સર્વરત્નમયૈર્દિવ્યૈર્નાનાધ્વજસમાકુલૈઃ । વરાંગના સમાકીર્ણૈર્મોદતે શુભલક્ષણૈઃ
તે દિવ્ય રત્નોથી ભરેલા, અનેક ધ્વજોથી શોભતા અને શુભ લક્ષણો ધરાવતી સુંદર સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા છે અને આનંદ માણે છે.
ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષૈઃ પ્રસુપ્તઃ પ્રતિબુધ્યતે । યાવન્ન સ્મરતે જન્મ તાવત્સ્વર્ગે મહીયતે
ગીત અને વાદ્યોના મધુર અવાજે તે ઊંઘમાંથી જાગે છે અને જ્યારે સુધી તેને પોતાનું જન્મ યાદ રહે છે, ત્યાં સુધી સ્વર્ગમાં તેનો સન્માન થાય છે.
તત્ર સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટઃ ક્ષીણકર્મ્મા દિવશ્ચ્યુતઃ । હિરણ્યરત્નસંપૂર્ણે સમૃદ્ધે જાયતે કુલે
જ્યારે તેનો પુણ્ય ક્ષીણ થાય છે અને તે સ્વર્ગમાંથી નીચે પડે છે, ત્યારે તે સોનાં અને રત્નોથી ભરપૂર સમૃદ્ધ કુટુંબમાં જન્મે છે.
તદેવ સ્મરતે તીર્થં સ્મરણાત્તત્ર ગચ્છતિ । દેશસ્થો યદિ વારણ્યે વિદેશે યદિ વા ગૃહે
તે પવિત્ર સ્થાનને યાદ કરે છે અને માત્ર સ્મરણથી જ તે ત્યાં પહોંચી જાય છે, પછી ભલે તે પોતાના દેશમાં હોય, જંગલમાં હોય, વિદેશમાં હોય કે પોતાના ઘરે હોય.
પ્રયાગં સ્મરમાત્રોપિ યસ્તુ પ્રાણાન્પરિત્યજેત્ । સ બ્રહ્મલોકમાપ્નોતિ વદંતિ ઋષિપુંગવાઃ
મૃત્યુ સમયે જે માત્ર પ્રયાગનું સ્મરણ કરે છે, તે બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત કરે છે — એમ મહાન ઋષિઓ કહે છે.
સર્વકામફલાવૃત્તા મહી યત્ર હિરણ્મયી । ઋષયો મુનયઃ સિદ્ધા યત્ર લોકે પ્રગચ્છતિ
ત્યાંની ધરતી સોનાની છે અને સર્વે ઈચ્છિત ફળ આપે છે; ઋષિઓ, મુનિઓ અને સિદ્ધ પુરુષો એ લોકમાં જાય છે.
સ્ત્રીસહસ્રા કુલે રમ્યે મંદાકિન્યાસ્તટે શુભે । મોદતે ઋષિભિઃ સાર્દ્ધં સ્વકૃતેનેહ કર્મણા
મંદાકિનીના સુંદર કિનારે, આનંદદાયક કુટુંબમાં, તે હજારો સ્ત્રીઓ અને ઋષિઓ સાથે પોતાના પુણ્યથી આનંદ માણે છે.
સિદ્ધચારણગન્ધર્વૈઃ પૂજ્યતે દિવિ દૈવતૈઃ । તતઃ સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટો જંબુદ્વીપપતિર્ભવેત્
સિદ્ધો, ચારણો, ગંધર્વો અને દેવતાઓ સ્વર્ગમાં તેની પૂજા કરે છે; પછી સ્વર્ગમાંથી નીચે પડીને તે જંબુદ્વીપનો રાજા બને છે.
તતઃ શુભાનિ કર્માણિ ચિંતયાનઃ પુનઃ પુનઃ । ગુણવાન્વિત્તસંપન્નો ભવતીહ ન સંશયઃ
સારા કર્મોનું વારંવાર ચિંતન કરીને, તે ગુણો અને સંપત્તિથી યુક્ત બને છે — તેમાં કોઈ શંકા નથી.
કર્મણા મનસા વાચા સત્યધર્મપ્રતિષ્ઠિતઃ । ગંગાયમુનયોર્મધ્યે યસ્તુ દાનં પ્રયચ્છતિ
કર્મ, મન અને વાણીથી સત્ય અને ધર્મમાં સ્થિર રહી, જે ગંગા અને યમુના વચ્ચે દાન આપે છે—
સુવર્ણંમણિમુક્તાં વા યદિ ધાન્યં પ્રતિગ્રહમ્ । સ્વકાર્યે પિતૃકાર્યે વા દેવતાભ્યર્ચનેઽપિ વા
સોનું, મણિ, મુક્તા કે ધાન્ય, પોતાના કામ માટે, પિતૃકર્મ માટે કે દેવતાઓની પૂજા માટે—
નિષ્ફલં તસ્ય તત્તીર્થં યાવત્તત્ફલમશ્નુતે । એવં તીર્થેન ગૃહ્ણીયાત્ પુણ્યેષ્વાયતનેષુ ચ
જ્યાં સુધી તે તીર્થનું ફળ ભોગવે છે, ત્યાં સુધી તે પવિત્ર સ્થાન તેના માટે ફળદાયી રહે છે; તેથી તીર્થ અને પવિત્ર મંદિરોમાં દાન સ્વીકારવું જોઈએ.
નિમિત્તેષુ ચ સર્વેષુ અપ્રમત્તો દ્વિજો ભવેત્ । કપિલાં પાટલાવર્ણાં પ્રયાગે યઃ પ્રયચ્છતિ
દરેક પ્રસંગે દ્વિજને સાવધાન રહેવું જોઈએ; જે પ્રયાગમાં પાટલ રંગની કપિલા ગાય દાન આપે છે—
સ્વર્ણશૃંગીં રૌપ્યખુરાં ચૈલકંઠીં પયસ્વિનીમ્ । પ્રયાગે શ્રોત્રિયં સાધું ગ્રાહયિત્વા યથાવિધિ
સોનાની શિંગ, ચાંદીના ખુર, ગળે કપડું અને દૂધથી ભરેલી એવી ગાય, પ્રયાગમાં સારા બ્રાહ્મણને યોગ્ય રીતથી દાન આપવી—
શુક્લાંબરધરં શાંતં ધર્મજ્ઞં વેદપારગમ્ । સા ગૌસ્તસ્મૈ ચ દાતવ્યા ગંગાયમુનસંગમે
જે સફેદ વસ્ત્ર પહેરે છે, શાંત છે, ધર્મ જાણે છે અને વેદોમાં પારંગત છે, એવી વ્યક્તિને ગંગા-યમુના સંગમ પર એ ગાય આપવી જોઈએ.
વાસાંસિ ચ મહાર્હાણિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ । યાવદ્રોમાણિ તસ્યા ગોઃ સંતિ ગાત્રેષુ સત્તમ
અને એ ગાયના શરીર પર જેટલા રોમ છે, એટલી જ કિંમતી વસ્ત્રો અને વિવિધ રત્નો પણ આપવા જોઈએ, હે શ્રેષ્ઠજન.
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે । યત્રાસૌ લભતે જન્મ સા ગૌસ્તત્રાભિજાયતે
એ ગાયના શરીર પર જેટલા રોમ છે, એટલા હજાર વર્ષ સુધી તે સ્વર્ગલોકમાં સન્માન પામે છે; અને તે જ્યાં જન્મે છે, ત્યાં એ ગાય પણ જન્મે છે.
ન ચ પશ્યત્યસૌ ઘોરં નરકં તેન કર્મણા । ઉત્તરાન્સ કુરૂન્પ્રાપ્ય મોદતે કાલમક્ષયમ્
અને એ કર્મથી, તે ભયાનક નરક ક્યારેય નથી જુએ; ઉત્તર કુરુ પ્રદેશમાં પહોંચી, તે અનંત સમય સુધી આનંદ માણે છે.
ગવાં શતસહસ્રેભ્યો દદ્યાદેકાં પયસ્વિનીમ્ । પુત્રાન્દારાન્તથા ભૃત્યાન્ગૌરેકા પ્રતિતારયેત્
જો કોઈએ દૂધ આપતી એક ગાય પણ દાનમાં આપી, તો એ જાણે લાખ ગાય દાનમાં આપી હોય એમ છે; આવી ગાય પુત્રો, પત્ની અને નોકરોને પણ ઉદ્ધાર કરે છે.
તસ્માત્સર્વેષુ દાનેષુ ગોદાનં તુ વિશિષ્યતે । દુર્ગમે વિષમે ઘોરે મહાપાતકસંભવે । ગૌરેવ રક્ષાં કુરુતે તસ્માદ્દેયા દ્વિજાતયે
એથી બધાં દાનોમાં ગાયનું દાન શ્રેષ્ઠ છે; મુશ્કેલ, ભયાનક અને મહાપાપ વાળા સમયે માત્ર ગાય જ રક્ષા કરે છે—એટલે ગાયનું દાન દ્વિજને કરવું જોઈએ.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના સ્વર્ગખંડનો બેચાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- યથા પ્રયાગસ્ય મુને માહાત્મ્યં કથિતં ત્વયા । તથાતથા પ્રમુચ્યેઽહં સર્વપાપૈર્ન સંશયઃ
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું: હે મુનિ, જેમ તમે પ્રયાગનું મહાત્મ્ય કહ્યું, એ રીતે હું પણ નિશ્ચિતપણે બધાં પાપોથી મુક્ત થઈ જાઉં છું—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ભગવન્કેન વિધિના ગંતવ્યં ધર્મનિશ્ચયૈઃ । પ્રયાગે યો વિધિઃ પ્રોક્તઃ તન્મે બ્રૂહિ મહામુને
હે ભગવાન, ધર્મમાં દૃઢ નિશ્ચયથી કઈ રીતથી જવું જોઈએ? પ્રયાગ માટે જે વિધિ કહી છે, એ મને કહો, હે મહામુનિ.
માર્કંડેય ઉવાચ- કથયિષ્યામિ તે વત્સ તીર્થયાત્રાવિધિક્રમમ્ । યો ગચ્છેતકુરુશ્રેષ્ઠ પ્રયાગં દેવસંયુતમ્
માર્કંડેયે કહ્યું: હે વત્સ, હું તને તીર્થયાત્રાની યોગ્ય રીત કહું છું; હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, જે કોઈ દેવતાઓ સાથે પ્રયાગ જાય છે—
બલીવર્દસમારૂઢઃ શૃણુ તસ્યાપિ યત્ફલમ્ । વસતે નરકે ઘોરે ગવાં ક્રોધે સુદારુણે
જો કોઈ બળદ પર ચડીને જાય, તો એનું પરિણામ સાંભળ: એ ભયાનક નરકમાં, ગાયોની ભયાનક ક્રોધમાં રહે છે.
સલિલં ચ ન ગૃહ્ણંતિ પિતરસ્તસ્ય દેહિનઃ । યસ્તુ પુત્રાંસ્તથા બાલાન્સ્નાપયેત્પાયયેત્તથા
એના પિતૃઓ એના હાથનું પાણી સ્વીકારતા નથી; પણ જે પોતાનાં પુત્રો અને નાના બાળકોને સ્નાન કરાવે અને પાણી પીવે છે—
યથાત્મનસ્તથા સર્વાન્દાનં વિપ્રેષુ દાપયેત્ । ઐશ્વર્યલોભાન્મોહાદ્વા ગચ્છેદ્યાનેન યો નરઃ
અને પોતાના જેવું બધાને, બ્રાહ્મણોને પણ દાન આપે છે; પણ જો કોઈ માણસ ધનના લોભ કે મોહથી વાહન પર જાય—
નિષ્ફલં તસ્ય તત્તીર્થં તસ્માદ્યાનં પરિત્યજેત્ । ગંગાયમુનયોર્મધ્યે યસ્તુ કન્યાં પ્રયચ્છતિ
તો એનું તીર્થયાત્રા નિષ્ફળ જાય છે; એટલે વાહન છોડવું જોઈએ. અને જે ગંગા-યમુના વચ્ચે કન્યાદાન કરે છે—
આર્ષેણ તુ વિધાનેન યથાવિભવસંભવમ્ । ન પશ્યતિ યમં ઘોરં નરકં તેન કર્મણા
ઋષિઓની રીત પ્રમાણે, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે કરે, તો એ ભયાનક યમને કે નરકને ક્યારેય નથી જુએ.
ઉત્તરાન્સ કુરૂન્ગત્વા મોદતે કાલમક્ષયમ્ । પુત્રાંસ્તુ દારાઁલ્લભતે ધાર્મિકાન્નયસંયુતાન્
ઉત્તર કુરુમાં જઈને એ અનંત સમય સુધી આનંદ કરે છે; એને ધર્મ અને સારા આચરણવાળા પુત્રો અને પત્નીઓ મળે છે.