ઘૃતતોયઃ સમુદ્રોથ દધિમંડોદકોપરઃ । સુરોદસાગરશ્ચૈવ તથાન્યો દુગ્ધસાગરઃ
ત્યાં ઘીનો સમુદ્ર છે, અને એક દહીંથી ભરેલો સમુદ્ર છે; સુરોદ સમુદ્ર પણ છે, અને એક દૂધનો સમુદ્ર છે.
પરસ્પરેણ દ્વિગુણાઃ સર્વે દ્વીપા દ્વિજર્ષભાઃ । પર્વતાશ્ચ મહાપ્રાજ્ઞાઃ સમુદ્રૈઃ પરિવારિતાઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, દરેક દ્વીપ પહેલાથી બે ગણા મોટો છે; અને હે મહાપ્રજ્ઞ, પર્વતો સમુદ્રોથી ઘેરાયેલા છે.
ગૌરસ્તુ મધ્યમે દ્વીપે ગિરિર્મનઃશિલો મહાન્ । પર્વતઃ પશ્ચિમે કૃષ્ણો નારાયણસખો દ્વિજાઃ
મધ્યના દ્વીપમાં મન:શિલા નામનો મહાન લાલ પર્વત છે; પશ્ચિમમાં કાળો પર્વત છે, જે નારાયણનો મિત્ર છે, હે બ્રાહ્મણો.
તત્ર રત્નાનિ દિવ્યાનિ સ્વયં રક્ષતિ કેશવઃ । પ્રસન્નશ્ચાભવત્તત્ર પ્રજાનાં વ્યદધાત્સુખમ્
ત્યાં દિવ્ય રત્નો છે, જે કેશવ પોતે રક્ષે છે; અને pleased થઈને, તેમણે ત્યાંના લોકો માટે સુખ આપ્યું.
શરદ્વીપે કુશસ્તંબો મધ્યે જનપદસ્ય હ । સંપૂજ્યતે શાલ્મલિશ્ચ દ્વીપે શાલ્મલિકે દ્વિજાઃ
શાક દ્વીપમાં, મધ્યમાં કુશનો ડાંટ પૂજાય છે; અને શાલમલી દ્વીપમાં, હે બ્રાહ્મણો, શાલમલી વૃક્ષનું પૂજન થાય છે.
ક્રૌંચદ્વીપે મહાક્રૌંચો ગિરી રત્નચયાકરઃ । સંપૂજ્યતે ભો વિપ્રેંદ્રાશ્ચાતુર્વર્ણ્યેન નિત્યદા
ક્રૌંચ દ્વીપમાં, મહાક્રૌંચ નામનો રત્નોથી ભરેલો પર્વત છે, જે ચારેય વર્ણના લોકો હંમેશા પૂજે છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
ગોમંતઃ પર્વતો વિપ્રાઃ સુમહાન્સર્વધાતુકઃ । યત્ર નિત્યં નિવસતિ શ્રીમાન્કમલલોચનઃ
ગોમંત પર્વત, હે બ્રાહ્મણો, બહુ મોટો છે અને સર્વ ધાતુઓથી ભરેલો છે; ત્યાં શ્રીમંત કમલનેત્ર હંમેશા રહે છે.
મોક્ષિભિઃ સંગતો નિત્યં પ્રભુર્નારાયણોહરિઃ । કુશદ્વીપે તુ વિપ્રેંદ્રાઃ પર્વતો વિદ્રુમૈશ્ચિતઃ
મોક્ષ ઇચ્છનાર લોકો સાથે નારાયણ હરિ હંમેશા રહે છે; અને કુશ દ્વીપમાં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, વિદ્રુમથી શોભતો પર્વત છે.
સુનામા ચ સુદુર્ધર્ષો દ્વિતીયો હેમપર્વતઃ । દ્યુતિમાન્નામ વિપ્રેંદ્રાસ્તૃતીયઃ કુમુદો ગિરિઃ
પહેલો પર્વત સુનામા છે, જે જીતવું બહુ જ અઘરું છે; બીજો હેમપર્વત છે, જે તેજથી ચમકે છે; ત્રીજો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, કુમુદ નામનો પર્વત છે.
ચતુર્થઃ પુષ્પવાન્નામ પંચમસ્તુ કુશેશયઃ । ષષ્ટો હરિગિરિર્નામ ષડેતે પર્વતોત્તમાઃ
ચોથો પર્વત પુષ્પવાન કહેવાય છે, પાંછમો કુશેશય છે, અને છઠ્ઠો હરિગિરિ છે — આ છ પર્વતો શ્રેષ્ઠ છે.
તેષામંતરવિષ્કંભો દ્વિગુણઃ પ્રવિભાગશઃ । ઔદ્ભિદં પ્રથમં વર્ષં દ્વિતીયં રેણુમંડલમ્
આ પર્વતો વચ્ચેનું અંતર બે ગણી પહોળું છે, અને તે પ્રમાણે વહેંચાયેલું છે: પ્રથમ પ્રદેશ ઓદભિદ છે, બીજો રેણુમંડલ કહેવાય છે.
તૃતીયં સુરથં નામ ચતુર્થં લંબનં સ્મૃતમ્ । ધૃતિમત્પંચમં વર્ષં ષષ્ઠં વર્ષં પ્રભાકરમ્
ત્રીજો પ્રદેશ સુરથ છે, ચોથો લંબન કહેવાય છે; પાંછમો પ્રદેશ ધૃતિમત છે, અને છઠ્ઠો પ્રદેશ પ્રભાકર છે.
સપ્તમં કાપિલં વર્ષં સપ્તૈતે વર્ષલંબકાઃ । એતેષુ દેવગંધર્વાઃ પ્રજાશ્ચ મુદિતા દ્વિજાઃ । વિહરંતિ રમંતે ચ ન તેષુ મ્રિયતે જનઃ
સાતમો પ્રદેશ કાપિલા છે — આ સાત પ્રદેશો પર્વતો વચ્ચે આવેલા છે. એમાં, હે દ્વિજ, દેવો, ગંધર્વો અને આનંદિત લોકો વસે છે અને આનંદ કરે છે; ત્યાં કોઈ મરતું નથી.
ન તેષુ દસ્યવઃ સંતિ મ્લેચ્છજાત્યોઽપિ વા દ્વિજાઃ । ગૌરપ્રાયો જનઃ સર્વઃ સુકુમારશ્ચ સત્તમાઃ
એમાં ચોરો કે વિદેશી જાતિના લોકો નથી, હે બ્રાહ્મણો; બધા લોકો મોટાભાગે ગૌરવર્ણના, નાજુક અને ઉત્તમ સ્વભાવના છે.
અવશિષ્ટેષુ સર્વેષુ વક્ષ્યામિ દ્વિજપુંગવાઃ । યથા શ્રુતં મહાપ્રાજ્ઞા વર્ણ્યતે શૃણુત દ્વિજાઃ
બાકી રહેલા બધા પ્રદેશો વિશે હવે હું કહું છું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો; જે સાંભળ્યું છે તે પ્રમાણે વર્ણન કરું છું, સાંભળો.
ક્રૌંચદ્વીપે મહાભાગાઃ ક્રૌંચો નામ મહાગિરિઃ । ક્રૌંચાત્પરો વામનકો વામનાદંધકારકઃ
કૌંચ દ્વીપમાં, હે મહાભાગ્યશાળી, કૌંચ નામનો મહાપર્વત છે; કૌંચ પછી વામનક છે, અને વામનક પછી અંધકારક છે.
અંધકારાત્પરો વિપ્રા મૈનાકઃ પર્વતોત્તમઃ । મૈનાકાત્પરતો વિપ્રા ગોવિંદો ગિરિરુત્તમઃ
અંધકારક પછી, હે બ્રાહ્મણો, શ્રેષ્ઠ પર્વત મૈનાક છે; અને મૈનાક પછી, હે બ્રાહ્મણો, ઉત્તમ પર્વત ગોવિંદ છે.
ગોવિંદાત્પરતશ્ચૈવ પુંડરીકો મહાગિરિઃ । પુંડરીકાત્પરશ્ચાપિ પ્રોચ્યતે દુંદુભિસ્વનઃ
ગોવિંદ પછી મહાપર્વત પુંડરીક છે, અને પુંડરીક પછી, કહેવાય છે, દુન્દુભિસ્વન છે.
પુરસ્તાદ્દ્વિગુણસ્તેષાં વિષ્કંભો મુનિપુંગવાઃ । દેશાંસ્તત્ર પ્રવક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
એ પર્વતોની સામે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, વચ્ચેનું અંતર બે ગણી પહોળું છે; હવે હું ત્યાંના પ્રદેશોનું વર્ણન કરું છું — ધ્યાનથી સાંભળો.
ક્રૌંચસ્ય કુશલો દેશો વામનસ્ય મનોનુગઃ । મનોનુગાત્પરો દેશ ઉષ્ણો નામ તપોધનાઃ
કૌંચનો પ્રદેશ કુશલ છે; વામનકનો મનોનુગ છે; મનોનુગ પછી ઉષ્ણ નામનો પ્રદેશ છે, હે તપસ્વીઓ.
ઉષ્ણાત્પરઃ પ્રાવરકઃ પ્રાવરાદંધકારકઃ । અંધકારકદેશાત્તુ મુનિદેશઃ પરઃ સ્મૃતઃ
ઉષ્ણ પછી પ્રાવરક છે, અને પ્રાવરક પછી અંધકારક છે; અંધકારક પ્રદેશ પછી મુનિ પ્રદેશ કહેવાય છે.
મુનિદેશાત્પરશ્ચૈવ પ્રોચ્યતે દુંદુભિસ્વનઃ । સિદ્ધચારણસંકીર્ણો ગૌરઃ પ્રાયોજનઃ સ્મૃતઃ
મુનિ પ્રદેશ પછી, કહેવાય છે, દુન્દુભિસ્વન છે, જ્યાં સિદ્ધો અને ચારણો વસે છે, અને ત્યાંના લોકો મોટાભાગે ગૌરવર્ણના છે.
એતે દેશાઃ સમાખ્યાતા દેવગંધર્વસેવિતાઃ । પુષ્કરે પુષ્કરો નામ પર્વતો મણિરત્નવાન્
આ પ્રદેશોનું વર્ણન થયું, જ્યાં દેવો અને ગંધર્વો રહે છે. પુષ્કર દ્વીપમાં પુષ્કર નામનો પર્વત છે, જે મણિ અને રત્નોથી શોભાયમાન છે.
તત્ર નિત્યં પ્રસરતિ સ્વયં દેવઃ પ્રજાપતિઃ । પર્યુપાસંતિ તં નિત્યં દેવાઃ સર્વે મહર્ષયઃ
ત્યાં પ્રજાપતિ દેવ હંમેશા પોતે જ વસે છે; બધા દેવો અને મહર્ષીઓ સતત તેમની સેવા કરે છે.
વાગ્ભિર્મનોનુકૂલાભિઃ પૂજયંતિ દ્વિજોત્તમાઃ । જંબૂદ્વીપાત્પ્રવર્ત્તન્તે રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો મનને આનંદ આપતી વાણીથી તેમની પૂજા કરે છે; જાંબૂદ્વીપમાંથી વિવિધ પ્રકારના રત્નો ઉત્પન્ન થાય છે.
દ્વીપેષુ તેષુ સર્વેષુ પ્રજાનાં મુનિસત્તમાઃ । વિપ્રાણાં બ્રહ્મચર્યેણ સત્યેન ચ દમેન ચ
એ બધા દ્વીપોમાં, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, લોકો — ખાસ કરીને બ્રાહ્મણો — બ્રહ્મચર્ય, સત્ય અને દમથી જીવન વિતાવે છે.
આરોગ્યાયુષ્પ્રમાણાભ્યાં દ્વિગુણં દ્વિગુણં તતઃ । એતે જનપદા વિપ્રા દ્વીપેષુ તેષુ સત્તમાઃ
આરોગ્ય અને આયુષ્યના પ્રમાણથી, આ પ્રદેશો બે ગણા, અને પછી ફરી બે ગણા વધારે છે; હે બ્રાહ્મણો, એ દ્વીપોમાં રહેનારા લોકો ઉત્તમ છે.
ઉક્તા જનપદા યેષુ ધર્મશ્ચૈકઃ પ્રવર્ત્તતે । ઈશ્વરો દંડમુદ્યમ્ય સ્વયમેવ પ્રજાપતિઃ
જે પ્રદેશોમાં એક જ ધર્મ ચાલે છે, તે વિસ્તારોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે; ભગવાન પોતે દંડ ઉંચો કરીને પ્રજાના રાજા છે.
દ્વીપાનેતાન્મુનિવરા રક્ષંસ્તિષ્ઠતિ સર્વદા । સ રાજા સ શિવો વિપ્રાઃ સ પિતા સ પિતામહઃ
હે મહાન ઋષિઓ, રાજા આ દ્વીપોને હંમેશા રક્ષે છે; એ શિવ છે, એ પિતા છે, એ પિતામહ છે, હે બ્રાહ્મણો.
ગોપાયતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રજાઃ સ દ્વિજપંડિતાઃ । ભોજનં ચાત્ર વિપ્રેંદ્રાઃ પ્રજાઃ સ્વયમુપસ્થિતમ્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, એ લોકો અને વિદ્વાન બ્રાહ્મણોનું રક્ષણ કરે છે; અને ત્યાં, હે બ્રાહ્મણોમાં મુખ્ય, પ્રજાને પોતે જ ભોજન મળે છે.