એકાકી નિર્મમઃ શાંતો વીતરાગો વિમત્સરઃ । ગીતાનાં પંચમાધ્યાયમાવર્ત્તયતિ સર્વદા
તે એકલા, નિર્લોભી, શાંત, રાગ-દ્વેષથી રહિત અને હંમેશા પાંચમો અધ્યાય ગાતા હતા.
તેન પુણ્યેન પૂતાત્મા બુદ્ધ્વા બ્રહ્મ સનાતનમ્ । પાપીયાનપિ યં શ્રુત્વા તનુમુત્સૃષ્ટવાનસૌ
એ પુણ્યના કારણે તેમનું મન શુદ્ધ થયું અને સનાતન બ્રહ્મને જાણ્યા; તેમનાં ગાન સાંભળીને, મોટો પાપી પણ શરીર ત્યાગે ત્યારે મુક્તિ પામે છે.
નિર્મલીકૃતદેહસ્ય ગીતાભિર્ભાવિતાત્મનઃ । તત્કપાલજલં પ્રાપ્ય યુવાં યાતૌ પવિત્રતામ્
તેમના ગીતા-પવિત્ર થયેલા ખોપરીના જળને પામી, તમે બંને પણ શુદ્ધ બની ગયા.
તદ્ગચ્છતં યુવાં લોકાન્મનોરથપથિસ્થિતાન્ । ગીતાનાં પંચમાધ્યાયમાહાત્મ્યેન પવિત્રિતૌ
હવે, ગીતા ના પાંચમા અધ્યાયના મહિમાથી પવિત્ર બની, તમારી ઇચ્છા મુજબના લોકમાં જાઓ.
એવં તૌ બોધિતૌ તેન મુદિતૌ સમવર્તિના । વ્યોમયાનં સમારુહ્ય જગ્મતુર્વૈષ્ણવં પદમ્
એ રીતે બંનેને સમજાવી, આનંદિત કરીને, તેમણે આકાશયાનમાં બેસી, વૈષ્ણવ લોકમાં ગમન કર્યું.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતામાહાત્મ્યે એકોનાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડના ગીતા મહાત્મ્ય વિભાગમાં, પચપન હજાર શ્લોકોથી બનેલી સંહિતામાં, એકસો ઓગણસિત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
ઈશ્વર ઉવાચ- અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ભવાનિ ભવમુક્તયે । ગીતાચતુર્દશાધ્યાયમવધારય સુસ્મિતે
ઈશ્વરે કહ્યું: હવે આગળ હું, ભવાની, તને ભવબંધનથી મુક્તિ માટે કહું છું; હસતી ભવાની, તું ગીતા નો ચૌદમો અધ્યાય ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.
મેદિન્યાં યત્કિલસ્થૂલમસ્તિ કાશ્મીરમંડલમ્ । રાજધાની સરસ્વત્યા આસ્તે ચૈવ મનોહરા
પૃથ્વી પર જે શ્રેષ્ઠ છે, એ કાશ્મીર પ્રદેશ છે અને તેની રાજધાની સરસ્વતી ખૂબ જ મનોહર છે.
યામધિષ્ઠાય વાગ્દેવી બ્રહ્મલોકં પ્રયચ્છતિ । હંસમારુહ્યમાનાપિ સાવિત્રીપ્રહતૈરપિ
ત્યાં વagdevi વસે છે, જે હંસ પર આરૂઢ થઈને, સાવિત્રી સ્તોત્રોથી પ્રસન્ન થઈ, બ્રહ્મલોક આપે છે.
સરસ્વતીપદાંભોજ સેવામાશ્રિત્ય કુંકુમૈઃ । યત્ર ગૌરવયંત્યાશા હંસપક્ષપુટોદ્ભવૈઃ
જ્યાં સરસ્વતીના કમળ જેવા ચરણોની સેવા, કુંકુમથી થાય છે, અને હંસના પાંખમાંથી ઉડતા પરાગથી દિશાઓ પણ ગૌરવ પામે છે.
નિરંતરં તયા ચૈવ નૃણાં સંસ્કૃતભાષિણામ્ । સુપર્વાણમયી ભાષા નિમેષેણોપલભ્યતે
તેના કારણે, સંસ્કૃત બોલતા લોકોની ભાષા સતત અને તરત જ સમજાય જાય છે, જાણે કોઈ તહેવારનો દિવસ હોય.
પ્રાતર્ગૃહાંગણોદ્ભૂતૈ ર્યત્રકુંકુમપાંસુલૈઃ । સર્વતોરુણિતચ્છાય શશાંકરવિમંડલમ્
સવારના સમયે, ઘરની ઓટલીઓમાંથી ઉઠેલા કુંકુમના લાલ ધૂળથી ચારે બાજુ ચાંદ્રમાની કળા લાલ રંગે રંગાઈ ગઈ હતી.
તત્રાસીત્તેજસાં રાશિઃ શૌર્યવર્મા નરેશ્વરઃ । ઉદ્યદુજ્જ્વલબાણૌઘ ખંડિતારાતિમંડલઃ
ત્યાં શૌર્યવર્મા નામનો એક તેજસ્વી રાજા હતો, જે તેજસ્વી બાણોની વરસાદથી પોતાના દુશ્મનોના ટોળાંને તોડી નાખતો હતો.
અભૂચ્ચ સિંહલદ્વીપે રાજા સિંહપરાક્રમઃ । નામ્ના વિક્રમવેતાલઃ કલાનામપિ શેવધિઃ
સિંહલદ્વીપ પર સિંહપરાક્રમ નામે એક રાજા હતો, જેને વિક્રમવેટાળ કહેવામાં આવતો અને જે કળાઓનો ખજાનો ગણાતો.
ઉભૌ પરસ્પરં મૈત્રીં વર્દ્ધયાંચક્રતુઃ ક્રમાત્ । તત્તદ્દેશસમુત્પન્નૈરપૂર્વૈઃ પ્રચુરોત્કરૈઃ
બન્નેએ પોતપોતાના દેશમાં ઉત્પન્ન થયેલા દુર્લભ અને ઉત્તમ ભેટો આપીને ધીમે ધીમે પરસ્પર મિત્રતા વધારી.
એકદા પ્રહિતં પ્રેમ્ણા પ્રભૂતં શૌર્યવર્મણા । રાજા વિક્રમવેતાલો વિલોક્ય શુનકીદ્વયમ્
એક વખત, શૌર્યવર્માએ પ્રેમથી ઘણી મોટી ભેટ મોકલી, જેને રાજા વિક્રમવેટાળએ જોયા—એમાં બે શિકારી કૂતરા હતા.
મત્તમાતંગતુરગ મણિભૂષણચામરમ્ । પ્રેષયામાસ મિત્રાય પ્રભૂતં શૌર્યવર્મણે
પછી તેણે પોતાના મિત્ર શૌર્યવર્માને મદમાં આવેલા હાથી-ઘોડા, રત્નોથી શોભતા અને ચામરાથી સજ્જિત કરીને ઘણાં ભેટમાં મોકલ્યા.
એકદા શિબિકારૂઢશ્ચારુ ચામરવીજિતઃ । સુવર્ણશૃંખલારૂઢં વાદ્યડિંડિમડંબરમ્
એક દિવસ, રાજા શિબિકા પર બેઠા, સુંદર ચામરાથી પંખો પાડાતો, સોનાની સાંકળોથી શોભતો અને વાદ્ય-ઢોલના અવાજ સાથે નીકળ્યા.
શુનીયુગલમાદાય મૃગયા કૌતુકોત્સુકઃ । રાજા જગામ બાહ્યાલીં સમં રાજકુમારકૈઃ
શિકારની મજા લેવા ઉત્સુક રાજાએ બે કૂતરા લઈને રાજકુમારો સાથે બાહ્ય બગીચામાં ગયા.
પણબંધવિધાનેન સમુપેતં શશામિષમ્ । તત્ર રાજકુમારાણાં મહાન્કોલાહલોઽભવત્
ત્યાં, નિયમ પ્રમાણે પાણ મૂકીને, એક સસલું છોડવામાં આવ્યું અને રાજકુમારોમાં મોટો હોબાળો થયો.
તતઃ સમાનવયસા કેનચિદ્રાજસૂનુના । બહુમૂલ્યં પણં કૃત્વા રાજાચિક્રીડકૌતુકી
પછી, સમાન વયના એક રાજકુમાર સાથે રાજાએ રમતમાં આનંદ માટે મોટી મૂલ્યવાન પાણ લગાવી.
તતોવતાર્ય દોલાયા વિરુદાવલિગર્વિતામ્ । ધાવતઃ શશકસ્યોચ્ચૈઃ પૃષ્ઠે મુંચન્નૃપં શુનીમ્
પછી, વિજયમાળાની ગર્વથી શિબિકા પરથી ઊતર્યા અને દોડતા સસલાની પાછળ જોરથી કૂતરાને છોડ્યા.
મુમોચ રાજપુત્રોઽપિ પ્રેમપાત્રં મહાભુજઃ । વિરરામ શુનીમુચ્ચૈઃ સંકીર્ત્ય વિરુદાવલીમ્
મજબૂત ભુજાવાળા અને સૌને પ્રિય એવા રાજકુમારએ પણ પોતાનું કૂતરું છોડ્યું, વિજયમાળા બોલી અને શાંત થયો.
અલક્ષ્યમાણવેગેઽસ્મિન્શુનીયુગલકેભૃશમ્ । ધાવત્યુત્થિતમેવાસીત્પશ્યતાં સર્વભૂભૃતામ્
બધા રાજાઓ જોતા હતા ત્યારે, બંને કૂતરાંની ઝડપ દેખાતી નહોતી પણ એ જોરથી દોડવા લાગ્યાં.
પપાત ગર્તે મહતિ શશકોઽતિશ્રમાદસૌ । પતિતોઽપિ શુની વશ્યો નાભવચ્છશશાવકઃ
સસલું ખૂબ થાકી જતાં મોટા ખાડામાં પડી ગયું, પણ પડ્યા પછી પણ કૂતરાએ સસલાને પકડ્યું નહીં.
તતઃ શનૈઃ સમુત્થાય ધાવન્નાક્રમ્યરોષતઃ । જગૃહે રાજશુન્યાઽસૌ શશકઃ ફેનમુદ્વમન્
પછી, ધીમે ધીમે ઊભું થઈ સસલું દોડ્યું, પણ ગુસ્સામાં રાજાનું કૂતરું ફેન કાઢતા સસલાને પકડી લીધું.
તતઃ કથંચિદુપ્લુત્ય ગચ્છન્વિસ્ખલયઞ્છશઃ । રાજપુત્રશુનક્યાસૌ ગૃહીતઃ કંધરાતટે
પછી, સસલું કૂદી ને દોડતું હતું, પણ લપસી ગયું અને રાજકુમારના કૂતરાએ તેને ગળાની પાછળથી પકડી લીધું.
જિતમસ્માભિરત્યર્થમિતિ સંજલ્પતાં નૃણામ્ । કોલાહલે શંકિતાયા શુન્યા નિર્ગતવાન્મુખાત્
'હું તો જીત્યો' એમ બધાએ હોબાળો કર્યો ત્યારે, ડરી ગયેલું કૂતરું સસલાને પોતાના મોઢામાંથી છોડી દીધું.
તતો દંષ્ટ્રાવ્રણશ્રેણી ક્ષરદ્રુધિરધારકઃ । ક્વાપિ ર્મમરભૂભાગે નિલીયસ્થિતવાઞ્છશઃ
પછી, દાંતના ઘા પડ્યા પછી લોહી વહેતું હતું, તે ખરગોશ જમીનના એક ખૂણે છૂપાઈ ગયો અને ત્યાં છુપાઈને રહ્યો.
જિઘ્રંત્યા રાજશુન્યાઽસૌ ભૂભાગં ધનરોષયા । દૃષ્ટમાત્રઃ પરિત્રસ્તો હસ્તમાત્રં તતોઽગમત્
તે પછી, રાજાવિહોણા અને ધન માટે ગુસ્સામાં જમીન સૂંઘતો હતો; જોતા જ ડરીને, તે હાથ જેટલું દૂર ખસીને ગયો.