આદિત્યતાપતપ્તાસ્તે વિશંતિ શશિમંડલમ્
સૂર્યની તાપથી દાઝાઈને એ લોકો ચંદ્રમંડળમાં પ્રવેશ કરે છે.
ઋષય ઊચુઃ-। વર્ષાણાં ચૈવ નામાનિ પર્વતાનાં ચ સત્તમ । આચક્ષ્વ નો યથાતત્વં યે ચ પર્વતવાસિનઃ
ઋષિઓએ કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ, અમને પ્રદેશોના અને પર્વતોના નામ કહો અને પર્વતોમાં રહેતા લોકોનું સાચું વર્ણન કરો.
સૂત ઉવાચ-। દક્ષિણેન તુ શ્વેતસ્ય નિષધસ્યોત્તરેણ તુ । વર્ષં રમણકં નામ જાયંતે તત્ર માનવાઃ
સૂતે કહ્યું: શ્વેતના દક્ષિણમાં અને નિષધના ઉત્તર તરફ રમણક નામનું વર્ષ છે, ત્યાં માનવો જન્મે છે.
શુક્લાભિજનસંપન્નાઃ સર્વે તે પ્રિયદર્શનાઃ । નિઃસપત્નાશ્ચ તે સર્વે જાયંતે તત્ર માનવાઃ
ત્યાં જન્મતા બધા લોકો શુદ્ધ વંશવાળા અને સૌને ભાવે એવા છે; બધા નિrspર્ધી છે અને ત્યાં જન્મે છે.
દશવર્ષસહસ્રાણિ શતાનિ દશપંચ ચ । જીવંતિ તે મહાભાગા નિત્યં મુદિતમાનસાઃ
તે મહાભાગ્યશાળી લોકો દસ હજાર અને પાંચસો વર્ષ સુધી હંમેશા આનંદિત મનથી જીવે છે.
દક્ષિણેન તુ નીલસ્ય નિષધસ્યોત્તરેણ તુ । વર્ષં હિરણ્મયં નામ યત્ર હૈરણ્વતી નદી
નીલ પર્વતના દક્ષિણમાં અને નિષધના ઉત્તર તરફ હિરણમય નામનું પ્રદેશ છે, જ્યાં હૈરણવતી નદી વહે છે.
યત્ર ચાયં મહાપ્રાજ્ઞાઃ પક્ષિરાટ્પતગોત્તમઃ । યજ્ઞાનુગા વિપ્રવરા ધન્વિનઃ પ્રિયદર્શનાઃ
મહાપ્રજ્ઞો, ત્યાં પંખીઓના રાજા અને પતંગોમાં શ્રેષ્ઠ રહે છે, યજ્ઞમાં તત્પર ઉત્તમ બ્રાહ્મણો, કુશળ ધનુર્ધરો અને સુંદર દેખાવવાળા લોકો સાથે.
મહાબલાસ્તત્ર જના વિપ્રા મુદિતમાનસાઃ । એકાદશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં તે તપોધનાઃ
તે પ્રદેશમાં લોકો શક્તિશાળી છે, બ્રાહ્મણો હંમેશા આનંદિત મનથી રહે છે, અને તપસ્વી લોકો અગિયાર હજાર વર્ષ સુધી જીવે છે.
આયુઃપ્રમાણં જીવંતિ શતાનિ દશ પંચ ચ । શૃંગાણિ ચ પવિત્રાણિ ત્રીણ્યેવ દ્વિજપુંગવાઃ
ત્યાં લોકો આયુષ્ય પ્રમાણે, દસસો અને પાંચસો વર્ષ જીવે છે; અને ત્રણ પવિત્ર શૃંગો છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
એકં મણિમયં તત્ર તથૈકં રુક્મમદ્ભુતમ્ । સર્વરત્નમયં ચૈકં ભવનૈરુપશોભિતમ્
ત્યાં એક મણિથી બનેલું, એક અદભુત સોનાથી બનેલું અને એક સર્વ રત્નોથી શોભિત, મહેલો વડે સજેલું શૃંગ છે.
તત્ર સ્વયં પ્રભાદેવી નિત્યં વસતિ શંડિની । ઉત્તરેણ તુ શૃંગસ્ય સમુદ્રાંતે દ્વિજોત્તમાઃ
ત્યાં પ્રભા દેવી પોતે હંમેશા વસે છે, હે તપસ્વી; અને શૃંગના ઉત્તર તરફ, સમુદ્રના કિનારે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
વર્ષમૈરાવતં નામ તસ્માચ્છૃંગવતઃ પરમ્ । ન તુ તત્ર સૂર્યગતિર્જીર્યંતે ન ચ માનવાઃ
તે શૃંગથી આગળ એરાવત નામનું પ્રદેશ છે; ત્યાં neither સૂર્યની ગતિથી ક્ષય થાય છે, ન લોકો વૃદ્ધ થાય છે.
ચંદ્રમાશ્ચ સનક્ષત્રો જ્યોતિર્ભૂત ઇવાવૃતઃ । પદ્મપ્રભાઃ પદ્મવર્ણાઃ પદ્મપત્રનિભેક્ષણાઃ
ચંદ્ર અને તેના નક્ષત્રો પ્રકાશથી ઘેરાયેલા છે; તેમનો તેજ કમળ જેવો છે, રંગ પણ કમળ જેવો છે, અને આંખો કમળપાંદાની જેમ છે.
પદ્મપત્રસુગંધાશ્ચ જાયંતે તત્ર માનવાઃ । અનિષ્પન્ના નષ્ટગંધા નિરાહારા જિતેંદ્રિયાઃ
ત્યાં લોકો કમળપાંદાની સુગંધ સાથે જન્મે છે; જે આ પ્રાપ્ત નથી કરે, તેમની સુગંધ ગુમ થઇ જાય છે, તેઓ ભોજન વગર અને ઇન્દ્રિયજીત હોય છે.
દેવલોકચ્યુતાઃ સર્વે તથા વિરજસો દ્વિજાઃ । ત્રયોદશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં તે દ્વિજોત્તમાઃ
ત્યાં બધા દેવલોકમાંથી પતિત અને શુદ્ધ બ્રાહ્મણો છે; તેઓ ત્રેયદશ હજાર વર્ષ સુધી જીવે છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
આયુઃપ્રમાણં જીવંતિ નરા ધાર્મિકપુંગવાઃ । ક્ષીરોદસ્ય સમુદ્રસ્ય તથૈવોત્તરતઃ પ્રભુઃ
ધાર્મિક શ્રેષ્ઠ પુરુષો આયુષ્ય પ્રમાણે જીવે છે; અને એ જ રીતે, હે પ્રભુ, ક્ષીર સમુદ્રના ઉત્તર તરફ.
હરિસ્તિષ્ઠતિ વૈકુંઠઃ શકટે કનકામયે । અષ્ટચક્રં હિ તદ્યાનં ભૂતયુક્તં મનોજવમ્
હરી વૈકુંઠમાં, સોનાથી બનેલા રથમાં વસે છે; એ રથમાં આઠ ચકરા છે, અનેક જીવોથી ભરેલું છે, અને મનની ઝડપથી ચાલે છે.
અગ્નિવર્ણં મહાતેજો જાંબૂનદવિભૂષિતમ્ । સ પ્રભુઃ સર્વભૂતાનાં વિભુશ્ચ દ્વિજસત્તમાઃ
તે પ્રભુ અગ્નિ જેવો રંગ ધરાવે છે, મહા તેજ ધરાવે છે, જાંબુનદ સોનાથી શોભિત છે; તે સર્વ ભૂતોના સ્વામી છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
સંક્ષેપે વિસ્તરે ચૈવ કર્તા કારયિતા તથા । પૃથિવ્યાપસ્તથાકાશં વાયુસ્તેજશ્ચ સત્તમાઃ
સંક્ષેપ અને વિગતથી, તે સર્જનહાર અને કરાવનાર છે; પૃથ્વી, પાણી, આકાશ, વાયુ અને તેજ, હે શ્રેષ્ઠો.
સ યજ્ઞઃ સર્વભૂતાનામાસ્યં તસ્ય હુતાશનઃ
તે સર્વ ભૂતો માટે યજ્ઞ છે, અને તેનો મુખ હવન અગ્નિ છે.
ઋષય ઊચુઃ-। યદિદં ભારતં વર્ષં પુણ્યં પુણ્યવિધાયકમ્ । તત્સર્વં નઃ સમાચક્ષ્વ ત્વં હિ નો બુદ્ધિમાન્મતઃ
ઋષિઓએ કહ્યું: આ ભારત પ્રદેશ પવિત્ર છે અને પુણ્ય આપે છે; એ બધું અમને કહો, કેમ કે અમે તમને બુદ્ધિશાળી માનીએ છીએ.
સૂત ઉવાચ-। અત્ર તે કીર્ત્તયિષ્યામિ વર્ષં ભારતમુત્તમમ્ । પ્રિય મિત્રસ્ય દેવસ્ય મનોર્વૈવસ્વતસ્ય ચ
સૂતાએ કહ્યું: અહીં હું તમને શ્રેષ્ઠ ભારત પ્રદેશનું વર્ણન કરું છું, જે દેવમિત્ર અને વૈવસ્વત પુત્ર મનુને પ્રિય છે.
પૃથોશ્ચ પ્રાજ્ઞ વૈ ન્યસ્ય તથૈક્ષ્વાકોર્મહાત્મનઃ । યયાતેરંબરીષસ્ય માંધાતુર્નહુષસ્ય ચ
પૃથુ, જ્ઞાની અને ઇક્ષ્વાકુ મહાત્મા, યયાતિ, અંબરીષ, માંધાતૃ અને નહુષ — આ બધા મહાન રાજાઓ હતા.
તથૈવ મુચુકુંદસ્ય કુબેરોશીનરસ્ય ચ । ઋષભસ્ય તથૈલસ્ય નૃગસ્ય નૃપતેસ્તથા
મુચુકુંદ, કુબેર, શીન, ઋષભ, ઇલા અને રાજા નૃગ — એ પણ એ જ રીતે પ્રસિદ્ધ છે.
કુશિકસ્યૈવ રાજર્ષેર્ગાધેશ્ચૈવ મહાત્મનઃ । સોમસ્ય ચૈવ રાજર્ષેર્દિલીપસ્ય તથૈવ ચ
રાજર્ષિ કુશિક, મહાત્મા ગાધિ, રાજર્ષિ સોમ અને દિલીપ — એ બધા પણ મહાન હતા.
અન્યેષાં ચ મહાભાગાઃ ક્ષત્રિયાણાં બલીયસામ્ । સર્વેષામેવ ભૂતાનાં પ્રિયં ભારતમુત્તમમ્
અન્ય અનેક ભાગ્યશાળી અને શક્તિશાળી ક્ષત્રિયો પણ હતા; બધા જીવોમાં શ્રેષ્ઠ ભારત ખૂબ જ પ્રિય છે.
તતો વર્ષં પ્રવક્ષ્યામિ યથાશ્રુતમહો દ્વિજાઃ । મહેંદ્રો મલયઃસહ્યઃ શુક્તિમાનૃક્ષવાનપિ
હવે હું એ પ્રદેશનું વર્ણન કરું છું, જેમ સાંભળ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો; મહેન્દ્ર, મલય, સહ્ય, શુક્તિમત અને ઋક્ષ —
વિંધ્યશ્ચ પારિયાત્રશ્ચ સપ્તૈતે કુલપર્વતાઃ । તેષાં સહસ્રશો વિપ્રા પર્વતાસ્તે સમીપતઃ
વિંધ્ય અને પરિયાત્ર — આ સાત મુખ્ય પર્વતો છે; તેમના નજીક, હે વિદ્વાન, હજારો અન્ય પર્વતો છે.
અવિજ્ઞાતાઃ સારવંતો વિપુલાશ્ચિત્રસાનવઃ । અન્યે તુ યે પરિજ્ઞાતા હ્રસ્વા હ્રસ્વોપજીવિનઃ
કેટલાક અજાણ્યા, ગુણવત્તાયુક્ત, વિશાળ અને વિવિધ શિખરો ધરાવતા છે; બીજાં, જે જાણીતા છે, નાના છે અને નાના જીવને આશ્રય આપે છે.
આર્યમ્લેચ્છસધર્માણસ્તે મિશ્રાઃ પુરુષા દ્વિજાઃ । નદીં પિબંતિ વિમલાં ગંગાં સિંધુંસરસ્વતીમ્
ત્યાં આર્ય અને મ્લેચ્છ રીતના લોકો મળીને રહે છે, હે દ્વિજ; તેઓ ગંગા, સિંધુ અને સરસ્વતીની શુદ્ધ નદીનું પાણી પીવે છે.