તતઃ કલાંશં વિત્તસ્ય મનુષ્યેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ । પર્વતસ્યાંતરે દિવ્યં સર્વર્તુકુસુમૈશ્ચિતમ્
ત્યાંથી, તે મનુષ્યોને ધનની થોડી ભાગીદારી આપે છે; પર્વતની અંદર સર્વ ઋતુના ફૂલો થી શોભિત એક દિવ્ય વન છે.
કર્ણિકારવનં રમ્યં શિલાજાલસમુચ્છ્રિતમ્ । તત્ર સાક્ષાત્પશુપતિર્દિવ્યભૂતૈઃ સમાવૃતઃ
ત્યાં કર્ણિકાર વૃક્ષોનું મનોહર વન છે, જે પથ્થરની ચટ્ટાનો સાથે ઊંચું ઊભું છે; ત્યાં ભગવાન પશુપતિ સ્વયં દિવ્ય ભૂતો સાથે આનંદ માણે છે.
ઉમાસહાયોભગવાન્રમતે ભૂતભાવનઃ । કર્ણિકારમયીં માલાં બિભ્રદાપાદલંબિનીમ્
ભૂતોના સર્જનહાર ભગવાન, ઉમા સાથે, ત્યાં વિહાર કરે છે; તેના પગ સુધી લટકતી કર્ણિકાર ફૂલોની માળા પહેરે છે.
ત્રિભિર્નેત્રૈઃ કૃતોદ્દ્યોતસ્ત્રિભિઃ સૂર્યૈરિવોદિતૈઃ । તમુગ્રતપસઃ સિદ્ધાઃ સુવ્રતાઃ સત્યવાદિનઃ
ત્રણ આંખો ત્રણ ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ આપે છે; ઉગ્ર તપસ્યા કરનાર, સારા વ્રતવાળા અને સત્ય બોલનાર સિદ્ધો તેમને જુએ છે.
પશ્યંતિ નહિ દુર્વૃત્તૈઃ શક્યો દ્રષ્ટું મહેશ્વરઃ । તસ્ય શૈલસ્ય શિખરાત્ક્ષીરધારા દ્વિજોત્તમાઃ
દુર્વૃત્ત લોકો મહાદેવને જોઈ શકતા નથી; એ પર્વતના શિખર પરથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, દૂધની ધારાઓ વહે છે.
વિશ્વરૂપાત્પરમિતા ભીમનિર્ઘાતનિસ્વના । પુણ્યાપુણ્યતમૈર્જુષ્ટા ગંગા ભાગીરથી શુભા
અપરિમિત રૂપવાળી, ભયાનક ગર્જના સાથે, પવિત્રતામાં શ્રેષ્ઠ એવી ગંગા, ભાગીરથી, ત્યાં વહે છે.
પ્લવંતી ચ પ્રવેગેન હ્રદે ચંદ્રમસઃ શુભે । તયા હ્યુત્પાદિતઃ પુણ્યઃ સ હ્રદઃ સાગરોપમઃ
તે ઝડપથી વહે છે અને ચાંદ્રમાના સુંદર સરોવર માં મળે છે; તેની દ્વારા એ પવિત્ર સરોવર, સમુદ્ર જેટલું વિશાળ, સર્જાયું છે.
તાં ધારયામાસ તદા દુર્દ્ધરાં પર્વતૈરપિ । શતં વર્ષસહસ્રાણિ શિરસૈવ પિનાકધૃક્
ત્યારે, પર્વતો પણ જેને સહન કરી શકતા નહોતા, તેને પિનાકધારી ભગવાને પોતાના માથે લાખ વર્ષ સુધી ધારણ કરી.
મેરોસ્તુ પશ્ચિમે પાર્શ્વે કેતુમાલો દ્વિજોત્તમાઃ । જંબૂખંડે તુ તત્રૈવ મહાજનપદો દ્વિજાઃ
મેરુના પશ્ચિમ બાજુએ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, કેતુમાલ છે; ત્યાં જાંબુ ખંડમાં મહાન જનપદ છે, હે દ્વિજ.
આયુર્દશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં તત્ર સત્તમાઃ । સુવર્ણવર્ણાશ્ચ નરા સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસાં સમાઃ
ત્યાં, હે શ્રેષ્ઠો, જીવનકાળ દસ હજાર વર્ષ છે; પુરુષો સોનાની જેમ ચમકતા અને સ્ત્રીઓ અપ્સરાઓ જેવી સુંદર છે.
અનામયા વીતશોકા નિત્યં મુદિતમાનસાઃ । જાયંતે માનવાસ્તત્ર નિસ્તપ્તકનકપ્રભાઃ
ત્યાં મનુષ્યો રોગ અને દુઃખથી મુક્ત જન્મે છે, તેમનું મન હંમેશા આનંદથી ભરેલું રહે છે અને તેમનું શરીર શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી ઝળકે છે.
ગંધમાદનશૃંગેષુ કુબેરઃ સહ રાક્ષસૈઃ । સંવૃતોપ્સરસાં સંઘૈર્મોદતે ગુહ્યકાધિપઃ
ગંધમાદન પર્વતની ચોટીઓ પર, કુબેર રાક્ષસો અને અનેક અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે, ગુહ્યકોના સ્વામી તરીકે આનંદ માણે છે.
ગંધમાદનપાર્શ્વે તુ પરે વિગતપાતકાઃ । એકાદશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં પરમાયુષઃ
ગંધમાદનના કિનારે, પાપથી મુક્ત એવા લોકો વસે છે, જેમને અગિયાર હજાર વર્ષનું ઉત્તમ આયુષ્ય પ્રાપ્ત છે.
તત્ર કૃષ્ણા નરા વિપ્રાસ્તેજોયુક્તા મહાબલાઃ । સ્ત્રિયશ્ચોત્પલપત્રાભાઃ સર્વાઃ સુપ્રિયદર્શનાઃ
ત્યાંના પુરુષો કાળા, તેજ અને બળથી ભરપૂર બ્રાહ્મણ છે અને સ્ત્રીઓ સૌ સુંદર દેખાવાળી, નિલોત્પલની પાંદડાં જેવી કાંતિવાળી છે.
નીલોત્પલધરં શ્વેતં શ્વેતાદ્ધૈરણ્યકં વરમ્ । વર્ષમૈરાવતં વિપ્રા નાનાજનપદાવૃતમ્
નિલોત્પલ નામનું પ્રદેશ સફેદ છે, શ્વેતદ્વીપ અને હિરણ્યક કરતાં શ્રેષ્ઠ છે, અને ઐરાવત પ્રદેશ, બ્રાહ્મણો, અનેક જાતિના લોકોથી ભરેલું છે.
ધનુખંડેઃ મહાભાગા દ્વે વર્ષે દક્ષિણોત્તરે । ઇલાવૃત્તં મધ્યગં તુ પંચવર્ષાણિ ચૈવ હિ
ધનુખંડ પર દક્ષિણ અને ઉત્તર એમ બે પુણ્ય પ્રદેશો છે; વચ્ચે ઇલાવૃત છે અને કુલ પાંચ પ્રદેશો છે.
ઉત્તરોત્તરમેતેભ્યો વર્ષમુદ્રિચ્યતે ગુણૈઃ । આયુઃ પ્રમાણમારોગ્યં ધર્મતઃ કામતોઽર્થતઃ
ઉત્તર તરફના દરેક પ્રદેશ ગુણોમાં અગાઉના કરતાં શ્રેષ્ઠ છે—આયુષ્ય, કદ, આરોગ્ય, ધર્મ, ઇચ્છા અને ધનથી.
સમન્વિતાનિ ભૂતાનિ તેષુ સર્વેષુ સત્તમાઃ । એવમેષા મહાભાગાઃ પર્વતૈઃ પૃથિવી ચિતા
આ બધા પ્રદેશોમાં સર્વે જીવાતાઓ એ ગુણોથી યુક્ત છે; હે મહાન, આવી રીતે પર્વતોથી પૃથ્વી શોભાયમાન છે.
હેમકૂટસ્તુ સુમહાન્કૈલાસો નામ પર્વતઃ । તત્ર વૈશ્રવણો દેવો ગુહ્યકૈઃ સહ મોદતે
હેમકૂટ એ વિશાળ પર્વત છે, જેને કૈલાસ પણ કહે છે; ત્યાં વૈશ્વરાણ દેવ ગુહ્યકો સાથે આનંદ કરે છે.
અસ્ત્યુત્તરેણ કૈલાસં મૈનાકં પર્વતં પ્રતિ । હિરણ્યશૃંગઃ સુમહાન્દિવ્યો મણિમયો ગિરિઃ
કૈલાસના ઉત્તર તરફ, મૈનાક પર્વત પાસે, હિરણ્યશૃંગ નામનો મહાન અને દિવ્ય રત્નમય પર્વત છે.
તસ્ય પાર્શ્વે મહદ્દિવ્યં શુભ્રં કાંચનવાલુકમ્ । રમ્યં વિષ્ણુસરો નામ યત્ર રાજા ભગીરથઃ
તેના કિનારે એક વિશાળ, દિવ્ય અને શુદ્ધ, સુવર્ણ રેતીવાળું મનોહર સ્થળ છે, જેને વિષ્ણુસરો કહે છે, જ્યાં રાજા ભગીરથે નિવાસ કર્યો હતો.
દૃષ્ટ્વા ભાગીરથીં ગંગામુવાસ બહુલાઃ સમાઃ । યૂપા મણિમયાસ્તત્ર ક્ષેત્રાશ્ચાપિ હિરણ્મયાઃ
ભગીરથીએ ગંગા, ભગીરથીને જોઈ ત્યાં ઘણા વર્ષો વિતાવ્યા; ત્યાં રત્નમય યૂપ અને સોનાના ખેતરો છે.
તત્રેષ્ટ્વા તુ ગતઃ સિદ્ધિં સહસ્રાક્ષો મહાયશાઃ । સ્રષ્ટા ભૂતિપતિર્યત્ર સર્વલોકૈઃ સનાતનઃ
ત્યાં સહસ્રનેત્રવાળા મહાન યશસ્વી દેવતાએ યજ્ઞ કરીને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી; એ સ્થળે સર્વ લોકોએ શાશ્વત સર્જનહાર અને સમૃદ્ધિના સ્વામીની ઉપાસના કરી છે.
ઉપાસ્યતે તિગ્મતેજા યત્ર ભૂતઃ સમંતતઃ । નરનારાયણૌ બ્રહ્મા મનુઃ સ્થાણુશ્ચ પંચમઃ
ત્યાં સર્વત્ર તેજસ્વી દેવતાની ઉપાસના થાય છે, સાથે નર-નારાયણ, બ્રહ્મા, મનુ અને પાંચમા સ્થાણુની પણ.
તત્ર દિવ્યા ત્રિપથગા પ્રથમં તુ પ્રતિષ્ઠિતા । બ્રહ્મલોકાદપાક્રાંતા સપ્તધા પ્રતિપદ્યતે
ત્યાં દિવ્ય ત્રિપથગા પ્રથમ વખત સ્થાપિત થઈ; બ્રહ્મલોકમાંથી નીકળી, એ સાત ધારામાં વહે છે.
વટોદકા સા નલિની પાર્વતી ચ સરસ્વતી । જંબૂનદી ચ સીતા ચ ગંગા સિંધુશ્ચ સપ્તમી
એ છે વટોદકા, નલિની, પાર્વતી, સરસ્વતી, જાંબુનદી, સીતા અને સાતમી ગંગા સિંધુ.
અચિંત્યા દિવ્યસંજ્ઞા સા પ્રભાવૈશ્ચ સમન્વિતા । ઉપાસ્યતે યત્ર સત્રં સહસ્રયુગપર્યયે
એ અકલ્પનીય, દિવ્ય નામવાળી અને શક્તિઓથી યુક્ત છે; ત્યાં સહસ્ર યુગના અંતે યજ્ઞોમાં તેની ઉપાસના થાય છે.
દૃશ્યાદૃશ્યા ચ ભવતિ તત્રતત્ર સરસ્વતી । એતા દિવ્યાઃ સપ્તગંગાસ્ત્રિષુલોકેષુ વિશ્રુતાઃ
સરસ્વતી અહીં-ત્યાં દેખાય છે અને અદૃશ્ય પણ થાય છે; આ સાતેય દિવ્ય ગંગાઓ ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.
રક્ષાંસિ વૈ હિમવતી હેમકૂટે ચ ગુહ્યકાઃ । સર્પા નાગાશ્ચ નિષધે ગોકર્ણં ચ તપોવનમ્
હિમવંત પર રાક્ષસો વસે છે, હેમકૂટ પર ગુહ્યક લોકો રહે છે; નિષધ પર સાપ અને નાગો છે, અને ગોકર્ણ તપસ્યાનું સ્થાન છે.
દેવાસુરાણાં સર્વેષાં શ્વેતઃ પર્વતમુચ્યતે । ગંધર્વા નિષધે નિત્યં નીલે બ્રહ્મર્ષયસ્તથા
શ્વેત પર્વત દેવો અને અસુરોનો પર્વત કહેવાય છે; નિષધ પર ગંધર્વો હંમેશા વસે છે અને નીલ પર્વત પર પણ બ્રહ્મર્ષિઓ રહે છે.