઘેરાયેલા, આકાશમાં ઝળહળતા હતા; જેમ ઇન્દ્ર દેવતાઓ વચ્ચે ઝળકે છે, એમ.
યથા ચ દેવાન્સાવિત્રી યાજ્ઞસેની તથા પતીન્ । ન જહૌ ધર્મતઃ પાર્થાન્મેરુમર્કપ્રભા યથા
જેમ સાવિત્રી દેવતાઓને છોડતી નથી, તેમ યજ્ઞસેની દ્રૌપદી પણ પોતાના પતિઓ, પૃથાના પુત્રોને, ધર્મથી ક્યારેય છોડતી નથી; જેમ સૂર્યકિરણો મેરુ પર્વતને ક્યારેય છોડતી નથી.
પ્રતિગૃહ્ય તતઃ પૂજાં નારદો ભગવાનૃષિઃ । આશ્વાસયદ્ધર્મ્મપુત્રં યુક્તરૂપપ્રિયેણ ચ
પછી ભગવાન નારદ ઋષિએ તેમની પૂજા સ્વીકારી અને ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરને યોગ્ય અને પ્રેમભરી વાતોથી આશ્વાસન આપ્યું.
ઉવાચ ચ મહાત્માનં ધર્મ્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્ । બ્રૂહિ ધર્મ્મભૃતાં શ્રેષ્ઠ કિં પ્રાર્થ્યં હિ દદામિ તે
નારદજી એ મહાન આત્મા, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'ધર્મના શ્રેષ્ઠ પાળનાર, શું ઇચ્છો છો? કહો, હું તમને તે આપું.'
અથ ધર્મસુતો રાજા પ્રણમ્ય ભ્રાતૃભિઃ સહ । ઉવાચ પ્રાંજલિર્વાક્યં નારદં દેવસંમિતમ્
પછી ધર્મપુત્ર રાજાએ, પોતાના ભાઈઓ સાથે, નમ્રતાથી નારદજીને હાથ જોડીને કહ્યું: 'દેવતુલ્ય નારદજી, હું તમને વંદન કરું છું.'
ત્વયિ તુષ્ટે મહાભાગ સર્વલોકાભિપૂજિતે । કૃતમિત્યેવ મન્યે હિ પ્રસાદાત્તવ સુવ્રત
'હે મહાભાગ્યશાળી, સર્વ લોકોથી પૂજિત, જ્યારે તમે પ્રસન્ન છો ત્યારે હું માનું છું કે તમારાં કૃપાથી બધું જ પૂર્ણ થયું છે.'
યદિ ત્વહમનુગ્રાહ્યો ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽનઘ । સંદેહં મે મુનિશ્રેષ્ઠ હૃત્સ્થં ત્વં છેત્તુમર્હસિ
'જો હું અને મારા ભાઈઓ તમારી કૃપા માટે યોગ્ય હોઈએ, તો હે પાપરહિત, ઋષિ શ્રેષ્ઠ, તમે મારા હૃદયમાં રહેલી શંકા દૂર કરો.'
પ્રદક્ષિણાં યઃ કુરુતે પૃથિવીં તીર્થતત્પરઃ । કિં ફલં તસ્ય કાર્ત્સ્ન્યેન તદ્બ્રહ્મન્વક્તુમર્હસિ
'જે વ્યક્તિ તીર્થયાત્રામાં તલિન રહી પૃથ્વીનો પરિભ્રમણ કરે છે, તેને સંપૂર્ણ ફળ શું મળે છે? હે બ્રાહ્મણ, કૃપા કરીને એ કહો.'
નારદ ઉવાચ-। શૃણુ રાજન્નવહિતો દિલીપેન યથા પુરા । વસિષ્ઠસ્ય સકાશાદ્વૈ સર્વમેતદુપશ્રુતમ્
નારદજી કહે છે: 'હે રાજા, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો; જેમ પહેલાં દલીપે વશિષ્ઠજી પાસેથી આ બધું સાંભળ્યું હતું.'
પુરા ભાગીરથીતીરે દિલીપો રાજસત્તમઃ । ધર્મ્યં વ્રતં સમાસ્થાય ન્યવસન્મુનિવત્તદા
પહેલાં, ભાગીરથી નદીના કિનારે, શ્રેષ્ઠ રાજા દલીપે ધર્મમય વ્રત ધારણ કરી, ઋષિ જેવી જીવનશૈલી અપનાવી હતી.
શુભેદેશે મહારાજપુણ્યે દેવર્ષિપૂજિતે । ગંગાદ્વારે મહાતેજા દેવગંધર્વસેવિતે
હે મહારાજ, પવિત્ર અને દેવઋષિઓ દ્વારા પૂજિત સ્થળે, ગંગાના દ્વારે, તેજસ્વી અને દેવ-ગંધર્વો દ્વારા સેવા પામતા, દલીપે રહેતા હતા.
સ પિતૄંસ્તર્પયામાસ દેવાંશ્ચ પરમદ્યુતિઃ । ઋષીંશ્ચ તર્પયામાસ વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા
તે મહાતેજસ્વી રાજાએ પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્તિ આપી, અને ઋષિઓને પણ પરંપરાગત વિધિથી પ્રસન્ન કર્યા.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય જપન્નેવ મહામનાઃ । દદર્શ ભૂતસંકાશં વસિષ્ઠમૃષિમુત્તમમ્
કેટલાંક સમય પછી, મન એકાગ્ર કરીને જપ કરતા, તેણે સર્વ જીવો જેવી છવાં ધરાવતા શ્રેષ્ઠ ઋષિ વશિષ્ઠજીને જોયા.
પુરોહિતં સ તં દૃષ્ટ્વા દીપ્યમાનમિવ શ્રિયા । પ્રહર્ષમતુલં લેભે વિસ્મયં પરમં યયૌ
પોતાના કુળપુરોહિતને તેજસ્વી કિરણોથી ઝળહળતા જોઈ, દલીપે અદ્વિતીય આનંદ અનુભવ્યો અને અતિ આશ્ચર્યમાં આવી ગયો.