નિરંતરં તયા ચૈવ નૃણાં સંસ્કૃતભાષિણામ્ । સુપર્વાણમયી ભાષા નિમેષેણોપલભ્યતે
તેના કારણે, સંસ્કૃત બોલતા લોકોની ભાષા સતત અને તરત જ સમજાય જાય છે, જાણે કોઈ તહેવારનો દિવસ હોય.
પ્રાતર્ગૃહાંગણોદ્ભૂતૈ ર્યત્રકુંકુમપાંસુલૈઃ । સર્વતોરુણિતચ્છાય શશાંકરવિમંડલમ્
સવારના સમયે, ઘરની ઓટલીઓમાંથી ઉઠેલા કુંકુમના લાલ ધૂળથી ચારે બાજુ ચાંદ્રમાની કળા લાલ રંગે રંગાઈ ગઈ હતી.
તત્રાસીત્તેજસાં રાશિઃ શૌર્યવર્મા નરેશ્વરઃ । ઉદ્યદુજ્જ્વલબાણૌઘ ખંડિતારાતિમંડલઃ
ત્યાં શૌર્યવર્મા નામનો એક તેજસ્વી રાજા હતો, જે તેજસ્વી બાણોની વરસાદથી પોતાના દુશ્મનોના ટોળાંને તોડી નાખતો હતો.
અભૂચ્ચ સિંહલદ્વીપે રાજા સિંહપરાક્રમઃ । નામ્ના વિક્રમવેતાલઃ કલાનામપિ શેવધિઃ
સિંહલદ્વીપ પર સિંહપરાક્રમ નામે એક રાજા હતો, જેને વિક્રમવેટાળ કહેવામાં આવતો અને જે કળાઓનો ખજાનો ગણાતો.
ઉભૌ પરસ્પરં મૈત્રીં વર્દ્ધયાંચક્રતુઃ ક્રમાત્ । તત્તદ્દેશસમુત્પન્નૈરપૂર્વૈઃ પ્રચુરોત્કરૈઃ
બન્નેએ પોતપોતાના દેશમાં ઉત્પન્ન થયેલા દુર્લભ અને ઉત્તમ ભેટો આપીને ધીમે ધીમે પરસ્પર મિત્રતા વધારી.
એકદા પ્રહિતં પ્રેમ્ણા પ્રભૂતં શૌર્યવર્મણા । રાજા વિક્રમવેતાલો વિલોક્ય શુનકીદ્વયમ્
એક વખત, શૌર્યવર્માએ પ્રેમથી ઘણી મોટી ભેટ મોકલી, જેને રાજા વિક્રમવેટાળએ જોયા—એમાં બે શિકારી કૂતરા હતા.
મત્તમાતંગતુરગ મણિભૂષણચામરમ્ । પ્રેષયામાસ મિત્રાય પ્રભૂતં શૌર્યવર્મણે
પછી તેણે પોતાના મિત્ર શૌર્યવર્માને મદમાં આવેલા હાથી-ઘોડા, રત્નોથી શોભતા અને ચામરાથી સજ્જિત કરીને ઘણાં ભેટમાં મોકલ્યા.
એકદા શિબિકારૂઢશ્ચારુ ચામરવીજિતઃ । સુવર્ણશૃંખલારૂઢં વાદ્યડિંડિમડંબરમ્
એક દિવસ, રાજા શિબિકા પર બેઠા, સુંદર ચામરાથી પંખો પાડાતો, સોનાની સાંકળોથી શોભતો અને વાદ્ય-ઢોલના અવાજ સાથે નીકળ્યા.
શુનીયુગલમાદાય મૃગયા કૌતુકોત્સુકઃ । રાજા જગામ બાહ્યાલીં સમં રાજકુમારકૈઃ
શિકારની મજા લેવા ઉત્સુક રાજાએ બે કૂતરા લઈને રાજકુમારો સાથે બાહ્ય બગીચામાં ગયા.
પણબંધવિધાનેન સમુપેતં શશામિષમ્ । તત્ર રાજકુમારાણાં મહાન્કોલાહલોઽભવત્
ત્યાં, નિયમ પ્રમાણે પાણ મૂકીને, એક સસલું છોડવામાં આવ્યું અને રાજકુમારોમાં મોટો હોબાળો થયો.
તતઃ સમાનવયસા કેનચિદ્રાજસૂનુના । બહુમૂલ્યં પણં કૃત્વા રાજાચિક્રીડકૌતુકી
પછી, સમાન વયના એક રાજકુમાર સાથે રાજાએ રમતમાં આનંદ માટે મોટી મૂલ્યવાન પાણ લગાવી.
તતોવતાર્ય દોલાયા વિરુદાવલિગર્વિતામ્ । ધાવતઃ શશકસ્યોચ્ચૈઃ પૃષ્ઠે મુંચન્નૃપં શુનીમ્
પછી, વિજયમાળાની ગર્વથી શિબિકા પરથી ઊતર્યા અને દોડતા સસલાની પાછળ જોરથી કૂતરાને છોડ્યા.
મુમોચ રાજપુત્રોઽપિ પ્રેમપાત્રં મહાભુજઃ । વિરરામ શુનીમુચ્ચૈઃ સંકીર્ત્ય વિરુદાવલીમ્
મજબૂત ભુજાવાળા અને સૌને પ્રિય એવા રાજકુમારએ પણ પોતાનું કૂતરું છોડ્યું, વિજયમાળા બોલી અને શાંત થયો.
અલક્ષ્યમાણવેગેઽસ્મિન્શુનીયુગલકેભૃશમ્ । ધાવત્યુત્થિતમેવાસીત્પશ્યતાં સર્વભૂભૃતામ્
બધા રાજાઓ જોતા હતા ત્યારે, બંને કૂતરાંની ઝડપ દેખાતી નહોતી પણ એ જોરથી દોડવા લાગ્યાં.
પપાત ગર્તે મહતિ શશકોઽતિશ્રમાદસૌ । પતિતોઽપિ શુની વશ્યો નાભવચ્છશશાવકઃ
સસલું ખૂબ થાકી જતાં મોટા ખાડામાં પડી ગયું, પણ પડ્યા પછી પણ કૂતરાએ સસલાને પકડ્યું નહીં.
તતઃ શનૈઃ સમુત્થાય ધાવન્નાક્રમ્યરોષતઃ । જગૃહે રાજશુન્યાઽસૌ શશકઃ ફેનમુદ્વમન્
પછી, ધીમે ધીમે ઊભું થઈ સસલું દોડ્યું, પણ ગુસ્સામાં રાજાનું કૂતરું ફેન કાઢતા સસલાને પકડી લીધું.
તતઃ કથંચિદુપ્લુત્ય ગચ્છન્વિસ્ખલયઞ્છશઃ । રાજપુત્રશુનક્યાસૌ ગૃહીતઃ કંધરાતટે
પછી, સસલું કૂદી ને દોડતું હતું, પણ લપસી ગયું અને રાજકુમારના કૂતરાએ તેને ગળાની પાછળથી પકડી લીધું.
જિતમસ્માભિરત્યર્થમિતિ સંજલ્પતાં નૃણામ્ । કોલાહલે શંકિતાયા શુન્યા નિર્ગતવાન્મુખાત્
'હું તો જીત્યો' એમ બધાએ હોબાળો કર્યો ત્યારે, ડરી ગયેલું કૂતરું સસલાને પોતાના મોઢામાંથી છોડી દીધું.
તતો દંષ્ટ્રાવ્રણશ્રેણી ક્ષરદ્રુધિરધારકઃ । ક્વાપિ ર્મમરભૂભાગે નિલીયસ્થિતવાઞ્છશઃ
પછી, દાંતના ઘા પડ્યા પછી લોહી વહેતું હતું, તે ખરગોશ જમીનના એક ખૂણે છૂપાઈ ગયો અને ત્યાં છુપાઈને રહ્યો.
જિઘ્રંત્યા રાજશુન્યાઽસૌ ભૂભાગં ધનરોષયા । દૃષ્ટમાત્રઃ પરિત્રસ્તો હસ્તમાત્રં તતોઽગમત્
તે પછી, રાજાવિહોણા અને ધન માટે ગુસ્સામાં જમીન સૂંઘતો હતો; જોતા જ ડરીને, તે હાથ જેટલું દૂર ખસીને ગયો.
યત્ર કર્પૂરકદલી ક્રોડવ્યાઘ્રદરીતલઃ । ચોલી કપોલફલકાન્ચુબન્વાતિ સમીરણઃ
જે જગ્યાએ કપૂર, કેળા, જંગલી શૂકર અને વાઘના પગલાં છે, અને જ્યાં પવન વસ્ત્રના ખોળા અને ગાલના શણગાર વચ્ચેથી વંટાય છે.
ઉદ્ભિન્ન કેતકીકોશરજોમુકુલિતેક્ષણઃ । વિસ્રબ્ધાહરણા યત્રચ્છાયાં તાં પરિતન્વતઃ
જ્યાં ઉગતા કેતકીના ફૂલોની પરાગ આંખોમાં લાગી છે અને જે છાંયડી નિર્ભયતાથી સૌને મળે છે.
નારિકેલફલૈર્યત્ર સ્વયં નિપતિતૈરધઃ । અપિ ચૂતફલૈસ્તૃપ્તાઃ પક્વૈઃ શાખામૃગા અપિ
જ્યાં નાળિયેરના ફળો પોતે નીચે પડતા હોય છે અને ડાળીઓ પર રહેતા પ્રાણીઓ પણ પાકેલા કેરીથી સંતોષ પામે છે.
અપિ કેસરિણો યત્ર ખેલંતિ કલભૈઃ સમમ્ । ફણિનઃ કેકિબર્હેષુ નિર્વિશંકં વિશંતિ ચ
જ્યાં સિંહો અને હાથીઓ સાથે રમે છે અને સાપો પણ મોરના ગૂંફમાં નિર્ભયતાથી પ્રવેશ કરે છે.
યત્રાશ્રમાંતરે વિપ્રો વત્સનામા જિતેંદ્રિયઃ । શાંતશ્ચતુર્દશાધ્યાયં જપન્નાસ્તે નિરંતરમ્
જ્યાં આશ્રમમાં વત્સ નામનો બ્રાહ્મણ, ઇન્દ્રિયજિત અને શાંત, સતત ચૌદમો અધ્યાય જપતો બેઠો છે.
તત્ર તચ્છિષ્યપાદાબ્જ પ્રક્ષાલનજલૈઃ કૃતે । કર્દમે ન્યપતદ્ગત્વા જીવશેષો મુહુઃ શ્વસન્
ત્યાં, શિષ્યના પગના પાણીથી ધોઈને, ખરગોશ જીવતો હતો પણ શ્વાસ લેતો-લેતો કાદવમાં પડી ગયો.
તતઃ કર્દમસંસ્પર્શમાત્રનિસ્તીર્ણ સંસૃતિઃ । દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય નિર્યયૌ શશકો દિવમ્
પછી, માત્ર કાદવના સ્પર્શથી જ તેનો જન્મમરણનો ચક્ર છૂટી ગયો; દૈવી રથમાં બેઠો અને સ્વર્ગે ગયો.
તતઃ શુન્યપિ લિપ્તાંગીસ્તોકૈઃ કર્દમબિંદુભિઃ । ક્ષુત્પિપાસાર્તિરહિતા શુનીરૂપં વિહાય સા
પછી, એ કુતરી પણ કાદવના ટપકાથી લપેટાઈને, ભૂખ અને તરસથી મુક્ત થઈ, પોતાનું કુતરીનું રૂપ છોડીને ગઈ.
તતો દિવ્યાંગનારમ્યં ગંધર્વૈરુપશોભિતમ્ । દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય શુન્યપિ ત્રિદિવં યયૌ
પછી, દૈવી સ્ત્રીઓ અને ગંધર્વોથી શોભિત એવા રથમાં બેસીને, એ કુતરી પણ સ્વર્ગે પહોંચી.
તતો જહાસ મેધાવી શિષ્યો નામ્ના સ્વકંધરઃ । વિચાર્ય વિસ્મિતઃ પૂર્વજન્મવૈરસ્ય કારણમ્
પછી, સ્વકંધર નામનો બુદ્ધિશાળી શિષ્ય, પૂર્વજન્મના વૈરનું કારણ વિચારી, આશ્ચર્યથી હસવા લાગ્યો.