રાજાપિ પર્યપૃચ્છત્તં વિસ્મયસ્મેરલોચનઃ । પ્રણમ્ય પરયા ભક્ત્યા વિનયૈકપયોનિધિઃ
પછી, રાજાએ પણ આશ્ચર્યથી હસતાં આંખો સાથે, ખૂબ ભક્તિ અને વિનમ્રતાથી નમન કરીને તેને પૂછ્યું.
કથાં કથય મે વિપ્ર હીનયોનિ નિષેવિતૌ । અજ્ઞૌયૌ જગ્મતુઃ સ્વર્ગે શુની શશકશાવકૌ
મને કહો, બ્રાહ્મણ, એ વાત કેવી રીતે નીચ જાતિમાં જન્મેલા અને અજ્ઞાન રહેલા કુતરી અને ખરગોશે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું?
શિષ્ય ઉવાચ। વત્સનામા દ્વિજન્માસ્તે વનેઽમુષ્મિન્જિતેંદ્રિયઃ । ચતુર્દશં તુ હ્યધ્યાયં ગીતાનાં સર્વદા જપન્
શિષ્ય બોલ્યો: એ વનમાં વત્સ નામનો દ્વિજ, ઇન્દ્રિયજિત, હંમેશાં ગીતાના ચૌદમા અધ્યાયનો જપ કરતો હતો.
શિષ્યોઽહં તસ્ય ભૂપાલ બ્રહ્મવિદ્યાવિશારદઃ । ચતુર્દશ તુ અધ્યાયં જપામિ પ્રત્યહં નૃપ
હું એનો શિષ્ય છું, રાજા, બ્રહ્મવિદ્યામાં પારંગત; હું પણ દરરોજ ચૌદમો અધ્યાય જપું છું, રાજન.
મદીયચરણાંભોજપ્રક્ષાલનજલે લુઠન્ । શશસ્ત્રિદિવમાપન્નઃ શુનક્યા સહ ભૂપતે
મારા પગના પવિત્ર પાણીમાં લોટી, એ ખરગોશ અને કુતરી બંનેએ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું, હે રાજા.
રાજોવાચ। હેતુના કેન કથય હસિતં ચ દ્વિજોત્તમ । અતઃ કિમપિ સાકૂતં મન્યમાનેન સાદરમ્
રાજાએ પૂછ્યું: હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તમે કેમ હસ્યા એનું કારણ કહો, અને તમે જે ગુપ્ત રીતે વિચાર્યું એનું પણ માનપૂર્વક કહો.
શિષ્ય ઉવાચ। મહારાષ્ટ્રેતિ નગરં નામ્ના પ્રત્યુદકં મહત્ । તત્રાસીદ્બ્રાહ્મણો નામ્ના કેશવઃ કિતવાગ્રણીઃ
શિષ્યએ કહ્યું: મહારાષ્ટ્ર નામનું એક મોટું શહેર છે, જે નદીના કાંઠે આવેલું છે. ત્યાં કેશવ નામનો એક બ્રાહ્મણ રહેતો હતો, જે જુગાર રમવામાં સૌથી આગળ હતો.
વિલોભનાભવત્તસ્ય જાયા સ્વૈરવિહારિણી । તેન સા હન્યતે ક્રોધાદ્વૈરં સંચિંત્ય જન્મનઃ
તેની પત્ની સ્વેચ્છાએ ફરતી અને દુશ્ચરિત્ર હતી; કેશવે ગુસ્સામાં આવીને, પછલા જન્મનું વેર રાખીને, તેને મારી નાખી.
તતઃ સ્ત્રીવધપાપેન શશકો જાયતે દ્વિજઃ । કિલ્બિષાચ્છુનકી સાપિ જાતા વંચનજન્મનઃ
સ્ત્રીહત્યાના પાપથી એ બ્રાહ્મણ પછી શશક તરીકે જન્મ્યો; અને એ સ્ત્રી પણ પોતાના પાપના કારણે, પછલા જન્મના છેતરપતાથી, કૂતરી બની.
પૂર્વેણ જન્મનાભ્યસ્તં વૈરં વિસ્મરતો નહિ । આસેદિવદ્ભ્યાં બહુધા યોન્યંતરમપિ ક્વચિત્
પહેલા જન્મમાં જે વેર રાખવામાં આવ્યો હોય, એ અનેક જન્મો અને રૂપ બદલ્યા પછી પણ ભૂલાતો નથી.
ઇત્યાકલય્ય સકલં ભૂપાલઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ । ગીતામભ્યસ્ય સકલામવાપ પરમાં ગતિમ્
આ બધું સમજીને, રાજાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક આખી ગીતાનો અભ્યાસ કર્યો અને સર્વોચ્ચ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી.
ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતામાહાત્મ્યે અષ્ટાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે પવિત્ર પદ્મપુરાણના ઉત્તરખંડમાં, ગીતામાહાત્મ્યના અધ્યાયમાં, પચપન હજાર શ્લોકોમાંથી, એકસોઅઠ્ઠાવું અધ્યાય પૂર્ણ થયું.
ઈશ્વર ઉવાચ। પ્રવક્ષ્યામિ વિશાલાક્ષિ તુહિનાચલકન્યકે । ગીતા પંચદશાધ્યાયમાહાત્મ્યમવધારય
ઈશ્વરે કહ્યું: વિશાળ આંખોવાળી હિમાલયપુત્રી, હવે હું તને ગીતાના પંદરમા અધ્યાયનું મહાત્મ્ય કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
કૃપાલુર્નરસિંહોઽભૂન્નામ્ના ગૌડેષુ ભૂપતિઃ । યસ્યાસિધારયા સંખ્યે દેવાસંઘા વધીકૃતાઃ
ગૌડદેશમાં કૃપાળુ નામે એક રાજા હતો, જે નરસિંહ જેવો દયાળુ હતો; યુદ્ધમાં તેની તલવારથી દેવતાઓના જૂથો પણ માર્યા ગયા હતા.
યદીય મત્તમાતંગ દાનધારાજલૈરિલા । નિદાઘેપિ ચ સેહેતાં રવિસંતાપવેદનામ્
તેના પાળેલા ઉશ્કળેલા હાથીઓના દાનના ધોધો, ઉનાળાની તીવ્ર ગરમી પણ સહન કરી શકતા.
સંક્રંદનપરિત્રસ્તા યદીય શરણં ગતાઃ । રેજિરે કરિણો મત્તાશ્ચલંતઃ પર્વતા ઇવ
યુદ્ધના ઘમાસાણથી ડરેલા ઉશ્કળેલા હાથીઓ, તેની શરણમાં આવીને, પર્વતોની જેમ ગૌરવથી ફરતા.
મત્તમાતંગચીત્કારપ્રતિસ્વનમિવાદરાત્ । યસ્ય ગોપાયતઃ શૈલા વ્યાહરંતિ કૃપાવતઃ
કૃપાળુ રાજાના રક્ષણ હેઠળના પર્વતો, તેના ઉશ્કળેલા હાથીઓના ગર્જનાનો પ્રતિધ્વનિ કરતા હોય તેમ લાગતા.
યદીય ધાવત્તુરગક્ષુરસંઘાતજર્જરમ્ । નાભૂચ્ચિત્રં કથંકારં ગતખંડં ધરાતલમ્
તેના દોડતા ઘોડાઓના ખુરાના ઘા થી ધરતી તૂટી અને ઊંચી-નીચી થઈ જાય એ નવાઈની વાત નહોતી.
પુનરુજ્વલયાંચક્રે મહાભાષ્યં ફણીશ્વરઃ
ફરી એકવાર, ફણીઓના સ્વામી એ તેજસ્વી ભાષ્ય રચ્યું.
તસ્યાસીત્સૈનિકો ધીમાઞ્છસ્ત્રશાસ્ત્રકલાનિધિઃ । નામ્ના સરભભેરુંડઃ પ્રચંડભુજમંડલઃ
તેને એક બુદ્ધિશાળી સૈનિક હતો, જે શસ્ત્ર અને શાસ્ત્ર બંનેમાં પારંગત હતો; તેનું નામ સરભભેરુંડ હતું અને તેની બાહુશક્તિ અતિશય હતી.
ભાંડારેણ તુરંગૈશ્ચ ભટૈર્વીરરસોદ્ભવૈઃ । સમાન એવ ભૂપાલદુર્ગૈરત્યંતદુર્ગમૈઃ
તેના ભંડાર, ઘોડા અને વીરતા ભરેલા સૈનિકો સાથે, તે રાજાના કિલ્લાઓની સરખામણી કરી શકતો, ભલે તે કિલ્લા અતિ દુર્ગમ હોય.
સ કદાચિત્સ્વયં રાજ્યં કર્તું પાપો દધે મનઃ । નિહત્ય વસુધાપાલં બલાત્સાકં કુમારકૈઃ
ક્યારેક, પાપી મનમાં રાજ્ય મેળવવાનો ઈરાદો કરીને, તેણે રાજા અને તેના પુત્રોને બળજબરીથી મારી નાખવાનો નક્કી કર્યું.
કર્તું વ્યવસ્ય દિવસૈઃ સ્વલ્પૈરિત્થં ચિકીર્ષયા । વિષૂચિકામયાદાશુ પરાસુઃ સમજાયત
આ વિચારને થોડા જ દિવસોમાં અમલમાં મૂકવાનો નિશ્ચય કર્યો, પણ અચાનક વિષૂચિકા રોગથી તે મરી ગયો.
કાલેનાલ્પીયસા પ્રેત્ય પાપાત્મા તેન કર્મણા । તેજસ્વી તુરગો જાતઃ સિંધુદેશે કૃશોદરિઃ
થોડા જ સમયમાં, એ પાપના કારણે, તે પાપી મૃત્યુ પામી, સિંધુદેશમાં પાતળી પેટવાળો તેજસ્વી ઘોડો બની જન્મ્યો.
મૂલેન બહુના ક્રીત્વા હયતત્વવિદા તતઃ । બહુયત્નવતા નીતઃ કેનચિદ્વૈશ્યસૂનુના
ઘણો ખર્ચ કરીને, ઘોડાની ઓળખ ધરાવતા એક માણસ પાસેથી એ ઘોડો ખરીદવામાં આવ્યો હતો, પછી એક વેપારીના પુત્રએ બહુ મહેનત કરીને એ લાવ્યો હતો.
રાજાપિ પૌત્રનપ્ત્ત્રાદ્યૈસ્તસ્યૈવ મરણાત્પરમ્ । કાલેન વૃદ્ધતાં પ્રાપ્તઃ સ્વરાજ્યં ચાપિ પાલયન્
પછી એ માણસના મૃત્યુ પછી, રાજાએ પોતાના પૌત્રો અને વંશજોના સહારે સમય જતાં વૃદ્ધાવસ્થામાં પગ મૂક્યો, છતાં પોતાનું રાજ્ય સંભાળતો રહ્યો.
સ વૈશ્યસૂનુસ્તં ચાશ્વં રાજ્ઞે દાતું સમાગતઃ । રાજ્ઞોદ્વારિસ્થિતસ્તત્ર પ્રતીક્ષંસ્તત્સમાગમમ્
એ વેપારીનો પુત્ર એ ઘોડો રાજાને આપવા આવ્યો હતો, રાજાના દરવાજા પર ઊભો રહીને તેમની મુલાકાતની રાહ જોતો હતો.
જ્ઞાતપૂર્વોઽપિ વૈશ્યોઽસૌ પ્રતીહારેણ દર્શિતઃ । કિમર્થં બ્રૂહિ રાજ્ઞેતિ પૃષ્ટઃ સ્પષ્ટમભાષત
એ વેપારી પહેલેથી જ ઓળખાતો હોવા છતાં, દરવાજા પરના રક્ષકે તેને અંદર લાવ્યો; જ્યારે પૂછાયું કે, 'તમે શા માટે આવ્યા છો?' ત્યારે તેણે સ્પષ્ટ રીતે જવાબ આપ્યો.
દેવ ત્રિજગતીરત્નમિતિ મત્વા તુરંગમઃ । મયા નિયુતમૂલ્યેન બહુના સાધુલક્ષણઃ
હે દેવ, આ ઘોડાને ત્રણેય લોકનો રત્ન માનીને, મેં એના ઉત્તમ ગુણોને કારણે, ઘણો મોટો ભાવ ચૂકવીને મેળવ્યો છે.
તતોઽવલોક્ય વક્ત્રાણિ ભૂપાલઃ પાર્શ્વવર્તિનામ્ । સમાદિદેશ વણિજમશ્વોઽત્ર નીયતામિતિ
પછી રાજાએ પોતાના આસપાસ બેઠેલા લોકોના ચહેરા તરફ જોઈને આજ્ઞા આપી, 'વેપારીનો ઘોડો અહીં લાવો.'