મહાનદી ચ ભો વિપ્રાસ્તથા મણિજલા નદી । ઇક્ષુવર્દ્ધનિકા ચૈવ નદી મુનિવરાઃ સ્મૃતાઃ
હે વિદ્વાન બ્રાહ્મણો, ત્યાં મહાનદી છે, અને મણિજલા નદી પણ છે; ઇક્ષુવર્ધનિકા નદી પણ મહાન ઋષિઓ દ્વારા યાદ કરવામાં આવે છે.
તતઃ પ્રવૃત્તાઃ પુણ્યોદા નદ્યઃ પરમશોભનાઃ । સહસ્રાણાં શતાન્યેવ યતો વર્ષતિ વાસવઃ
ત્યાંથી પવિત્ર અને અતિ સુંદર નદીઓ વહે છે, હજારો-હજારો, જ્યાં-જ્યાં ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે છે.
ન તાસાં નામધેયાનિ પરિસ્મર્તું તથૈવ ચ । શક્યંતે પરિસંખ્યાતું પુણ્યાસ્તા હિ સરિદ્વરાઃ
આ નદીઓના નામો પૂરેપૂરા યાદ રાખી શકાય તેમ નથી, અને તેમનો સંખ્યા પણ ગણવી અશક્ય છે; એ પવિત્ર નદીઓ ખરેખર અનગણત છે.
તતઃ પુણ્યા જનપદાશ્ચત્વારો લોકવિશ્રુતાઃ । મૃગાશ્ચ મશકાશ્ચૈવ માનસા મલ્લકાસ્તથા
પછી ચાર પવિત્ર પ્રદેશો છે, જે દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ છે; અને ત્યાં મૃગ, મશક, માનસ અને મલ્લક નામના લોકો રહે છે.
મૃગાશ્ચ બ્રહ્મભૂયિષ્ઠાઃ સ્વકર્મનિરતા દ્વિજાઃ । મશકેષુ તુ રાજન્યા ધાર્મિકાઃ સર્વકામદાઃ
મૃગોમાં બ્રાહ્મણો છે, જે પોતાના કર્મમાં નિરત રહે છે; મશકોમાં ધર્મનિષ્ઠ ક્ષત્રિયો છે, જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
માનસાશ્ચ મહાભાગા વૈશ્યધર્મોપજીવિનઃ । સર્વકામસમાયુક્તાઃ શૂરા ધર્માર્થનિશ્ચિતાઃ
માનસ લોકો ખૂબ ભાગ્યશાળી છે, તેઓ વૈશ્યના ધર્મથી જીવન જીવે છે; સર્વ સુખ-સંપત્તિથી યુક્ત, શૂરવીર અને ધર્મ-અર્થમાં નિશ્ચિત છે.
શૂદ્રાસ્તુ મલ્લકા નિત્યં પુરુષા ધર્મશીલિનઃ । ન તત્ર રાજા વિપ્રેંદ્રા ન દંડો ન ચ દંડિકાઃ
મલ્લક લોકો હંમેશા શૂદ્ર છે, અને સદાય ધર્મશીલ પુરુષો છે; ત્યાં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, રાજા નથી, દંડ નથી, અને દંડ આપનાર પણ નથી.
સ્વધર્મેણૈવ ધર્મજ્ઞાસ્તે રક્ષંતિ પરસ્પરમ્ । એતાવદેવ શક્યં તુ તત્ર દ્વીપે પ્રભાષિતુમ્
તેઓ પોતપોતાના ધર્મથી, ધર્મ જાણીને, એકબીજાની રક્ષા કરે છે; એ દ્વીપ વિશે એટલું જ કહી શકાય છે.
એતદેવ ચ શ્રોતવ્યં શાકદ્વીપે મહૌજસિ
મહાન શાકદ્વીપ વિશે એટલું જ સાંભળવું જોઈએ.
સૂત ઉવાચ-। ઉત્તરેષુ ચ ભો વિપ્રા દ્વીપેષુ શ્રૂયતે કથા । એવં તત્ર મહાભાગા બ્રુવતસ્તન્નિબોધત
સૂત કહે છે: હે બ્રાહ્મણો, ઉત્તર તરફના દ્વીપોમાં એક કથા સાંભળવામાં આવે છે; એ રીતે, હે મહાભાગ્યશાળી, હું જે કહું છું તે ધ્યાનથી સાંભળો.
ઘૃતતોયઃ સમુદ્રોથ દધિમંડોદકોપરઃ । સુરોદસાગરશ્ચૈવ તથાન્યો દુગ્ધસાગરઃ
ત્યાં ઘીનો સમુદ્ર છે, અને એક દહીંથી ભરેલો સમુદ્ર છે; સુરોદ સમુદ્ર પણ છે, અને એક દૂધનો સમુદ્ર છે.
પરસ્પરેણ દ્વિગુણાઃ સર્વે દ્વીપા દ્વિજર્ષભાઃ । પર્વતાશ્ચ મહાપ્રાજ્ઞાઃ સમુદ્રૈઃ પરિવારિતાઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, દરેક દ્વીપ પહેલાથી બે ગણા મોટો છે; અને હે મહાપ્રજ્ઞ, પર્વતો સમુદ્રોથી ઘેરાયેલા છે.
ગૌરસ્તુ મધ્યમે દ્વીપે ગિરિર્મનઃશિલો મહાન્ । પર્વતઃ પશ્ચિમે કૃષ્ણો નારાયણસખો દ્વિજાઃ
મધ્યના દ્વીપમાં મન:શિલા નામનો મહાન લાલ પર્વત છે; પશ્ચિમમાં કાળો પર્વત છે, જે નારાયણનો મિત્ર છે, હે બ્રાહ્મણો.
તત્ર રત્નાનિ દિવ્યાનિ સ્વયં રક્ષતિ કેશવઃ । પ્રસન્નશ્ચાભવત્તત્ર પ્રજાનાં વ્યદધાત્સુખમ્
ત્યાં દિવ્ય રત્નો છે, જે કેશવ પોતે રક્ષે છે; અને pleased થઈને, તેમણે ત્યાંના લોકો માટે સુખ આપ્યું.
શરદ્વીપે કુશસ્તંબો મધ્યે જનપદસ્ય હ । સંપૂજ્યતે શાલ્મલિશ્ચ દ્વીપે શાલ્મલિકે દ્વિજાઃ
શાક દ્વીપમાં, મધ્યમાં કુશનો ડાંટ પૂજાય છે; અને શાલમલી દ્વીપમાં, હે બ્રાહ્મણો, શાલમલી વૃક્ષનું પૂજન થાય છે.
ક્રૌંચદ્વીપે મહાક્રૌંચો ગિરી રત્નચયાકરઃ । સંપૂજ્યતે ભો વિપ્રેંદ્રાશ્ચાતુર્વર્ણ્યેન નિત્યદા
ક્રૌંચ દ્વીપમાં, મહાક્રૌંચ નામનો રત્નોથી ભરેલો પર્વત છે, જે ચારેય વર્ણના લોકો હંમેશા પૂજે છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
ગોમંતઃ પર્વતો વિપ્રાઃ સુમહાન્સર્વધાતુકઃ । યત્ર નિત્યં નિવસતિ શ્રીમાન્કમલલોચનઃ
ગોમંત પર્વત, હે બ્રાહ્મણો, બહુ મોટો છે અને સર્વ ધાતુઓથી ભરેલો છે; ત્યાં શ્રીમંત કમલનેત્ર હંમેશા રહે છે.
મોક્ષિભિઃ સંગતો નિત્યં પ્રભુર્નારાયણોહરિઃ । કુશદ્વીપે તુ વિપ્રેંદ્રાઃ પર્વતો વિદ્રુમૈશ્ચિતઃ
મોક્ષ ઇચ્છનાર લોકો સાથે નારાયણ હરિ હંમેશા રહે છે; અને કુશ દ્વીપમાં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, વિદ્રુમથી શોભતો પર્વત છે.
સુનામા ચ સુદુર્ધર્ષો દ્વિતીયો હેમપર્વતઃ । દ્યુતિમાન્નામ વિપ્રેંદ્રાસ્તૃતીયઃ કુમુદો ગિરિઃ
પહેલો પર્વત સુનામા છે, જે જીતવું બહુ જ અઘરું છે; બીજો હેમપર્વત છે, જે તેજથી ચમકે છે; ત્રીજો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, કુમુદ નામનો પર્વત છે.
ચતુર્થઃ પુષ્પવાન્નામ પંચમસ્તુ કુશેશયઃ । ષષ્ટો હરિગિરિર્નામ ષડેતે પર્વતોત્તમાઃ
ચોથો પર્વત પુષ્પવાન કહેવાય છે, પાંછમો કુશેશય છે, અને છઠ્ઠો હરિગિરિ છે — આ છ પર્વતો શ્રેષ્ઠ છે.
તેષામંતરવિષ્કંભો દ્વિગુણઃ પ્રવિભાગશઃ । ઔદ્ભિદં પ્રથમં વર્ષં દ્વિતીયં રેણુમંડલમ્
આ પર્વતો વચ્ચેનું અંતર બે ગણી પહોળું છે, અને તે પ્રમાણે વહેંચાયેલું છે: પ્રથમ પ્રદેશ ઓદભિદ છે, બીજો રેણુમંડલ કહેવાય છે.
તૃતીયં સુરથં નામ ચતુર્થં લંબનં સ્મૃતમ્ । ધૃતિમત્પંચમં વર્ષં ષષ્ઠં વર્ષં પ્રભાકરમ્
ત્રીજો પ્રદેશ સુરથ છે, ચોથો લંબન કહેવાય છે; પાંછમો પ્રદેશ ધૃતિમત છે, અને છઠ્ઠો પ્રદેશ પ્રભાકર છે.
સપ્તમં કાપિલં વર્ષં સપ્તૈતે વર્ષલંબકાઃ । એતેષુ દેવગંધર્વાઃ પ્રજાશ્ચ મુદિતા દ્વિજાઃ । વિહરંતિ રમંતે ચ ન તેષુ મ્રિયતે જનઃ
સાતમો પ્રદેશ કાપિલા છે — આ સાત પ્રદેશો પર્વતો વચ્ચે આવેલા છે. એમાં, હે દ્વિજ, દેવો, ગંધર્વો અને આનંદિત લોકો વસે છે અને આનંદ કરે છે; ત્યાં કોઈ મરતું નથી.
ન તેષુ દસ્યવઃ સંતિ મ્લેચ્છજાત્યોઽપિ વા દ્વિજાઃ । ગૌરપ્રાયો જનઃ સર્વઃ સુકુમારશ્ચ સત્તમાઃ
એમાં ચોરો કે વિદેશી જાતિના લોકો નથી, હે બ્રાહ્મણો; બધા લોકો મોટાભાગે ગૌરવર્ણના, નાજુક અને ઉત્તમ સ્વભાવના છે.
અવશિષ્ટેષુ સર્વેષુ વક્ષ્યામિ દ્વિજપુંગવાઃ । યથા શ્રુતં મહાપ્રાજ્ઞા વર્ણ્યતે શૃણુત દ્વિજાઃ
બાકી રહેલા બધા પ્રદેશો વિશે હવે હું કહું છું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો; જે સાંભળ્યું છે તે પ્રમાણે વર્ણન કરું છું, સાંભળો.
ક્રૌંચદ્વીપે મહાભાગાઃ ક્રૌંચો નામ મહાગિરિઃ । ક્રૌંચાત્પરો વામનકો વામનાદંધકારકઃ
કૌંચ દ્વીપમાં, હે મહાભાગ્યશાળી, કૌંચ નામનો મહાપર્વત છે; કૌંચ પછી વામનક છે, અને વામનક પછી અંધકારક છે.
અંધકારાત્પરો વિપ્રા મૈનાકઃ પર્વતોત્તમઃ । મૈનાકાત્પરતો વિપ્રા ગોવિંદો ગિરિરુત્તમઃ
અંધકારક પછી, હે બ્રાહ્મણો, શ્રેષ્ઠ પર્વત મૈનાક છે; અને મૈનાક પછી, હે બ્રાહ્મણો, ઉત્તમ પર્વત ગોવિંદ છે.
ગોવિંદાત્પરતશ્ચૈવ પુંડરીકો મહાગિરિઃ । પુંડરીકાત્પરશ્ચાપિ પ્રોચ્યતે દુંદુભિસ્વનઃ
ગોવિંદ પછી મહાપર્વત પુંડરીક છે, અને પુંડરીક પછી, કહેવાય છે, દુન્દુભિસ્વન છે.
પુરસ્તાદ્દ્વિગુણસ્તેષાં વિષ્કંભો મુનિપુંગવાઃ । દેશાંસ્તત્ર પ્રવક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
એ પર્વતોની સામે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, વચ્ચેનું અંતર બે ગણી પહોળું છે; હવે હું ત્યાંના પ્રદેશોનું વર્ણન કરું છું — ધ્યાનથી સાંભળો.
ક્રૌંચસ્ય કુશલો દેશો વામનસ્ય મનોનુગઃ । મનોનુગાત્પરો દેશ ઉષ્ણો નામ તપોધનાઃ
કૌંચનો પ્રદેશ કુશલ છે; વામનકનો મનોનુગ છે; મનોનુગ પછી ઉષ્ણ નામનો પ્રદેશ છે, હે તપસ્વીઓ.