ઇત્યાકલય્ય સકલં ભૂપાલઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ । ગીતામભ્યસ્ય સકલામવાપ પરમાં ગતિમ્
આ બધું સમજીને, રાજાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક આખી ગીતાનો અભ્યાસ કર્યો અને સર્વોચ્ચ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી.
ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતામાહાત્મ્યે અષ્ટાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે પવિત્ર પદ્મપુરાણના ઉત્તરખંડમાં, ગીતામાહાત્મ્યના અધ્યાયમાં, પચપન હજાર શ્લોકોમાંથી, એકસોઅઠ્ઠાવું અધ્યાય પૂર્ણ થયું.
ઈશ્વર ઉવાચ। પ્રવક્ષ્યામિ વિશાલાક્ષિ તુહિનાચલકન્યકે । ગીતા પંચદશાધ્યાયમાહાત્મ્યમવધારય
ઈશ્વરે કહ્યું: વિશાળ આંખોવાળી હિમાલયપુત્રી, હવે હું તને ગીતાના પંદરમા અધ્યાયનું મહાત્મ્ય કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
કૃપાલુર્નરસિંહોઽભૂન્નામ્ના ગૌડેષુ ભૂપતિઃ । યસ્યાસિધારયા સંખ્યે દેવાસંઘા વધીકૃતાઃ
ગૌડદેશમાં કૃપાળુ નામે એક રાજા હતો, જે નરસિંહ જેવો દયાળુ હતો; યુદ્ધમાં તેની તલવારથી દેવતાઓના જૂથો પણ માર્યા ગયા હતા.
યદીય મત્તમાતંગ દાનધારાજલૈરિલા । નિદાઘેપિ ચ સેહેતાં રવિસંતાપવેદનામ્
તેના પાળેલા ઉશ્કળેલા હાથીઓના દાનના ધોધો, ઉનાળાની તીવ્ર ગરમી પણ સહન કરી શકતા.
સંક્રંદનપરિત્રસ્તા યદીય શરણં ગતાઃ । રેજિરે કરિણો મત્તાશ્ચલંતઃ પર્વતા ઇવ
યુદ્ધના ઘમાસાણથી ડરેલા ઉશ્કળેલા હાથીઓ, તેની શરણમાં આવીને, પર્વતોની જેમ ગૌરવથી ફરતા.
મત્તમાતંગચીત્કારપ્રતિસ્વનમિવાદરાત્ । યસ્ય ગોપાયતઃ શૈલા વ્યાહરંતિ કૃપાવતઃ
કૃપાળુ રાજાના રક્ષણ હેઠળના પર્વતો, તેના ઉશ્કળેલા હાથીઓના ગર્જનાનો પ્રતિધ્વનિ કરતા હોય તેમ લાગતા.
યદીય ધાવત્તુરગક્ષુરસંઘાતજર્જરમ્ । નાભૂચ્ચિત્રં કથંકારં ગતખંડં ધરાતલમ્
તેના દોડતા ઘોડાઓના ખુરાના ઘા થી ધરતી તૂટી અને ઊંચી-નીચી થઈ જાય એ નવાઈની વાત નહોતી.
પુનરુજ્વલયાંચક્રે મહાભાષ્યં ફણીશ્વરઃ
ફરી એકવાર, ફણીઓના સ્વામી એ તેજસ્વી ભાષ્ય રચ્યું.
તસ્યાસીત્સૈનિકો ધીમાઞ્છસ્ત્રશાસ્ત્રકલાનિધિઃ । નામ્ના સરભભેરુંડઃ પ્રચંડભુજમંડલઃ
તેને એક બુદ્ધિશાળી સૈનિક હતો, જે શસ્ત્ર અને શાસ્ત્ર બંનેમાં પારંગત હતો; તેનું નામ સરભભેરુંડ હતું અને તેની બાહુશક્તિ અતિશય હતી.
ભાંડારેણ તુરંગૈશ્ચ ભટૈર્વીરરસોદ્ભવૈઃ । સમાન એવ ભૂપાલદુર્ગૈરત્યંતદુર્ગમૈઃ
તેના ભંડાર, ઘોડા અને વીરતા ભરેલા સૈનિકો સાથે, તે રાજાના કિલ્લાઓની સરખામણી કરી શકતો, ભલે તે કિલ્લા અતિ દુર્ગમ હોય.
સ કદાચિત્સ્વયં રાજ્યં કર્તું પાપો દધે મનઃ । નિહત્ય વસુધાપાલં બલાત્સાકં કુમારકૈઃ
ક્યારેક, પાપી મનમાં રાજ્ય મેળવવાનો ઈરાદો કરીને, તેણે રાજા અને તેના પુત્રોને બળજબરીથી મારી નાખવાનો નક્કી કર્યું.
કર્તું વ્યવસ્ય દિવસૈઃ સ્વલ્પૈરિત્થં ચિકીર્ષયા । વિષૂચિકામયાદાશુ પરાસુઃ સમજાયત
આ વિચારને થોડા જ દિવસોમાં અમલમાં મૂકવાનો નિશ્ચય કર્યો, પણ અચાનક વિષૂચિકા રોગથી તે મરી ગયો.
કાલેનાલ્પીયસા પ્રેત્ય પાપાત્મા તેન કર્મણા । તેજસ્વી તુરગો જાતઃ સિંધુદેશે કૃશોદરિઃ
થોડા જ સમયમાં, એ પાપના કારણે, તે પાપી મૃત્યુ પામી, સિંધુદેશમાં પાતળી પેટવાળો તેજસ્વી ઘોડો બની જન્મ્યો.
મૂલેન બહુના ક્રીત્વા હયતત્વવિદા તતઃ । બહુયત્નવતા નીતઃ કેનચિદ્વૈશ્યસૂનુના
ઘણો ખર્ચ કરીને, ઘોડાની ઓળખ ધરાવતા એક માણસ પાસેથી એ ઘોડો ખરીદવામાં આવ્યો હતો, પછી એક વેપારીના પુત્રએ બહુ મહેનત કરીને એ લાવ્યો હતો.
રાજાપિ પૌત્રનપ્ત્ત્રાદ્યૈસ્તસ્યૈવ મરણાત્પરમ્ । કાલેન વૃદ્ધતાં પ્રાપ્તઃ સ્વરાજ્યં ચાપિ પાલયન્
પછી એ માણસના મૃત્યુ પછી, રાજાએ પોતાના પૌત્રો અને વંશજોના સહારે સમય જતાં વૃદ્ધાવસ્થામાં પગ મૂક્યો, છતાં પોતાનું રાજ્ય સંભાળતો રહ્યો.
સ વૈશ્યસૂનુસ્તં ચાશ્વં રાજ્ઞે દાતું સમાગતઃ । રાજ્ઞોદ્વારિસ્થિતસ્તત્ર પ્રતીક્ષંસ્તત્સમાગમમ્
એ વેપારીનો પુત્ર એ ઘોડો રાજાને આપવા આવ્યો હતો, રાજાના દરવાજા પર ઊભો રહીને તેમની મુલાકાતની રાહ જોતો હતો.
જ્ઞાતપૂર્વોઽપિ વૈશ્યોઽસૌ પ્રતીહારેણ દર્શિતઃ । કિમર્થં બ્રૂહિ રાજ્ઞેતિ પૃષ્ટઃ સ્પષ્ટમભાષત
એ વેપારી પહેલેથી જ ઓળખાતો હોવા છતાં, દરવાજા પરના રક્ષકે તેને અંદર લાવ્યો; જ્યારે પૂછાયું કે, 'તમે શા માટે આવ્યા છો?' ત્યારે તેણે સ્પષ્ટ રીતે જવાબ આપ્યો.
દેવ ત્રિજગતીરત્નમિતિ મત્વા તુરંગમઃ । મયા નિયુતમૂલ્યેન બહુના સાધુલક્ષણઃ
હે દેવ, આ ઘોડાને ત્રણેય લોકનો રત્ન માનીને, મેં એના ઉત્તમ ગુણોને કારણે, ઘણો મોટો ભાવ ચૂકવીને મેળવ્યો છે.
તતોઽવલોક્ય વક્ત્રાણિ ભૂપાલઃ પાર્શ્વવર્તિનામ્ । સમાદિદેશ વણિજમશ્વોઽત્ર નીયતામિતિ
પછી રાજાએ પોતાના આસપાસ બેઠેલા લોકોના ચહેરા તરફ જોઈને આજ્ઞા આપી, 'વેપારીનો ઘોડો અહીં લાવો.'
શિરાંસિ ધૂનયન્નૃણામશ્વલક્ષણવેદિનામ્ । શૂરાણામપિ ચેતાંસિ મુહુરુત્સાહયન્મહાન્
ઘોડાની ઓળખ ધરાવતા લોકોના માથાં હલાવીને અને શૂરવીરોના મનમાં પણ વારંવાર ઉત્સાહ જગાવીને, એ મહાન ઘોડાએ બધાને ચકિત કરી દીધા.
અખંડમેદિનીવેગબહુસંક્રમણાર્જિતમ્ । લાલાફેનછલેનાસૌ વમન્શુભ્રતરં યશઃ
અખંડ ધરતી પર અનેક વખત ઝડપથી દોડીને, એ ઘોડાએ પોતાનું શુદ્ધ યશ લાળ અને ફેનની રમતમાં પ્રકાશિત કર્યું.
ઉચ્ચૈઃશ્રવસ્તુલાં ભેજે ગુણસામ્યેન તત્ત્વતઃ । વિવૃણ્વન્નતિ તેજસ્વી હ્રિયેવ નતકંધરઃ
ગુણ અને સ્વરૂપે એ ઊચ્ચૈઃશ્રવસની સરખામણીમાં હતો, અને પોતાની નમ્રતા અને તેજસ્વી સ્વભાવથી, નમેલા ગળાવાળા વિરલ ઘોડાની જેમ દેખાતો હતો.
ચામરૈરિંદુધવલૈર્વીજ્યમાનો નિરંતરમ્ । દુગ્ધાંભોનિધિલોલૈસ્તૈઃ શ્વાસૈરુચ્ચૈઃશ્રવા ઇવ
સફેદ ચામરાથી સતત પંખો કરવામાં આવતો, એ ઘોડાનો શ્વાસ દુધના દરિયાની લહેરો જેવો હલતો, ઊચ્ચૈઃશ્રવસની જેમ.
નીલાતપત્રયુગલં ઘનચ્છાયતુલશ્રિયા । બિભ્રાણો વારિદાલીઢ હિમાદ્રિ શિખરશ્રિયમ્
ઘણા વાદળ જેવી ઘાટ છાંયાવાળા, નીલા છત્રીના જોડી ધારણ કરતો, એ ઘોડો વરસાદી વાદળોથી સ્પર્શાયેલી હિમાલયની ચોટી જેવો તેજ ધરાવતો હતો.
મેદિનીમંડલસ્પર્શ સંક્રાંતમિવ પાવકમ્ । મુહુરુદ્ધરયન્ધુન્વન્બંધુરં કંધરાતટમ્
એ ઘોડો ધરતીના ગોળને અગ્નિની જેમ સ્પર્શતો, વારંવાર પોતાની સુંદર ગળાને ઉંચકતો અને હલાવતો હતો.
દારયન્વૈરિણઃ સર્વાન્વ્યાહરંશ્ચ જયશ્રિયમ્ । હેષારવેણ ગુરુણા દિક્ષુપ્રખ્યાપયન્યશઃ
બધા દુશ્મનોને હરાવીને અને વિજયનું યશ જાહેર કરીને, એ ઘોડાએ પોતાના જોરદાર હિંચકારથી ચારે દિશામાં પોતાનું નામ પ્રસિદ્ધ કર્યું.
સત્ત્વસ્ય રાશિરત્યુચ્ચૈર્ગતીનામિવ શેવધિઃ । રૂપસ્ય નિલયં સાક્ષાલ્લક્ષણાનાં પયોનિધિઃ
એ ઘોડો ઉત્તમ સાહસનો ઢગલો હતો, ઊંચા માર્ગે પહોંચેલા લોકો માટે ખજાનો જેવો; રૂપનું ઘર અને ગુણોની સાગર હતો.
આનીતો વણિજા વાજી રાજ્ઞા ચ સમદૃશ્યત । બહુધા વર્ણિતોઽમાત્યૈરશ્વલક્ષણવેદિભિઃ
વેપારીએ એ ઘોડો લાવીને રાજાને બતાવ્યો, અને રાજાના આસપાસના ઘોડાની ઓળખ ધરાવતા મંત્રીઓએ એના ગુણો અનેક રીતે વર્ણવ્યા.
યથેચ્છં વણિજોદીર્ણં સ્વર્ણં દત્ત્વા મહીપતિઃ । જગ્રાહ તુરગં વેગાદસીમાનંદનિર્ભરઃ
વેપારીની ઈચ્છા પ્રમાણે, રાજાએ સોનુ આપીને, ખૂબ ઉત્સાહથી એ ઝડપી ઘોડો સ્વીકાર્યો અને અનંત આનંદમાં ભળી ગયો.