યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- અદ્ય મે સફલં જન્મ અદ્ય મે સફલં કુલમ્ । પ્રીતોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ દર્શનાદેવ તેઽદ્ય વૈ । ત્વદ્દર્શનાત્તુ ધર્માત્મન્મુક્તોઽહં સર્વપાતકૈઃ
યુધિષ્ઠિર કહે છે: આજે મારું જન્મ સફળ થયું, આજે મારું કુળ પણ ધન્ય થયું; તમારી દ્રષ્ટિથી હું પ્રસન્ન અને કૃપાપાત્ર થયો છું; હે ધર્માત્મા, તમારી મુલાકાતથી હું સર્વ પાપોથી મુક્ત થયો છું.
માર્કંડેય ઉવાચ- દિષ્ટ્યા તે સફલં જન્મ દિષ્ટ્યા તે તારિતં કુલમ્ । કીર્તનાદ્વર્દ્ધતે પુણ્યં શ્રુતં પાપપ્રણાશનમ્
માર્કંડેય કહે છે: ભાગ્યથી તારો જન્મ સફળ થયો, ભાગ્યથી તારો કુળ ઉદ્ધાર પામ્યું; નામ સ્મરણથી પુણ્ય વધે છે અને સાંભળવાથી પાપ નાશ પામે છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- યમુનાયાં તુ કિં પુણ્યં કિં ફલં તુ મહામુને । એતન્મે સર્વમાખ્યાહિ યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્
યુધિષ્ઠિર પૂછે છે: હે મહામુનિ, યમુનામાં કયું પુણ્ય અને કયું ફળ મળે છે? જે તમે જોયું અને સાંભળ્યું છે તે બધું મને કહો.
માર્કંડેય ઉવાચ-। તપનસ્ય સુતા દેવી ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા । સમાગતા મહાભાગા યમુના યત્ર નિમ્નગા
માર્કંડેય કહે છે: તપનના પુત્રી, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ દેવી, મહા ભાગ્યશાળી યમુના જ્યાં વહે છે ત્યાં આવી છે.
યેનૈવ નિઃસૃતા ગઙ્ગા તેનૈવ યમુના ગતા । યોજનાનાં સહસ્રેષુ કીર્તનાત્પાપનાશિની
જ્યાંથી ગંગા નીકળી હતી, ત્યાં જ યમુના પણ ગઈ; હજાર યોજન સુધી, તેની સ્તુતિથી પાપ નાશ પામે છે.
તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ યમુનાયાં યુધિષ્ઠિર । કીર્ત્તનાલ્લભતે પુણ્યં દૃષ્ટ્વા ભદ્રાણિ પશ્યતિ
યુધિષ્ઠિર, ત્યાં યમુનામાં સ્નાન કરીને અને પાણી પીવાથી, તથા તેની કીર્તિ ગાઈને પુણ્ય મળે છે અને તેને દર્શનથી શુભ ફળ મળે છે.
અવગાઢા ચ પીત્વા ચ પુનાત્યાસપ્તમં કુલમ્ । પ્રાણાંસ્ત્યજતિ યસ્તત્ર સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ૨૬ thumb|પ્રયાગે ગઙ્ગા-યમુનયોઃ સઙ્ગમઃ. અગ્નિતીર્થમિતિ ખ્યાતં યમુના દક્ષિણે તટે । પશ્ચિમે ધર્મરાજસ્ય તીર્થં હરવરં સ્મૃતમ્
જે અહીં ઊંડા સ્નાન કરે છે અને પાણી પીવે છે, તે પોતાના સાત પેઢી સુધીના કુટુંબને પવિત્ર કરી દે છે; અને જે અહીં પોતાનું પ્રાણ ત્યાગે છે, તેને પરમ ગતિ મળે છે.
તત્ર સ્નાત્વા દિવં યાંતિ યે મૃતાસ્તેઽપુનર્ભવાઃ । એવં તીર્થસહસ્રાણિ યમુના દક્ષિણે તટે
અહીં સ્નાન કરનાર સ્વર્ગમાં જાય છે, અને જે અહીં મૃત્યુ પામે છે, તેને ફરી જન્મ મળતો નથી; આવી હજારો તીર્થો યમુનાના દક્ષિણ કાંઠે છે.
ઉત્તરેણ પ્રવક્ષ્યામિ આદિત્યસ્ય મહાત્મનઃ । તીર્થં તુ વિરજં નામ યત્ર દેવાઃ સવાસવાઃ
હવે હું ઉત્તર તરફ મહાન સૂર્યનાં પવિત્ર તીર્થનું વર્ણન કરું છું, જેને વિરજ કહે છે, જ્યાં દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર પૂજા કરે છે.
ઉપાસતે સ્મ સંધ્યાં તુ નિત્યકાલં યુધિષ્ઠિર । દેવાઃ સેવંતિ તત્તીર્થં યે ચાન્યે વિદુષો જનાઃ
યુધિષ્ઠિર, ત્યાં દેવતાઓ રોજ સંધ્યાની પૂજા કરે છે; દેવો અને અન્ય જ્ઞાની લોકો એ તીર્થની સેવા કરે છે.
શ્રદ્દધાનપરો ભૂત્વા કુરુ તીર્થાભિષેચનમ્ । અન્યે ચ બહવસ્તીર્થાઃ સર્વપાપહરાઃ શુભાઃ
શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી તીર્થમાં અભિષેક કર; અહીં અનેક પવિત્ર અને સર્વ પાપ નાશક તીર્થો છે.
તેષુ સ્નાત્વા દિવં યાંતિ યે મૃતાસ્તેઽપુનર્ભવાઃ । ગંગા ચ યમુના ચૈવ ઉભે તુલ્યફલે સ્મૃતે
જે લોકો અહીં સ્નાન કરે છે, તેઓ સ્વર્ગમાં જાય છે; અને જે અહીં મૃત્યુ પામે છે, તેમને ફરી જન્મ મળતો નથી; ગંગા અને યમુના બંને સમાન ફળ આપનારી માનવામાં આવે છે.
કેવલં શ્રેષ્ઠભાવેન ગંગા સર્વત્ર પૂજ્યતે । એવં કુરુષ્વ કૌંતેય સ્વર્ગતીર્થાભિષેચનમ્
માત્ર શ્રેષ્ઠતા માટે જ ગંગાને સર્વત્ર પૂજવામાં આવે છે; તેથી, કુંતીપુત્ર, સ્વર્ગીય તીર્થોમાં અભિષેક કર.
યાવજ્જીવકૃતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ । યસ્ત્વિદં કલ્ય ઉત્થાય પઠતે ચ શૃણોતિ વા
જીવનભરમાં કરેલા બધા પાપો ક્ષણમાં નાશ પામે છે; જે વ્યક્તિ સવારે વહેલા ઉઠીને આ વાંચે છે કે સાંભળે છે—
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યઃ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ
—તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે અને સ્વર્ગલોકને પ્રાપ્ત કરે છે.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે યમુનામાહાત્મ્યે પંચચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ પુરાણના સ્વર્ગખંડમાં યમુનામાહાત્મ્યના પાંસઠમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- શ્રુતં મે બ્રહ્મણા પ્રોક્તં પુરાણે પુણ્યસમ્મિતમ્ । તીર્થાનાં તુ સહસ્રાણિ શતાનિ નિયુતાનિ ચ
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું: મેં બ્રહ્માએ પુરાણમાં જે કહ્યું તે સાંભળ્યું છે કે હજારો, સૈકડા અને કરોડો તીર્થો છે.
સર્વે પુણ્યાઃ પવિત્રાશ્ચ ગતિશ્ચ પરમા સ્મૃતા । પૃથિવ્યાં નૈમિષં પુણ્યમંતરિક્ષે ચ પુષ્કરમ્
બધા પવિત્ર અને શુદ્ધ છે, અને સર્વોચ્ચ ગતિ આપનારા કહેવાય છે; પૃથ્વી પર નૈમિષારણ્ય પવિત્ર છે અને આકાશમાં પુષ્કર છે.
પ્રયાગમપિ લોકાનાં કુરુક્ષેત્રં વિશિષ્યતે । સર્વાણિ સંપરિત્યજ્ય કથમેકં પ્રશંસસિ
પ્રયાગ પણ બધા લોકોથી શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે, અને કુરુક્ષેત્ર પણ; બધાને છોડીને તમે એકને જ કેમ વખાણો છો?
અપ્રમાણમિદં પ્રોક્તમશ્રદ્ધેયમનુત્તમમ્ । ગતિં ચ પરમાં દિવ્યાં ભોગાંશ્ચૈવ યથેપ્સિતાન્
આ બધું અપરિમિત, અવિશ્વસનીય અને શ્રેષ્ઠ કહેવાયું છે; છતાં તે સર્વોચ્ચ અને દિવ્ય ગતિ અને ઇચ્છિત ભોગ આપે છે.
કિમર્થમલ્પયોગેન બહુધર્મં પ્રશંસસિ । એતં મે સંશયં બ્રૂહિ યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્
થોડા પ્રયત્નથી મોટું પુણ્ય કેમ વખાણો છો? જે મેં જોયું અને સાંભળ્યું છે તે પ્રમાણે મને આ સંશય દૂર કરો.
માર્કંડેય ઉવાચ- અશ્રદ્ધેયં ન વક્તવ્યં પ્રત્યક્ષમપિ તદ્ભવેત્ । નરસ્ય શ્રદ્દધાનસ્ય પાપોપહતચેતસઃ
માર્કંડેયે કહ્યું: જે માનવામાં ન આવે તે બોલવું જોઈએ નહીં, ભલે તે દેખાતું હોય; કારણ કે પાપગ્રસ્ત મનવાળા માટે શ્રદ્ધા પણ મુશ્કેલ છે.
અશ્રદ્દધાનો હ્યશુચિર્દુર્મતિસ્ત્યક્તમંગલઃ । એતે પાતકિનઃ સર્વે તેનેદં ભાષિતં મયા
જેમાં શ્રદ્ધા નથી, જે અશુદ્ધ છે, દુર્ભાવનાવાળો છે અને દુર્ભાગ્યગ્રસ્ત છે—આ બધા પાપી છે, તેથી મેં આવું કહ્યું છે.
શૃણુ પ્રયાગમાહાત્મ્યં યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્ । પ્રત્યક્ષં ચ પરોક્ષં ચ યથાન્યત્સંભવિષ્યતિ
હવે તમે પ્રયાગનું મહાત્મ્ય સાંભળો, જે મેં જોયું અને સાંભળ્યું છે, તેમજ જે આગળ વર્ણવાશે તે પ્રમાણે પણ.
યથૈવાન્યન્મયા દૃષ્ટં પુરા રાજન્યથાશ્રુતમ્ । શાસ્ત્રં પ્રમાણં કૃત્વા તુ પૂજ્યતે યોગમાત્મનઃ
જે રીતે મેં અગાઉ બીજાઓ પાસેથી જોયું અને સાંભળ્યું છે, અને શાસ્ત્રને આધાર બનાવીને, પોતાના આત્માના યોગનું માન આપવું જોઈએ.
ક્લિશ્યતે ચાપરસ્તત્ર નૈવ યોગમવાપ્નુયાત્ । જન્માંતરસહસ્રેભ્યો યોગો લભ્યેત માનવૈઃ
અહીં બીજો માણસ ઘણો પ્રયત્ન કરે છે છતાં યોગ પ્રાપ્ત કરી શકતો નથી; માનવને તો હજારો જન્મ પછી જ યોગ મળે છે.
યથાયોગસહસ્રેણ યોગો લભ્યેત માનવૈઃ । યસ્તુ સર્વાણિ રત્નાનિ બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ
યોગ માટે હજારો પ્રયત્ન કર્યા પછી માનવને યોગ મળે છે; પણ જે બધા રત્નો બ્રાહ્મણોને આપે છે—
તેન દાનેન દત્તેન યોગો લભ્યેત માનવૈઃ । પ્રયાગે તુ મૃતસ્યેદં સર્વં ભવતિ નાન્યથા
એ દાનથી માનવને યોગ મળે છે; પણ માત્ર પ્રયાગમાં મૃત્યુ પામે ત્યારે જ આ બધું ફળ મળે છે, બીજે ક્યાંય નહીં.
પ્રધાનહેતું વક્ષ્યામિ શ્રદ્દધત્સુ ચ ભારત । યથા સર્વેષુ ભૂતેષુ સર્વત્રૈવ તુ દૃશ્યતે
હવે હું શ્રદ્ધાળુઓને મુખ્ય કારણ કહું છું, હે ભારત; જેમ બધા જીવોમાં, સર્વત્ર, એ જોઈ શકાય છે—
બ્રહ્મ નૈવાસ્તિ વૈ કિંચિદ્યદ્વક્તું ત્વિદમુચ્યતે । યથા સર્વેષુ ભૂતેષુ બ્રહ્મ સર્વત્ર પૂજ્યતે
બ્રહ્મથી અલગ કંઈ નથી, ભલે આ રીતે કહેવાય છે; જેમ બધા જીવોમાં, સર્વત્ર, બ્રહ્મનું પૂજન થાય છે.