ભાંડારેણ તુરંગૈશ્ચ ભટૈર્વીરરસોદ્ભવૈઃ । સમાન એવ ભૂપાલદુર્ગૈરત્યંતદુર્ગમૈઃ
તેના ભંડાર, ઘોડા અને વીરતા ભરેલા સૈનિકો સાથે, તે રાજાના કિલ્લાઓની સરખામણી કરી શકતો, ભલે તે કિલ્લા અતિ દુર્ગમ હોય.
સ કદાચિત્સ્વયં રાજ્યં કર્તું પાપો દધે મનઃ । નિહત્ય વસુધાપાલં બલાત્સાકં કુમારકૈઃ
ક્યારેક, પાપી મનમાં રાજ્ય મેળવવાનો ઈરાદો કરીને, તેણે રાજા અને તેના પુત્રોને બળજબરીથી મારી નાખવાનો નક્કી કર્યું.
કર્તું વ્યવસ્ય દિવસૈઃ સ્વલ્પૈરિત્થં ચિકીર્ષયા । વિષૂચિકામયાદાશુ પરાસુઃ સમજાયત
આ વિચારને થોડા જ દિવસોમાં અમલમાં મૂકવાનો નિશ્ચય કર્યો, પણ અચાનક વિષૂચિકા રોગથી તે મરી ગયો.
કાલેનાલ્પીયસા પ્રેત્ય પાપાત્મા તેન કર્મણા । તેજસ્વી તુરગો જાતઃ સિંધુદેશે કૃશોદરિઃ
થોડા જ સમયમાં, એ પાપના કારણે, તે પાપી મૃત્યુ પામી, સિંધુદેશમાં પાતળી પેટવાળો તેજસ્વી ઘોડો બની જન્મ્યો.
મૂલેન બહુના ક્રીત્વા હયતત્વવિદા તતઃ । બહુયત્નવતા નીતઃ કેનચિદ્વૈશ્યસૂનુના
ઘણો ખર્ચ કરીને, ઘોડાની ઓળખ ધરાવતા એક માણસ પાસેથી એ ઘોડો ખરીદવામાં આવ્યો હતો, પછી એક વેપારીના પુત્રએ બહુ મહેનત કરીને એ લાવ્યો હતો.
રાજાપિ પૌત્રનપ્ત્ત્રાદ્યૈસ્તસ્યૈવ મરણાત્પરમ્ । કાલેન વૃદ્ધતાં પ્રાપ્તઃ સ્વરાજ્યં ચાપિ પાલયન્
પછી એ માણસના મૃત્યુ પછી, રાજાએ પોતાના પૌત્રો અને વંશજોના સહારે સમય જતાં વૃદ્ધાવસ્થામાં પગ મૂક્યો, છતાં પોતાનું રાજ્ય સંભાળતો રહ્યો.
સ વૈશ્યસૂનુસ્તં ચાશ્વં રાજ્ઞે દાતું સમાગતઃ । રાજ્ઞોદ્વારિસ્થિતસ્તત્ર પ્રતીક્ષંસ્તત્સમાગમમ્
એ વેપારીનો પુત્ર એ ઘોડો રાજાને આપવા આવ્યો હતો, રાજાના દરવાજા પર ઊભો રહીને તેમની મુલાકાતની રાહ જોતો હતો.
જ્ઞાતપૂર્વોઽપિ વૈશ્યોઽસૌ પ્રતીહારેણ દર્શિતઃ । કિમર્થં બ્રૂહિ રાજ્ઞેતિ પૃષ્ટઃ સ્પષ્ટમભાષત
એ વેપારી પહેલેથી જ ઓળખાતો હોવા છતાં, દરવાજા પરના રક્ષકે તેને અંદર લાવ્યો; જ્યારે પૂછાયું કે, 'તમે શા માટે આવ્યા છો?' ત્યારે તેણે સ્પષ્ટ રીતે જવાબ આપ્યો.
દેવ ત્રિજગતીરત્નમિતિ મત્વા તુરંગમઃ । મયા નિયુતમૂલ્યેન બહુના સાધુલક્ષણઃ
હે દેવ, આ ઘોડાને ત્રણેય લોકનો રત્ન માનીને, મેં એના ઉત્તમ ગુણોને કારણે, ઘણો મોટો ભાવ ચૂકવીને મેળવ્યો છે.
તતોઽવલોક્ય વક્ત્રાણિ ભૂપાલઃ પાર્શ્વવર્તિનામ્ । સમાદિદેશ વણિજમશ્વોઽત્ર નીયતામિતિ
પછી રાજાએ પોતાના આસપાસ બેઠેલા લોકોના ચહેરા તરફ જોઈને આજ્ઞા આપી, 'વેપારીનો ઘોડો અહીં લાવો.'
શિરાંસિ ધૂનયન્નૃણામશ્વલક્ષણવેદિનામ્ । શૂરાણામપિ ચેતાંસિ મુહુરુત્સાહયન્મહાન્
ઘોડાની ઓળખ ધરાવતા લોકોના માથાં હલાવીને અને શૂરવીરોના મનમાં પણ વારંવાર ઉત્સાહ જગાવીને, એ મહાન ઘોડાએ બધાને ચકિત કરી દીધા.
અખંડમેદિનીવેગબહુસંક્રમણાર્જિતમ્ । લાલાફેનછલેનાસૌ વમન્શુભ્રતરં યશઃ
અખંડ ધરતી પર અનેક વખત ઝડપથી દોડીને, એ ઘોડાએ પોતાનું શુદ્ધ યશ લાળ અને ફેનની રમતમાં પ્રકાશિત કર્યું.
ઉચ્ચૈઃશ્રવસ્તુલાં ભેજે ગુણસામ્યેન તત્ત્વતઃ । વિવૃણ્વન્નતિ તેજસ્વી હ્રિયેવ નતકંધરઃ
ગુણ અને સ્વરૂપે એ ઊચ્ચૈઃશ્રવસની સરખામણીમાં હતો, અને પોતાની નમ્રતા અને તેજસ્વી સ્વભાવથી, નમેલા ગળાવાળા વિરલ ઘોડાની જેમ દેખાતો હતો.
ચામરૈરિંદુધવલૈર્વીજ્યમાનો નિરંતરમ્ । દુગ્ધાંભોનિધિલોલૈસ્તૈઃ શ્વાસૈરુચ્ચૈઃશ્રવા ઇવ
સફેદ ચામરાથી સતત પંખો કરવામાં આવતો, એ ઘોડાનો શ્વાસ દુધના દરિયાની લહેરો જેવો હલતો, ઊચ્ચૈઃશ્રવસની જેમ.
નીલાતપત્રયુગલં ઘનચ્છાયતુલશ્રિયા । બિભ્રાણો વારિદાલીઢ હિમાદ્રિ શિખરશ્રિયમ્
ઘણા વાદળ જેવી ઘાટ છાંયાવાળા, નીલા છત્રીના જોડી ધારણ કરતો, એ ઘોડો વરસાદી વાદળોથી સ્પર્શાયેલી હિમાલયની ચોટી જેવો તેજ ધરાવતો હતો.
મેદિનીમંડલસ્પર્શ સંક્રાંતમિવ પાવકમ્ । મુહુરુદ્ધરયન્ધુન્વન્બંધુરં કંધરાતટમ્
એ ઘોડો ધરતીના ગોળને અગ્નિની જેમ સ્પર્શતો, વારંવાર પોતાની સુંદર ગળાને ઉંચકતો અને હલાવતો હતો.
દારયન્વૈરિણઃ સર્વાન્વ્યાહરંશ્ચ જયશ્રિયમ્ । હેષારવેણ ગુરુણા દિક્ષુપ્રખ્યાપયન્યશઃ
બધા દુશ્મનોને હરાવીને અને વિજયનું યશ જાહેર કરીને, એ ઘોડાએ પોતાના જોરદાર હિંચકારથી ચારે દિશામાં પોતાનું નામ પ્રસિદ્ધ કર્યું.
સત્ત્વસ્ય રાશિરત્યુચ્ચૈર્ગતીનામિવ શેવધિઃ । રૂપસ્ય નિલયં સાક્ષાલ્લક્ષણાનાં પયોનિધિઃ
એ ઘોડો ઉત્તમ સાહસનો ઢગલો હતો, ઊંચા માર્ગે પહોંચેલા લોકો માટે ખજાનો જેવો; રૂપનું ઘર અને ગુણોની સાગર હતો.
આનીતો વણિજા વાજી રાજ્ઞા ચ સમદૃશ્યત । બહુધા વર્ણિતોઽમાત્યૈરશ્વલક્ષણવેદિભિઃ
વેપારીએ એ ઘોડો લાવીને રાજાને બતાવ્યો, અને રાજાના આસપાસના ઘોડાની ઓળખ ધરાવતા મંત્રીઓએ એના ગુણો અનેક રીતે વર્ણવ્યા.
યથેચ્છં વણિજોદીર્ણં સ્વર્ણં દત્ત્વા મહીપતિઃ । જગ્રાહ તુરગં વેગાદસીમાનંદનિર્ભરઃ
વેપારીની ઈચ્છા પ્રમાણે, રાજાએ સોનુ આપીને, ખૂબ ઉત્સાહથી એ ઝડપી ઘોડો સ્વીકાર્યો અને અનંત આનંદમાં ભળી ગયો.
તતોઽશ્વપાલમાહૂય યત્નતસ્તં નિરૂપ્ય ચ । વિસર્જિતસભાલોકો ગૃહાંતરમગાન્નૃપઃ
પછી રાજાએ ઘોડા સંભાળનારા ને બોલાવીને, એ ઘોડાની સારી રીતે તપાસ કરી, સભાને વિદાય આપી અને પોતાનાં આંતરિક મહેલમાં ગયો.
અનેકધા સમાપૃષ્ટો મહીપાલં રંણાંગણે । શસ્ત્રવ્રણકિણશ્રેણીભૂષણં સત્વસન્નિભમ્
રાજા રાજમંડપમાં અનેકવાર પૂછવામાં આવ્યો, અને એના શરીર પર શસ્ત્રના ઘા જેવી અનેક ચોટોની પંક્તિઓથી શોભતો, સાહસનું જીવંત રૂપ લાગતો હતો.
એકદા મૃગયાં ખેલન્કુતૂહલરસાત્મના । તમારુહ્ય મહીપાલો વનં પ્રતિ વિવેશ હ
એક વખત રાજાએ શિકાર રમતાં ઉત્સુકતા અને આનંદથી ઘોડા પર ચડીને જંગલમાં પ્રવેશ કર્યો.
વિસૃજ્ય સૈનિકાન્પૃષ્ટે ધાવતઃ પરિતોઽખિલાન્ । આકૃષ્યમાણો હરિણૈઃ પિપાસાકુલિતોઽભવત્
પાછળ દોડતા બધા સૈનિકોને છોડી, રાજા હરણ પાછળ ખેંચાઈ ગયો અને તરસથી ત્રાસી ગયો.
તત ઉત્તીર્ય તુરગાજ્જલમન્વેષયન્ નૃપઃ । બધ્વાશ્વં તરુશાખાયામારુરોહ શિલાં નૃપઃ
પછી, રાજાએ ઘોડા માટે પાણી શોધવા જતાં, ઘોડાને ઝાડની ડાળીએ બાંધી, પોતે પથ્થર પર ચડી ગયો.
ગીતાપંચદશાધ્યાયશ્લોકાર્દ્ધલિખિતં તતઃ । પાતિતં મરુતા તત્ર યત્ર ખંડે વિલોકયત્
ત્યાં તેણે જોયું કે ગીતાના પંદરમા અધ્યાયનું અડધું શ્લોક પવનથી ઉડીને એક ટુકડાં પર પડેલું હતું.
પત્રં વાચયતો રાજ્ઞઃ શ્રુત્વા ગીતાક્ષરાવલીમ્ । તતો મુક્તિપદં લેભે તુરગસ્ત્વરયાઽપતત્
રાજા એ પત્ર વાંચતો હતો અને ગીતાના શબ્દો સાંભળતા જ ઘોડાએ તરત જ મુક્તિ મેળવી અને ઝડપથી નીચે પડી ગયો.
તતો ગ્રંથિં સમાચ્છિદ્ય પલ્યાણવતાર્ય ચ । ઉત્થાપમાનસ્તુરગો રાજ્ઞા નોત્થિતવાન્મૃતઃ
પછી, ગાંઠ ખોલી અને ઘોડાને જમીન પર ઉતારી, રાજાએ તેને ઊભો કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ ઘોડો મૃત્યુ પામેલો હતો.
તતઃ સરભભેરુંડો નૃપમાભાષ્ય સુસ્વરમ્ । દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય જગામ ત્રિદશાલયમ્
પછી, સરભભેરુંડ નામના દેવદૂતએ મીઠી અવાજે રાજાને સંબોધન કર્યું અને દૈવી વિમાનમાં બેસી દેવલોક તરફ ચાલ્યો ગયો.
તતો ગિરિં સમારુહ્ય દદર્શાશ્રમમુત્તમમ્ । પુન્નાગકદલીચૂતનારિકેલસમન્વિતમ્
પછી, રાજાએ પર્વત પર ચડીને એક ઉત્તમ આશ્રમ જોયો, જ્યાં પુન્નાગ, કેળા, કેરી અને નાળિયેરના વૃક્ષો હતાં.