શિરાંસિ ધૂનયન્નૃણામશ્વલક્ષણવેદિનામ્ । શૂરાણામપિ ચેતાંસિ મુહુરુત્સાહયન્મહાન્
ઘોડાની ઓળખ ધરાવતા લોકોના માથાં હલાવીને અને શૂરવીરોના મનમાં પણ વારંવાર ઉત્સાહ જગાવીને, એ મહાન ઘોડાએ બધાને ચકિત કરી દીધા.
અખંડમેદિનીવેગબહુસંક્રમણાર્જિતમ્ । લાલાફેનછલેનાસૌ વમન્શુભ્રતરં યશઃ
અખંડ ધરતી પર અનેક વખત ઝડપથી દોડીને, એ ઘોડાએ પોતાનું શુદ્ધ યશ લાળ અને ફેનની રમતમાં પ્રકાશિત કર્યું.
ઉચ્ચૈઃશ્રવસ્તુલાં ભેજે ગુણસામ્યેન તત્ત્વતઃ । વિવૃણ્વન્નતિ તેજસ્વી હ્રિયેવ નતકંધરઃ
ગુણ અને સ્વરૂપે એ ઊચ્ચૈઃશ્રવસની સરખામણીમાં હતો, અને પોતાની નમ્રતા અને તેજસ્વી સ્વભાવથી, નમેલા ગળાવાળા વિરલ ઘોડાની જેમ દેખાતો હતો.
ચામરૈરિંદુધવલૈર્વીજ્યમાનો નિરંતરમ્ । દુગ્ધાંભોનિધિલોલૈસ્તૈઃ શ્વાસૈરુચ્ચૈઃશ્રવા ઇવ
સફેદ ચામરાથી સતત પંખો કરવામાં આવતો, એ ઘોડાનો શ્વાસ દુધના દરિયાની લહેરો જેવો હલતો, ઊચ્ચૈઃશ્રવસની જેમ.
નીલાતપત્રયુગલં ઘનચ્છાયતુલશ્રિયા । બિભ્રાણો વારિદાલીઢ હિમાદ્રિ શિખરશ્રિયમ્
ઘણા વાદળ જેવી ઘાટ છાંયાવાળા, નીલા છત્રીના જોડી ધારણ કરતો, એ ઘોડો વરસાદી વાદળોથી સ્પર્શાયેલી હિમાલયની ચોટી જેવો તેજ ધરાવતો હતો.
મેદિનીમંડલસ્પર્શ સંક્રાંતમિવ પાવકમ્ । મુહુરુદ્ધરયન્ધુન્વન્બંધુરં કંધરાતટમ્
એ ઘોડો ધરતીના ગોળને અગ્નિની જેમ સ્પર્શતો, વારંવાર પોતાની સુંદર ગળાને ઉંચકતો અને હલાવતો હતો.
દારયન્વૈરિણઃ સર્વાન્વ્યાહરંશ્ચ જયશ્રિયમ્ । હેષારવેણ ગુરુણા દિક્ષુપ્રખ્યાપયન્યશઃ
બધા દુશ્મનોને હરાવીને અને વિજયનું યશ જાહેર કરીને, એ ઘોડાએ પોતાના જોરદાર હિંચકારથી ચારે દિશામાં પોતાનું નામ પ્રસિદ્ધ કર્યું.
સત્ત્વસ્ય રાશિરત્યુચ્ચૈર્ગતીનામિવ શેવધિઃ । રૂપસ્ય નિલયં સાક્ષાલ્લક્ષણાનાં પયોનિધિઃ
એ ઘોડો ઉત્તમ સાહસનો ઢગલો હતો, ઊંચા માર્ગે પહોંચેલા લોકો માટે ખજાનો જેવો; રૂપનું ઘર અને ગુણોની સાગર હતો.
આનીતો વણિજા વાજી રાજ્ઞા ચ સમદૃશ્યત । બહુધા વર્ણિતોઽમાત્યૈરશ્વલક્ષણવેદિભિઃ
વેપારીએ એ ઘોડો લાવીને રાજાને બતાવ્યો, અને રાજાના આસપાસના ઘોડાની ઓળખ ધરાવતા મંત્રીઓએ એના ગુણો અનેક રીતે વર્ણવ્યા.
યથેચ્છં વણિજોદીર્ણં સ્વર્ણં દત્ત્વા મહીપતિઃ । જગ્રાહ તુરગં વેગાદસીમાનંદનિર્ભરઃ
વેપારીની ઈચ્છા પ્રમાણે, રાજાએ સોનુ આપીને, ખૂબ ઉત્સાહથી એ ઝડપી ઘોડો સ્વીકાર્યો અને અનંત આનંદમાં ભળી ગયો.
તતોઽશ્વપાલમાહૂય યત્નતસ્તં નિરૂપ્ય ચ । વિસર્જિતસભાલોકો ગૃહાંતરમગાન્નૃપઃ
પછી રાજાએ ઘોડા સંભાળનારા ને બોલાવીને, એ ઘોડાની સારી રીતે તપાસ કરી, સભાને વિદાય આપી અને પોતાનાં આંતરિક મહેલમાં ગયો.
અનેકધા સમાપૃષ્ટો મહીપાલં રંણાંગણે । શસ્ત્રવ્રણકિણશ્રેણીભૂષણં સત્વસન્નિભમ્
રાજા રાજમંડપમાં અનેકવાર પૂછવામાં આવ્યો, અને એના શરીર પર શસ્ત્રના ઘા જેવી અનેક ચોટોની પંક્તિઓથી શોભતો, સાહસનું જીવંત રૂપ લાગતો હતો.
એકદા મૃગયાં ખેલન્કુતૂહલરસાત્મના । તમારુહ્ય મહીપાલો વનં પ્રતિ વિવેશ હ
એક વખત રાજાએ શિકાર રમતાં ઉત્સુકતા અને આનંદથી ઘોડા પર ચડીને જંગલમાં પ્રવેશ કર્યો.
વિસૃજ્ય સૈનિકાન્પૃષ્ટે ધાવતઃ પરિતોઽખિલાન્ । આકૃષ્યમાણો હરિણૈઃ પિપાસાકુલિતોઽભવત્
પાછળ દોડતા બધા સૈનિકોને છોડી, રાજા હરણ પાછળ ખેંચાઈ ગયો અને તરસથી ત્રાસી ગયો.
તત ઉત્તીર્ય તુરગાજ્જલમન્વેષયન્ નૃપઃ । બધ્વાશ્વં તરુશાખાયામારુરોહ શિલાં નૃપઃ
પછી, રાજાએ ઘોડા માટે પાણી શોધવા જતાં, ઘોડાને ઝાડની ડાળીએ બાંધી, પોતે પથ્થર પર ચડી ગયો.
ગીતાપંચદશાધ્યાયશ્લોકાર્દ્ધલિખિતં તતઃ । પાતિતં મરુતા તત્ર યત્ર ખંડે વિલોકયત્
ત્યાં તેણે જોયું કે ગીતાના પંદરમા અધ્યાયનું અડધું શ્લોક પવનથી ઉડીને એક ટુકડાં પર પડેલું હતું.
પત્રં વાચયતો રાજ્ઞઃ શ્રુત્વા ગીતાક્ષરાવલીમ્ । તતો મુક્તિપદં લેભે તુરગસ્ત્વરયાઽપતત્
રાજા એ પત્ર વાંચતો હતો અને ગીતાના શબ્દો સાંભળતા જ ઘોડાએ તરત જ મુક્તિ મેળવી અને ઝડપથી નીચે પડી ગયો.
તતો ગ્રંથિં સમાચ્છિદ્ય પલ્યાણવતાર્ય ચ । ઉત્થાપમાનસ્તુરગો રાજ્ઞા નોત્થિતવાન્મૃતઃ
પછી, ગાંઠ ખોલી અને ઘોડાને જમીન પર ઉતારી, રાજાએ તેને ઊભો કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ ઘોડો મૃત્યુ પામેલો હતો.
તતઃ સરભભેરુંડો નૃપમાભાષ્ય સુસ્વરમ્ । દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય જગામ ત્રિદશાલયમ્
પછી, સરભભેરુંડ નામના દેવદૂતએ મીઠી અવાજે રાજાને સંબોધન કર્યું અને દૈવી વિમાનમાં બેસી દેવલોક તરફ ચાલ્યો ગયો.
તતો ગિરિં સમારુહ્ય દદર્શાશ્રમમુત્તમમ્ । પુન્નાગકદલીચૂતનારિકેલસમન્વિતમ્
પછી, રાજાએ પર્વત પર ચડીને એક ઉત્તમ આશ્રમ જોયો, જ્યાં પુન્નાગ, કેળા, કેરી અને નાળિયેરના વૃક્ષો હતાં.
દ્રાક્ષેક્ષુવાટિકાપૂગનાગકેસરચંપકમ્ । ખેલત્કરભસારંગં નૃત્યત્કેકિકુલં નૃપઃ
ત્યાં દ્રાક્ષ, ઈખ, પાન, નાગ, કેસર અને ચંપાના વૃક્ષો હતાં; અને રમતાં નાના હાથી, હરણ તથા ટોળે ટોળે નૃત્ય કરતા મોરો હતાં.
પ્રણિપત્ય દ્વિજન્માનમુટજાભ્યંતરસ્થિતમ્ । પપ્રચ્છ પરયા ભક્ત્યા મુક્તસંસારવાસનાત્
રાજાએ કુટિયામાં રહેલા દ્વિજને વંદન કર્યું અને સંસારની ઈચ્છાઓથી મુક્ત થઈને ઊંડા ભક્તિભાવથી પ્રશ્ન કર્યો.
તુરગો નિરગાત્સ્વર્ગં હેતુના કેન મે વદ । ઇત્યાકર્ણ્ય વચો રાજ્ઞો દ્વિજન્મા વાચમૂચિવાન્
"મારો ઘોડો કઈ રીતે સ્વર્ગે ગયો?" એમ રાજાના શબ્દો સાંભળીને દ્વિજએ ઉત્તર આપ્યો.
કાલેન બહુના પ્રેત્ય તત્પાપાત્તુરગોઽભવત્ । અથ પંચદશાધ્યાયશ્લોકાર્દ્ધં લિખિતં ક્વચિત્
લાંબા સમય પછી, પૂર્વ જન્મના પાપથી એ ઘોડો બન્યો હતો; પણ ક્યાંક ગીતાના પંદરમા અધ્યાયનું અડધું શ્લોક લખાયું હતું.
તતો વાચયતઃ શ્રુત્વા નિરગાત્તુરગો દિવમ્ । તતઃ સમાગતૈસ્તત્ર પરિવારજનૈર્વૃતઃ
પછી, જ્યારે તમે એ વાંચ્યું અને સાંભળ્યું, ત્યારે ઘોડો સ્વર્ગે ગયો; પછી ત્યાં પોતાના સેવકો સાથે જોડાયો.
પ્રણિપત્ય દ્વિજન્માનં હૃષ્ટરોમા વિનિર્ગતઃ । પત્રં તદેવ લિખિતં ગીતાપંચદશાક્ષરમ્
દ્વિજને વંદન કરીને, રોમાંચથી ભરાયેલા રાજાએ એ જ પત્ર લીધું જેમાં ગીતાના પંદરમા અધ્યાયના શબ્દો લખેલા હતા.
વાચયન્સ મહીપાલો હર્ષસંફુલ્લલોચનઃ । અભિષિચ્ય નિજં પુત્રં મંત્રવિન્મંત્રિભિઃ સમમ્
રાજા આનંદથી ખીલેલા નેત્રો સાથે એનું પઠન કરતો રહ્યો; પછી પોતાના પુત્રને મંત્રીઓ અને પુરોહિતો સાથે રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યો.
સિંહાસને સિંહબલં મુક્તિમાપ વિશુદ્ધધીઃ
સિંહ જેવો પુત્ર સિંહાસન પર બેસાડીને, શુદ્ધ ચિત્તવાળા રાજાએ મુક્તિ મેળવી.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતામાહાત્મ્યે એકોનનવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડમાં, ગીતામાહાત્મ્ય વિભાગમાં, પચપન હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, એકસોથી નવ્વુ અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
શિવશર્મોવાચ- વિષ્ણુશર્મંસ્તતો વૈશ્યઃ શરભઃ સહ ભાર્યયા । નીત્વા પૂજોપકરણં યયૌ શ્રીચંડિકાલયમ્
શિવશર્માએ કહ્યું: પછી વૈશ્ય વિષ્ણુશર્મા, પોતાની પત્ની શરભા સાથે, પૂજાની સામગ્રી લઈને શ્રીચંડિકા મંદિરે ગયો.