ઋષય ઊચુઃ-। યદિદં ભારતં વર્ષં પુણ્યં પુણ્યવિધાયકમ્ । તત્સર્વં નઃ સમાચક્ષ્વ ત્વં હિ નો બુદ્ધિમાન્મતઃ
ઋષિઓએ કહ્યું: આ ભારત પ્રદેશ પવિત્ર છે અને પુણ્ય આપે છે; એ બધું અમને કહો, કેમ કે અમે તમને બુદ્ધિશાળી માનીએ છીએ.
સૂત ઉવાચ-। અત્ર તે કીર્ત્તયિષ્યામિ વર્ષં ભારતમુત્તમમ્ । પ્રિય મિત્રસ્ય દેવસ્ય મનોર્વૈવસ્વતસ્ય ચ
સૂતાએ કહ્યું: અહીં હું તમને શ્રેષ્ઠ ભારત પ્રદેશનું વર્ણન કરું છું, જે દેવમિત્ર અને વૈવસ્વત પુત્ર મનુને પ્રિય છે.
પૃથોશ્ચ પ્રાજ્ઞ વૈ ન્યસ્ય તથૈક્ષ્વાકોર્મહાત્મનઃ । યયાતેરંબરીષસ્ય માંધાતુર્નહુષસ્ય ચ
પૃથુ, જ્ઞાની અને ઇક્ષ્વાકુ મહાત્મા, યયાતિ, અંબરીષ, માંધાતૃ અને નહુષ — આ બધા મહાન રાજાઓ હતા.
તથૈવ મુચુકુંદસ્ય કુબેરોશીનરસ્ય ચ । ઋષભસ્ય તથૈલસ્ય નૃગસ્ય નૃપતેસ્તથા
મુચુકુંદ, કુબેર, શીન, ઋષભ, ઇલા અને રાજા નૃગ — એ પણ એ જ રીતે પ્રસિદ્ધ છે.
કુશિકસ્યૈવ રાજર્ષેર્ગાધેશ્ચૈવ મહાત્મનઃ । સોમસ્ય ચૈવ રાજર્ષેર્દિલીપસ્ય તથૈવ ચ
રાજર્ષિ કુશિક, મહાત્મા ગાધિ, રાજર્ષિ સોમ અને દિલીપ — એ બધા પણ મહાન હતા.
અન્યેષાં ચ મહાભાગાઃ ક્ષત્રિયાણાં બલીયસામ્ । સર્વેષામેવ ભૂતાનાં પ્રિયં ભારતમુત્તમમ્
અન્ય અનેક ભાગ્યશાળી અને શક્તિશાળી ક્ષત્રિયો પણ હતા; બધા જીવોમાં શ્રેષ્ઠ ભારત ખૂબ જ પ્રિય છે.
તતો વર્ષં પ્રવક્ષ્યામિ યથાશ્રુતમહો દ્વિજાઃ । મહેંદ્રો મલયઃસહ્યઃ શુક્તિમાનૃક્ષવાનપિ
હવે હું એ પ્રદેશનું વર્ણન કરું છું, જેમ સાંભળ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો; મહેન્દ્ર, મલય, સહ્ય, શુક્તિમત અને ઋક્ષ —
વિંધ્યશ્ચ પારિયાત્રશ્ચ સપ્તૈતે કુલપર્વતાઃ । તેષાં સહસ્રશો વિપ્રા પર્વતાસ્તે સમીપતઃ
વિંધ્ય અને પરિયાત્ર — આ સાત મુખ્ય પર્વતો છે; તેમના નજીક, હે વિદ્વાન, હજારો અન્ય પર્વતો છે.
અવિજ્ઞાતાઃ સારવંતો વિપુલાશ્ચિત્રસાનવઃ । અન્યે તુ યે પરિજ્ઞાતા હ્રસ્વા હ્રસ્વોપજીવિનઃ
કેટલાક અજાણ્યા, ગુણવત્તાયુક્ત, વિશાળ અને વિવિધ શિખરો ધરાવતા છે; બીજાં, જે જાણીતા છે, નાના છે અને નાના જીવને આશ્રય આપે છે.
આર્યમ્લેચ્છસધર્માણસ્તે મિશ્રાઃ પુરુષા દ્વિજાઃ । નદીં પિબંતિ વિમલાં ગંગાં સિંધુંસરસ્વતીમ્
ત્યાં આર્ય અને મ્લેચ્છ રીતના લોકો મળીને રહે છે, હે દ્વિજ; તેઓ ગંગા, સિંધુ અને સરસ્વતીની શુદ્ધ નદીનું પાણી પીવે છે.
ગોદાવરીં નર્મદાં ચ બહૂદાં ચ મહાનદીમ્ । શતદ્રું ચંદ્રભાગાં ચ યમુનાં ચ મહાનદીમ્
ગોદાવરી, નર્મદા, બહુદા મહાનદી, શતદ્રુ, ચંદ્રભાગા અને યમુના મહાનદી — આ નદીઓ છે.
દૃષદ્વતીં વિતસ્તાં ચ વિપાપાં સ્વચ્છવાલુકામ્ । નદીં વેત્રવતીં ચૈવ કૃષ્ણાં વેણીં ચ નિમ્નગામ્
દૃષદ્વતી, વિતસ્તા, પાપરહિત, સ્વચ્છ રેતીવાળી નદી, વેત્રવતી, કૃષ્ણા અને વેણી — આ વહેતી નદીઓ છે.
ઇરાવતીં વિતસ્તાં ચ પયોષ્ણીં દેવિકામપિ । વેદસ્મૃતિં વેદશિરાં ત્રિદિવાં સિંધુલા કૃમિમ્
ઇરાવતી, વિતસ્તા, પયોષણી, દેવિકા, વેદસ્મૃતિ, વેદશિરા, ત્રિદિવા, સિંધુલા અને કૃમિ — આ નદીઓ પણ છે.
કરીષિણીં ચિત્રવહાં ત્રિસેનાં ચૈવ નિમ્નગામ્ । ગોમતીં ધૂતપાપાં ચ ચંદનાં ચ મહાનદીમ્
કરીષિણી, ચિત્રવહા, ત્રિસેના વહેતી નદી, ગોમતી, ધૂતપાપા અને ચંદન મહાનદી — આ નદીઓ છે.
કૌશિકીં ત્રિદિવાં હૃદ્યાં નાચિતાં રોહિતારણીમ્ । રહસ્યાં શતકુંભાં ચ સરયૂં ચ દ્વિજોત્તમાઃ
કૌશિકી, ત્રિદિવા મનમોહક, નાચિતા, રોહિતારણી, રહસ્યા, શતકુંભ અને સરયૂ — હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, આ નદીઓ છે.
ચર્મણ્વતીં વેત્રવતીં હસ્તિસોમાં દિશં તથા । શરાવતીં પયોષ્ણીં ચ ભીમાં ભીમરથીમપિ
ચર્મણ્વતી, વેત્રવતી, હસ્તિસોમા, દિશા, શરાવતી, પયોષણી, ભીમા અને ભીમરથી — આ નદીઓ પણ છે.
કાવેરીં ચુલુકાં ચાપિ તાપીં શતમલામપિ । નીવારાં મહિતાં ચાપિ સુપ્રયોગાં તથા નદીમ્
કાવેરી, ચુલુકા, તાપી, શતમલા, મહાન નિવારા અને સુપ્રયોગા — આ નદીઓ છે.
પવિત્રાં કૃષ્ણલાં સિંધું વાજિનીં પુરમાલિનીમ્ । પૂર્વાભિરામાં વીરાં ચ ભીમાં માલાવતીં તથા
પવિત્રા, કૃષ્ણલા, સિંધુ, વજિની, પુરમાલિની, પૂર્વાભિરામા, વીરા, ભીમા અને માલાવતી — આ નદીઓ પણ છે.
પલાશિનીં પાપહરાં મહેંદ્રાં પટલાવતીમ્ । કરીષિણીમસિક્નીં ચ કુશચીરીં મહાનદીમ્
પલાશિણી, પાપહરી, મહેન્દ્ર, પટલાવતી, કરીષિણી, અસિક્ની, કુશચીરી — આ મહાનદીઓ છે.
મરુતાં પ્રવરાં મેનાં હેમાં ઘૃતવતીં તથા । અનાવતીમનુષ્ણાં ચ સેવ્યાં કાપીં ચ સત્તમાઃ
મેનાં, મરુતોમાં શ્રેષ્ઠ, હેમા, ઘૃતવતી, અનાવતી, અનુષણા અને સેવા માટે યોગ્ય કાપી — હે શ્રેષ્ઠ લોકો, આ નદીઓ છે.
સદાવીરામધૃષ્યાં ચ કુશચીરાં મહાનદીમ્ । રથચિત્રાં જ્યોતિરથાં વિશ્વામિત્રાં કપિંજલામ્
વિરામ હંમેશા અજેય છે, કુશચીરા મહાન નદી છે, રથચિત્રા, જ્યોતિરથા, વિશ્વામિત્રા અને કપિંજલા પણ છે.
ચંદ્રાવહફલદ્યં ચૈવ કુચીરામંબુવાહિનીમ્ । વૈનદીં પિંગલાં વેણાં તુંગવેગાં મહાનદીમ્
ચંદ્રાવહ, ફલદ્યા અને કુચીરા પણ પાણી વહન કરતી નદી છે; વૈનદી, પિંગલા, વેણા, તુંગવેગા મહાન નદી છે.
વિદિશાં કૃષ્ણવેણાં ચ તામ્રાં ચ કપિલામપિ । ધેનું સકામાં વેદસ્વાં હવિઃસ્રાવાં મહાપથામ્
વિદિશા, કૃષ્ણવેણા, તામ્રા અને કપિલા; ધેનુ, સકામા, વેદસ્વા, હવિહ્સ્રાવા અને મહાપથા પણ છે.
શિપ્રાં ચ પિચ્છલાં ચૈવ ભારદ્વાજીં ચ નિમ્નગામ્ । કૌર્ણિકીં નિમ્નગાં શોણાં બાહુદામથ ચંદ્રમામ્
શિપ્રા અને પિચલા, ભારદ્વાજી વહેતી નદી, કૌર્ણિકી, વહેતી શોના, બાહુદા અને ચંદ્રમા પણ છે.
દુર્ગામંતઃ શિલાં ચૈવ બ્રહ્મમેધ્યાં દૃષદ્વતીમ્ । પરોક્ષામથ રોહીં ચ તથા જંબૂનદીમપિ
દુર્ગામંત:શિલા, બ્રહ્મમેધ્યા, દૃષદ્વતી, પરોક્ષા, રોહી અને જાંબૂનદી પણ છે.
સુનાસાં તમસાં દાસીં સામાન્યાં વરણામસિમ્ । નીલાં ધૃતિકરીં ચૈવ પર્ણાશાં ચ મહાનદીમ્
સુનાસા, તમસા, દાસી, સામાન્ય, વરણામસી, નીલા, ધૃતિકરી અને પર્ણાશા મહાન નદી છે.
માનવીં વૃષભાં ભાસાં બ્રહ્મમેધ્યાં દૃષદ્વતીમ્ । એતાશ્ચાન્યાશ્ચ બહુલા મહાનદ્યો દ્વિજર્ષભાઃ
માનવી, વૃષભા, ભાસા, બ્રહ્મમેધ્યા, દૃષદ્વતી; અને આ ઉપરાંત અનેક મહાન નદીઓ છે, દ્વિજશ્રેષ્ઠો.
સદા નિરામયાં કૃષ્ણાં મંદગાં મંદવાહિનીમ્ । બ્રાહ્મણીં ચ મહાગૌરીં દુર્ગામપિ ચ સત્તમાઃ
હંમેશા શુદ્ધ કૃષ્ણા, મંદગા, મંદવાહિની, બ્રાહ્મણી, મહાગૌરી અને દુર્ગા પણ છે, શ્રેષ્ઠો.
ચિત્રોત્પલાં ચિત્રરથામતુલાં રોહિણીં તથા । મંદાકિનીં વૈતરણીં કોકાં ચાપિ મહાનદીમ્
ચિત્રોત્પલા, ચિત્રરથા, અતુલા, રોહિણી, મંદાકિની, વૈતરણી અને કોકા મહાન નદી છે.
શુક્તિમતીમનંગાં ચ તથૈવ વૃષસાહ્વયામ્ । લોહિત્યાં કરતોયાં ચ તથૈવ વૃષકાત્વયામ્
શુક્તમતી, મનંગા અને વૃષસાહ્વયા; લોહિત્યા, કરતોયા અને વૃષકાત્વયા પણ છે.