દુર્જયાન્નરકાન્ભુંક્ત્વા ગૃધ્રોઽભૂદ્વિજને વને । ભગંદરેણ રોગેણ સાપિ હિત્વા વરાં તનુમ્
અજેય નરક ભોગવી, તે એકાંતી જંગલમાં ગિધ બન્યો; અને એ સ્ત્રી પણ ભગંદર રોગથી પીડાઈ સુંદર દેહ છોડ્યો.
ઉપેત્ય નરકાન્ઘોરાન્જજ્ઞે તત્ર વને શુકી । કણાનાદાતુકામાં તાં સંચરંતીમિતસ્તતઃ
ભયાનક નરક ભોગવી, પછી એ જંગલમાં તે શુકી બની જન્મી; ધાણા ચગાવવા ઇચ્છતી, એ અહીં-ત્યાં ફરતી રહી.
વિદદાર નખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ગૃધ્રો વૈરમનુસ્મરન્ । નૃકપાલે પયઃ પૂર્ણે નિપતંતીં તતઃ શુકીમ્
ગૃધ્રે પોતાના દુશ્મનાવને યાદ કરીને, તીક્ષ્ણ નખોથી શુકીને ફાડી નાખી, એ શુકી પાણીથી ભરેલા માનવ ખોપરીમાં પડી ગઈ.
અભિદુદ્રાવ ગૃધ્રોઽપિ નિજઘ્ને સ ચ જાલિકૈઃ । પત્નીવિયોજિતા પ્રાણૈર્નૃકપાલજલે તતઃ
પછી ગૃધ્ર પણ દોડી આવ્યો અને પોતાના નખોથી તેને માર્યો; પત્નીથી વિયોગ પામેલી એ શુકી પણ, અને એ ગૃધ્ર પણ, બંને માનવ ખોપરીના પાણીમાં પ્રાણ ગુમાવી બેઠા.
તત્રૈવ નિમમજ્જા સા વેત્યક્રૂરતરઃ ખગઃ । પિતૃલોકં પ્રપેદાતે નીતૌ તૌ યમકિંકરૈઃ । પ્રાક્કૃતં દુષ્કૃતં કર્મ સ્મરંતૌ ભયભાગિનૌ
એ જ જગ્યાએ બંને ડૂબી ગયા; એ અત્યંત ક્રૂર પક્ષી પણ ત્યાં જ મર્યું. પછી યમના દૂતોએ બંનેને પિતૃલોકમાં લઈ ગયા, જ્યાં બંને પોતાનાં પાપકર્મો યાદ કરીને ભયથી ભરાયા.
તતો યમઃ સમાલોક્ય તયોઃ કર્મ જુગુપ્સિતમ્ । અકસ્માદેવતત્સ્નાનાન્મરણે સુકૃતં મહત્
પછી યમરાજે બંનેના ઘૃણાસ્પદ કર્મો જોઈને, મૃત્યુ સમયે થયેલા એ સ્નાનથી અચાનક મોટું પુણ્ય પ્રાપ્ત થયું છે એ જોઈ લીધું.
અનુજજ્ઞે તતો લોકમીપ્સિતં ગંતુમેતયોઃ । મહાપાતકસંઘાતૈરપિ દુર્દ્ધર્ષમાનસૌ
ત્યારબાદ, યમરાજે બંનેને ઇચ્છિત લોકમાં જવાની પરવાનગી આપી, ભલે તેમનાં મનમાં અનેક મહાપાપોનો ભાર હતો.
તતોવિસ્મયમાપન્નૌ સ્મૃત્વા તૌ દુષ્કૃતં નિજમ્ । ઉપેત્ય પ્રણતૌ ભૂત્વા વૈવસ્વતમપૃચ્છતામ્
પછી બંને પોતાનાં પાપકર્મો યાદ કરીને આશ્ચર્યચકિત થયા અને વૈવસ્વત પાસે જઈ, નમન કરીને પ્રશ્ન કર્યો.
સંચિતં દુષ્કૃતં પૂર્વમાવાભ્યામપિ ગર્હિતમ્ । લોકાનામીપ્સિતાનાં તુ કો હેતુસ્તદ્વદસ્વ નૌ
અમારા પૂર્વજન્મના પાપો ખરેખર નિંદનીય છે; તો પણ, બધા લોકો જે લોકની ઇચ્છા કરે છે, એ અમને કેમ મળ્યો? કૃપા કરીને એનું કારણ કહો.
એવમુક્તસ્તતસ્તાભ્યામાહ વૈવસ્વતો વચઃ । આસીદ્ગંગાતટે નામ્ના બટુર્બ્રહ્મવિદુત્તમઃ
બંનેના આવા પ્રશ્ન પર વૈવસ્વતે કહ્યું: ગંગાના કાંઠે એક બ્રહ્મજ્ઞાની મહાન બટુ રહીતા હતા.
એકાકી નિર્મમઃ શાંતો વીતરાગો વિમત્સરઃ । ગીતાનાં પંચમાધ્યાયમાવર્ત્તયતિ સર્વદા
તે એકલા, નિર્લોભી, શાંત, રાગ-દ્વેષથી રહિત અને હંમેશા પાંચમો અધ્યાય ગાતા હતા.
તેન પુણ્યેન પૂતાત્મા બુદ્ધ્વા બ્રહ્મ સનાતનમ્ । પાપીયાનપિ યં શ્રુત્વા તનુમુત્સૃષ્ટવાનસૌ
એ પુણ્યના કારણે તેમનું મન શુદ્ધ થયું અને સનાતન બ્રહ્મને જાણ્યા; તેમનાં ગાન સાંભળીને, મોટો પાપી પણ શરીર ત્યાગે ત્યારે મુક્તિ પામે છે.
નિર્મલીકૃતદેહસ્ય ગીતાભિર્ભાવિતાત્મનઃ । તત્કપાલજલં પ્રાપ્ય યુવાં યાતૌ પવિત્રતામ્
તેમના ગીતા-પવિત્ર થયેલા ખોપરીના જળને પામી, તમે બંને પણ શુદ્ધ બની ગયા.
તદ્ગચ્છતં યુવાં લોકાન્મનોરથપથિસ્થિતાન્ । ગીતાનાં પંચમાધ્યાયમાહાત્મ્યેન પવિત્રિતૌ
હવે, ગીતા ના પાંચમા અધ્યાયના મહિમાથી પવિત્ર બની, તમારી ઇચ્છા મુજબના લોકમાં જાઓ.
એવં તૌ બોધિતૌ તેન મુદિતૌ સમવર્તિના । વ્યોમયાનં સમારુહ્ય જગ્મતુર્વૈષ્ણવં પદમ્
એ રીતે બંનેને સમજાવી, આનંદિત કરીને, તેમણે આકાશયાનમાં બેસી, વૈષ્ણવ લોકમાં ગમન કર્યું.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતામાહાત્મ્યે એકોનાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડના ગીતા મહાત્મ્ય વિભાગમાં, પચપન હજાર શ્લોકોથી બનેલી સંહિતામાં, એકસો ઓગણસિત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
ઈશ્વર ઉવાચ- અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ભવાનિ ભવમુક્તયે । ગીતાચતુર્દશાધ્યાયમવધારય સુસ્મિતે
ઈશ્વરે કહ્યું: હવે આગળ હું, ભવાની, તને ભવબંધનથી મુક્તિ માટે કહું છું; હસતી ભવાની, તું ગીતા નો ચૌદમો અધ્યાય ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.
મેદિન્યાં યત્કિલસ્થૂલમસ્તિ કાશ્મીરમંડલમ્ । રાજધાની સરસ્વત્યા આસ્તે ચૈવ મનોહરા
પૃથ્વી પર જે શ્રેષ્ઠ છે, એ કાશ્મીર પ્રદેશ છે અને તેની રાજધાની સરસ્વતી ખૂબ જ મનોહર છે.
યામધિષ્ઠાય વાગ્દેવી બ્રહ્મલોકં પ્રયચ્છતિ । હંસમારુહ્યમાનાપિ સાવિત્રીપ્રહતૈરપિ
ત્યાં વagdevi વસે છે, જે હંસ પર આરૂઢ થઈને, સાવિત્રી સ્તોત્રોથી પ્રસન્ન થઈ, બ્રહ્મલોક આપે છે.
સરસ્વતીપદાંભોજ સેવામાશ્રિત્ય કુંકુમૈઃ । યત્ર ગૌરવયંત્યાશા હંસપક્ષપુટોદ્ભવૈઃ
જ્યાં સરસ્વતીના કમળ જેવા ચરણોની સેવા, કુંકુમથી થાય છે, અને હંસના પાંખમાંથી ઉડતા પરાગથી દિશાઓ પણ ગૌરવ પામે છે.
નિરંતરં તયા ચૈવ નૃણાં સંસ્કૃતભાષિણામ્ । સુપર્વાણમયી ભાષા નિમેષેણોપલભ્યતે
તેના કારણે, સંસ્કૃત બોલતા લોકોની ભાષા સતત અને તરત જ સમજાય જાય છે, જાણે કોઈ તહેવારનો દિવસ હોય.
પ્રાતર્ગૃહાંગણોદ્ભૂતૈ ર્યત્રકુંકુમપાંસુલૈઃ । સર્વતોરુણિતચ્છાય શશાંકરવિમંડલમ્
સવારના સમયે, ઘરની ઓટલીઓમાંથી ઉઠેલા કુંકુમના લાલ ધૂળથી ચારે બાજુ ચાંદ્રમાની કળા લાલ રંગે રંગાઈ ગઈ હતી.
તત્રાસીત્તેજસાં રાશિઃ શૌર્યવર્મા નરેશ્વરઃ । ઉદ્યદુજ્જ્વલબાણૌઘ ખંડિતારાતિમંડલઃ
ત્યાં શૌર્યવર્મા નામનો એક તેજસ્વી રાજા હતો, જે તેજસ્વી બાણોની વરસાદથી પોતાના દુશ્મનોના ટોળાંને તોડી નાખતો હતો.
અભૂચ્ચ સિંહલદ્વીપે રાજા સિંહપરાક્રમઃ । નામ્ના વિક્રમવેતાલઃ કલાનામપિ શેવધિઃ
સિંહલદ્વીપ પર સિંહપરાક્રમ નામે એક રાજા હતો, જેને વિક્રમવેટાળ કહેવામાં આવતો અને જે કળાઓનો ખજાનો ગણાતો.
ઉભૌ પરસ્પરં મૈત્રીં વર્દ્ધયાંચક્રતુઃ ક્રમાત્ । તત્તદ્દેશસમુત્પન્નૈરપૂર્વૈઃ પ્રચુરોત્કરૈઃ
બન્નેએ પોતપોતાના દેશમાં ઉત્પન્ન થયેલા દુર્લભ અને ઉત્તમ ભેટો આપીને ધીમે ધીમે પરસ્પર મિત્રતા વધારી.
એકદા પ્રહિતં પ્રેમ્ણા પ્રભૂતં શૌર્યવર્મણા । રાજા વિક્રમવેતાલો વિલોક્ય શુનકીદ્વયમ્
એક વખત, શૌર્યવર્માએ પ્રેમથી ઘણી મોટી ભેટ મોકલી, જેને રાજા વિક્રમવેટાળએ જોયા—એમાં બે શિકારી કૂતરા હતા.
મત્તમાતંગતુરગ મણિભૂષણચામરમ્ । પ્રેષયામાસ મિત્રાય પ્રભૂતં શૌર્યવર્મણે
પછી તેણે પોતાના મિત્ર શૌર્યવર્માને મદમાં આવેલા હાથી-ઘોડા, રત્નોથી શોભતા અને ચામરાથી સજ્જિત કરીને ઘણાં ભેટમાં મોકલ્યા.
એકદા શિબિકારૂઢશ્ચારુ ચામરવીજિતઃ । સુવર્ણશૃંખલારૂઢં વાદ્યડિંડિમડંબરમ્
એક દિવસ, રાજા શિબિકા પર બેઠા, સુંદર ચામરાથી પંખો પાડાતો, સોનાની સાંકળોથી શોભતો અને વાદ્ય-ઢોલના અવાજ સાથે નીકળ્યા.
શુનીયુગલમાદાય મૃગયા કૌતુકોત્સુકઃ । રાજા જગામ બાહ્યાલીં સમં રાજકુમારકૈઃ
શિકારની મજા લેવા ઉત્સુક રાજાએ બે કૂતરા લઈને રાજકુમારો સાથે બાહ્ય બગીચામાં ગયા.
પણબંધવિધાનેન સમુપેતં શશામિષમ્ । તત્ર રાજકુમારાણાં મહાન્કોલાહલોઽભવત્
ત્યાં, નિયમ પ્રમાણે પાણ મૂકીને, એક સસલું છોડવામાં આવ્યું અને રાજકુમારોમાં મોટો હોબાળો થયો.