યત્ર કર્પૂરકદલી ક્રોડવ્યાઘ્રદરીતલઃ । ચોલી કપોલફલકાન્ચુબન્વાતિ સમીરણઃ
જે જગ્યાએ કપૂર, કેળા, જંગલી શૂકર અને વાઘના પગલાં છે, અને જ્યાં પવન વસ્ત્રના ખોળા અને ગાલના શણગાર વચ્ચેથી વંટાય છે.
ઉદ્ભિન્ન કેતકીકોશરજોમુકુલિતેક્ષણઃ । વિસ્રબ્ધાહરણા યત્રચ્છાયાં તાં પરિતન્વતઃ
જ્યાં ઉગતા કેતકીના ફૂલોની પરાગ આંખોમાં લાગી છે અને જે છાંયડી નિર્ભયતાથી સૌને મળે છે.
નારિકેલફલૈર્યત્ર સ્વયં નિપતિતૈરધઃ । અપિ ચૂતફલૈસ્તૃપ્તાઃ પક્વૈઃ શાખામૃગા અપિ
જ્યાં નાળિયેરના ફળો પોતે નીચે પડતા હોય છે અને ડાળીઓ પર રહેતા પ્રાણીઓ પણ પાકેલા કેરીથી સંતોષ પામે છે.
અપિ કેસરિણો યત્ર ખેલંતિ કલભૈઃ સમમ્ । ફણિનઃ કેકિબર્હેષુ નિર્વિશંકં વિશંતિ ચ
જ્યાં સિંહો અને હાથીઓ સાથે રમે છે અને સાપો પણ મોરના ગૂંફમાં નિર્ભયતાથી પ્રવેશ કરે છે.
યત્રાશ્રમાંતરે વિપ્રો વત્સનામા જિતેંદ્રિયઃ । શાંતશ્ચતુર્દશાધ્યાયં જપન્નાસ્તે નિરંતરમ્
જ્યાં આશ્રમમાં વત્સ નામનો બ્રાહ્મણ, ઇન્દ્રિયજિત અને શાંત, સતત ચૌદમો અધ્યાય જપતો બેઠો છે.
તત્ર તચ્છિષ્યપાદાબ્જ પ્રક્ષાલનજલૈઃ કૃતે । કર્દમે ન્યપતદ્ગત્વા જીવશેષો મુહુઃ શ્વસન્
ત્યાં, શિષ્યના પગના પાણીથી ધોઈને, ખરગોશ જીવતો હતો પણ શ્વાસ લેતો-લેતો કાદવમાં પડી ગયો.
તતઃ કર્દમસંસ્પર્શમાત્રનિસ્તીર્ણ સંસૃતિઃ । દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય નિર્યયૌ શશકો દિવમ્
પછી, માત્ર કાદવના સ્પર્શથી જ તેનો જન્મમરણનો ચક્ર છૂટી ગયો; દૈવી રથમાં બેઠો અને સ્વર્ગે ગયો.
તતઃ શુન્યપિ લિપ્તાંગીસ્તોકૈઃ કર્દમબિંદુભિઃ । ક્ષુત્પિપાસાર્તિરહિતા શુનીરૂપં વિહાય સા
પછી, એ કુતરી પણ કાદવના ટપકાથી લપેટાઈને, ભૂખ અને તરસથી મુક્ત થઈ, પોતાનું કુતરીનું રૂપ છોડીને ગઈ.
તતો દિવ્યાંગનારમ્યં ગંધર્વૈરુપશોભિતમ્ । દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય શુન્યપિ ત્રિદિવં યયૌ
પછી, દૈવી સ્ત્રીઓ અને ગંધર્વોથી શોભિત એવા રથમાં બેસીને, એ કુતરી પણ સ્વર્ગે પહોંચી.
તતો જહાસ મેધાવી શિષ્યો નામ્ના સ્વકંધરઃ । વિચાર્ય વિસ્મિતઃ પૂર્વજન્મવૈરસ્ય કારણમ્
પછી, સ્વકંધર નામનો બુદ્ધિશાળી શિષ્ય, પૂર્વજન્મના વૈરનું કારણ વિચારી, આશ્ચર્યથી હસવા લાગ્યો.
રાજાપિ પર્યપૃચ્છત્તં વિસ્મયસ્મેરલોચનઃ । પ્રણમ્ય પરયા ભક્ત્યા વિનયૈકપયોનિધિઃ
પછી, રાજાએ પણ આશ્ચર્યથી હસતાં આંખો સાથે, ખૂબ ભક્તિ અને વિનમ્રતાથી નમન કરીને તેને પૂછ્યું.
કથાં કથય મે વિપ્ર હીનયોનિ નિષેવિતૌ । અજ્ઞૌયૌ જગ્મતુઃ સ્વર્ગે શુની શશકશાવકૌ
મને કહો, બ્રાહ્મણ, એ વાત કેવી રીતે નીચ જાતિમાં જન્મેલા અને અજ્ઞાન રહેલા કુતરી અને ખરગોશે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું?
શિષ્ય ઉવાચ। વત્સનામા દ્વિજન્માસ્તે વનેઽમુષ્મિન્જિતેંદ્રિયઃ । ચતુર્દશં તુ હ્યધ્યાયં ગીતાનાં સર્વદા જપન્
શિષ્ય બોલ્યો: એ વનમાં વત્સ નામનો દ્વિજ, ઇન્દ્રિયજિત, હંમેશાં ગીતાના ચૌદમા અધ્યાયનો જપ કરતો હતો.
શિષ્યોઽહં તસ્ય ભૂપાલ બ્રહ્મવિદ્યાવિશારદઃ । ચતુર્દશ તુ અધ્યાયં જપામિ પ્રત્યહં નૃપ
હું એનો શિષ્ય છું, રાજા, બ્રહ્મવિદ્યામાં પારંગત; હું પણ દરરોજ ચૌદમો અધ્યાય જપું છું, રાજન.
મદીયચરણાંભોજપ્રક્ષાલનજલે લુઠન્ । શશસ્ત્રિદિવમાપન્નઃ શુનક્યા સહ ભૂપતે
મારા પગના પવિત્ર પાણીમાં લોટી, એ ખરગોશ અને કુતરી બંનેએ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું, હે રાજા.
રાજોવાચ। હેતુના કેન કથય હસિતં ચ દ્વિજોત્તમ । અતઃ કિમપિ સાકૂતં મન્યમાનેન સાદરમ્
રાજાએ પૂછ્યું: હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તમે કેમ હસ્યા એનું કારણ કહો, અને તમે જે ગુપ્ત રીતે વિચાર્યું એનું પણ માનપૂર્વક કહો.
શિષ્ય ઉવાચ। મહારાષ્ટ્રેતિ નગરં નામ્ના પ્રત્યુદકં મહત્ । તત્રાસીદ્બ્રાહ્મણો નામ્ના કેશવઃ કિતવાગ્રણીઃ
શિષ્યએ કહ્યું: મહારાષ્ટ્ર નામનું એક મોટું શહેર છે, જે નદીના કાંઠે આવેલું છે. ત્યાં કેશવ નામનો એક બ્રાહ્મણ રહેતો હતો, જે જુગાર રમવામાં સૌથી આગળ હતો.
વિલોભનાભવત્તસ્ય જાયા સ્વૈરવિહારિણી । તેન સા હન્યતે ક્રોધાદ્વૈરં સંચિંત્ય જન્મનઃ
તેની પત્ની સ્વેચ્છાએ ફરતી અને દુશ્ચરિત્ર હતી; કેશવે ગુસ્સામાં આવીને, પછલા જન્મનું વેર રાખીને, તેને મારી નાખી.
તતઃ સ્ત્રીવધપાપેન શશકો જાયતે દ્વિજઃ । કિલ્બિષાચ્છુનકી સાપિ જાતા વંચનજન્મનઃ
સ્ત્રીહત્યાના પાપથી એ બ્રાહ્મણ પછી શશક તરીકે જન્મ્યો; અને એ સ્ત્રી પણ પોતાના પાપના કારણે, પછલા જન્મના છેતરપતાથી, કૂતરી બની.
પૂર્વેણ જન્મનાભ્યસ્તં વૈરં વિસ્મરતો નહિ । આસેદિવદ્ભ્યાં બહુધા યોન્યંતરમપિ ક્વચિત્
પહેલા જન્મમાં જે વેર રાખવામાં આવ્યો હોય, એ અનેક જન્મો અને રૂપ બદલ્યા પછી પણ ભૂલાતો નથી.
ઇત્યાકલય્ય સકલં ભૂપાલઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ । ગીતામભ્યસ્ય સકલામવાપ પરમાં ગતિમ્
આ બધું સમજીને, રાજાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક આખી ગીતાનો અભ્યાસ કર્યો અને સર્વોચ્ચ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી.
ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતામાહાત્મ્યે અષ્ટાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે પવિત્ર પદ્મપુરાણના ઉત્તરખંડમાં, ગીતામાહાત્મ્યના અધ્યાયમાં, પચપન હજાર શ્લોકોમાંથી, એકસોઅઠ્ઠાવું અધ્યાય પૂર્ણ થયું.
ઈશ્વર ઉવાચ। પ્રવક્ષ્યામિ વિશાલાક્ષિ તુહિનાચલકન્યકે । ગીતા પંચદશાધ્યાયમાહાત્મ્યમવધારય
ઈશ્વરે કહ્યું: વિશાળ આંખોવાળી હિમાલયપુત્રી, હવે હું તને ગીતાના પંદરમા અધ્યાયનું મહાત્મ્ય કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
કૃપાલુર્નરસિંહોઽભૂન્નામ્ના ગૌડેષુ ભૂપતિઃ । યસ્યાસિધારયા સંખ્યે દેવાસંઘા વધીકૃતાઃ
ગૌડદેશમાં કૃપાળુ નામે એક રાજા હતો, જે નરસિંહ જેવો દયાળુ હતો; યુદ્ધમાં તેની તલવારથી દેવતાઓના જૂથો પણ માર્યા ગયા હતા.
યદીય મત્તમાતંગ દાનધારાજલૈરિલા । નિદાઘેપિ ચ સેહેતાં રવિસંતાપવેદનામ્
તેના પાળેલા ઉશ્કળેલા હાથીઓના દાનના ધોધો, ઉનાળાની તીવ્ર ગરમી પણ સહન કરી શકતા.
સંક્રંદનપરિત્રસ્તા યદીય શરણં ગતાઃ । રેજિરે કરિણો મત્તાશ્ચલંતઃ પર્વતા ઇવ
યુદ્ધના ઘમાસાણથી ડરેલા ઉશ્કળેલા હાથીઓ, તેની શરણમાં આવીને, પર્વતોની જેમ ગૌરવથી ફરતા.
મત્તમાતંગચીત્કારપ્રતિસ્વનમિવાદરાત્ । યસ્ય ગોપાયતઃ શૈલા વ્યાહરંતિ કૃપાવતઃ
કૃપાળુ રાજાના રક્ષણ હેઠળના પર્વતો, તેના ઉશ્કળેલા હાથીઓના ગર્જનાનો પ્રતિધ્વનિ કરતા હોય તેમ લાગતા.
યદીય ધાવત્તુરગક્ષુરસંઘાતજર્જરમ્ । નાભૂચ્ચિત્રં કથંકારં ગતખંડં ધરાતલમ્
તેના દોડતા ઘોડાઓના ખુરાના ઘા થી ધરતી તૂટી અને ઊંચી-નીચી થઈ જાય એ નવાઈની વાત નહોતી.
પુનરુજ્વલયાંચક્રે મહાભાષ્યં ફણીશ્વરઃ
ફરી એકવાર, ફણીઓના સ્વામી એ તેજસ્વી ભાષ્ય રચ્યું.
તસ્યાસીત્સૈનિકો ધીમાઞ્છસ્ત્રશાસ્ત્રકલાનિધિઃ । નામ્ના સરભભેરુંડઃ પ્રચંડભુજમંડલઃ
તેને એક બુદ્ધિશાળી સૈનિક હતો, જે શસ્ત્ર અને શાસ્ત્ર બંનેમાં પારંગત હતો; તેનું નામ સરભભેરુંડ હતું અને તેની બાહુશક્તિ અતિશય હતી.