રમતે ભગવાન્નિત્યં રુદ્રૈશ્ચ પરિવારિતઃ । તત્ર પૂર્વં હૃષીકેશો વિશ્વાત્મા દેવકીસુતઃ
ભગવાન ત્યાં હંમેશા આનંદથી રહે છે, રુદ્રો દ્વારા ઘેરાયેલ; ત્યાં પહેલાં હૃષીકેશ, વિશ્વનું આત્મા અને દેવકીપુત્ર, આવ્યા હતા.
ઉવાસ વત્સરં કૃષ્ણઃ સદા પાશુપતૈર્યુતઃ । ભસ્મોદ્ધૂલિતસર્વાંગો રુદ્રાધ્યયનતત્પરઃ
કૃષ્ણ, હંમેશા પાશુપત ભક્તો સાથે, આખું વર્ષ ત્યાં રહ્યા; તેમના શરીર પર ભસ્મ લગાવેલું અને રુદ્રના જ્ઞાનમાં તલીન હતા.
આરાધયન્હરિઃ શંભું કૃત્વા પાશુપતંવ્રતમ્ । તસ્ય તે બહવઃ શિષ્યાઃ બ્રહ્મચર્યપરાયણાઃ
હરિએ પાશુપત વ્રત ધારણ કરી શંભુની ઉપાસના કરી; તેમના ઘણા શિષ્યો હતા, જે બ્રહ્મચર્યને સમર્પિત હતા.
લબ્ધ્વા તદ્વદનાજ્જ્ઞાનં દૃષ્ટવંતો મહેશ્વરમ્ । તસ્ય દેવો મહાદેવઃ પ્રત્યક્ષં નીલલોહિતઃ
તેમના મુખેથી જ્ઞાન મેળવી, શિષ્યોને મહેશ્વરનું દર્શન થયું; તેમને મહાદેવ, નીલલોહિત સ્વરૂપે, પ્રત્યક્ષ દેખાયા.
દદૌ કૃષ્ણસ્ય ભગવાન્વરદો વરમુત્તમમ્ । યેઽર્ચયંતિ ચ ગોવિંદં મદ્ભક્તા વિધિપૂર્વકમ્
ભગવાને કૃષ્ણને શ્રેષ્ઠ વર આપ્યો: 'જે લોકો નિયમથી મારા ભક્ત, ગોવિંદની પૂજા કરે છે—'
તેષાં તદૈશ્વરં જ્ઞાનમુત્પત્સ્યતિ જગન્મયમ્ । નમસ્યોઽર્ચયિતવ્યશ્ચ ધ્યાતવ્યો મત્પરૈર્જનૈઃ
'તેમને ઈશ્વર જ્ઞાન પ્રાપ્ત થશે, જે સમગ્ર જગતને વ્યાપે છે; મારા ભક્તો મને પૂજે, માન આપે અને ધ્યાન કરે.'
ભવિષ્યંતિ ન સંદેહો મત્પ્રસાદાદ્દ્વિજાતયઃ । યેઽત્ર દ્રક્ષ્યંતિ દેવેશં સ્નાત્વા દેવં પિનાકિનમ્
'મારા પ્રસાદથી, અહીં જે દ્વિજ દેવેશનું દર્શન કરે છે અને પિનાકધારી દેવમાં સ્નાન કરે છે, તેઓ નિશ્ચિત રૂપે ધન્ય થાય છે.'
બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપં તેષામાશુ વિનશ્યતિ । પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યંતિ યે ર્મત્યાઃ પાપકર્મરતા અપિ
'તેમના બ્રાહ્મણ હત્યા જેવા મોટા પાપ પણ તરત નાશ પામે છે; અને જો પાપી પણ અહીં પ્રાણ ત્યાગે, તો—'
તે યાંતિ તત્પરં સ્થાનં નાત્ર કાર્યા વિચારણા । ધન્યાસ્તુ ખલુ તે વિજ્ઞા મંદાકિન્યાં કૃતોદકાઃ
'તેઓ પરમ સ્થાન પામે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; જે લોકો મન્દાકિનીમાં જળ અર્પણ કરે છે, તેઓ ખરેખર ધન્ય અને વિદ્વાન છે.'
અર્ચયિત્વા મહાદેવં મધ્યમેશ્વરમીશ્વરમ્ । જ્ઞાનં દાનં તપઃ શ્રાદ્ધં પિંડનિર્વપણં ત્વિહ
મહાદેવ, મધ્યમેશ્વરનું પૂજન કર્યા પછી, અહીં જ્ઞાન, દાન, તપ, શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન કરવું—
એકૈકશઃ કૃતં કર્મ પુનાત્યાસપ્તમં કુલમ્ । સન્નિહત્યામુપસ્પૃશ્ય રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે
અહીં કરેલું દરેક કર્મ સાત પેઢી સુધી પવિત્ર કરે છે; ખાસ કરીને જ્યારે રાહુએ સૂર્યને ગ્રસણ કર્યો હોય ત્યારે પાણી સ્પર્શવું.
યત્ફલં લભતે મર્ત્ત્યસ્તસ્માદ્દશગુણં ત્વિહ । એવમુક્તં મહારાજ માહાત્મ્યં મધ્યમેશ્વરે । યઃ શૃણોતિ પરં ભક્ત્યા સ યાતિ પરમં પદમ્
અહીં જે ફળ મળે છે, તે અન્ય જગ્યાએ મળતા ફળ કરતાં દસ ગણી વધારે છે; રાજા, એ રીતે મધ્યમેશ્વરનું મહાત્મ્ય કહ્યું છે—જે શ્રદ્ધાથી સાંભળે છે, તે પરમ પદ પામે છે.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે વારાણસીમાહાત્મ્યે ષટ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના સ્વર્ગખંડમાં વારાણસી મહાત્મ્યનું છત્રીસમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
નારદ ઉવાચ-। અન્યાનિ ચ મહારાજ તીર્થાનિ પાવનાનિ તુ । વારાણસ્યાં સ્થિતાનીહ સંશૃણુષ્વ યુધિષ્ઠિર
નારદે કહ્યું: હે મહારાજ, હવે હું તને વારાણસીમાં આવેલા બીજા પવિત્ર અને પાપ હરતા તીર્થો વિશે કહું છું, તું ધ્યાનથી સાંભળ, યુધિષ્ઠિર.
પ્રયાગાદધિકં તીર્થં પ્રયાગં પરમં શુભમ્ । વિશ્વરૂપં તથા તીર્થં તાલતીર્થમનુત્તમમ્
અહીં પ્રયાગ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ તીર્થ છે, એ પરમ પવિત્ર પ્રયાગ તીર્થ, વિશ્વરૂપ તીર્થ અને અનન્ય તાળતીર્થ પણ છે.
આકાશાખ્યં મહાતીર્થં તીર્થં ચૈવાર્ષભં પરમ્ । સુનીલં ચ મહાતીર્થં ગૌરીતીર્થમનુત્તમમ્
અહીં આકાશ નામનું મહાતીર્થ, ઉત્તમ ઋષભ તીર્થ, સુનીલ મહાતીર્થ અને અનન્ય ગૌરી તીર્થ પણ છે.
પ્રાજાપત્યં તથા તીર્થં સ્વર્ગદ્વારં તથૈવ ચ । જંબુકેશ્વરમિત્યુક્તં ધર્માખ્યં તીર્થમુત્તમમ્
અહીં પ્રજાપત્ય તીર્થ, સ્વર્ગદ્વાર તીર્થ, પ્રસિદ્ધ જાંબુકેશ્વર અને શ્રેષ્ઠ ધર્મ તીર્થ પણ છે.
ગયાતીર્થં પરં તીર્થં તીર્થં ચૈવ મહાનદી । નારાયણપરં તીર્થં વાયુતીર્થમનુત્તમમ્
અહીં શ્રેષ્ઠ ગયાતીર્થ, મહાનદીનું તીર્થ, નારાયણ તીર્થ અને અનન્ય વાયુ તીર્થ પણ છે.
જ્ઞાનતીર્થં પરં ગુહ્યં વારાહં તીર્થમુત્તમમ્ । યમતીર્થં યથાપુણ્યં તીર્થં સંમૂર્તિકં શુભમ્
અહીં પરમ ગુપ્ત જ્ઞાન તીર્થ, ઉત્તમ વારાહ તીર્થ, પુણ્યદાયક યમ તીર્થ અને શુભ સંમૂર્તિક તીર્થ પણ છે.
અગ્નિતીર્થં મહારાજ કલશેશ્વરમુત્તમમ્ । નાગતીર્થં સોમતીર્થં સૂર્યતીર્થં તથૈવ ચ
હે મહારાજ, અહીં અગ્નિ તીર્થ, ઉત્તમ કલશેશ્વર, નાગ તીર્થ, સોમ તીર્થ અને સૂર્ય તીર્થ પણ છે.
પર્વતાખ્યં મહાગુહ્યં મણિકર્ણ્યમનુત્તમમ્ । ઘટોત્કચં તીર્થવરં શ્રીતીર્થં ચ પિતામહમ્
અહીં પરવત નામનું મહાન ગુપ્ત તીર્થ, અનન્ય મણિકર્ણિકા, પ્રસિદ્ધ ઘટોત્કચ તીર્થ અને પિતામહ તીર્થ પણ છે.
ગંગાતીર્થં તુ દેવેશં યયાતેસ્તીર્થમુત્તમમ્ । કાપિલં ચૈવ સોમેશં બ્રહ્મતીર્થમનુત્તમમ્
અહીં ગંગા તીર્થ, દેવેશ, શ્રેષ્ઠ યયાતિ તીર્થ, કપિલ તીર્થ, સોમેશ તીર્થ અને અનન્ય બ્રહ્મા તીર્થ છે.
તત્ર લિંગં પુરાણીયં સ્થાતું બ્રહ્મા યથાગતઃ । તદાનીં સ્થાપયામાસ વિષ્ણુસ્તલ્લિંગમૈશ્વરમ્
ત્યાં પ્રાચીન લિંગ સ્થાપિત થયું હતું, જેમ બ્રહ્મા આવ્યા હતા; ત્યારે વિષ્ણુએ એ દૈવી લિંગ સ્થાપ્યું.
તત્ર સ્નાત્વા સમાગમ્ય બ્રહ્મા પ્રોવાચ તં હરિમ્ । મયાનીતમિદં લિંગં કસ્માત્સ્થાપિતવાનસિ
ત્યાં સ્નાન કરીને અને ભેગા થઈને, બ્રહ્માએ હરિને પૂછ્યું: 'આ લિંગ હું લાવ્યો હતો, તો તું એ કેમ સ્થાપ્યું?'
તમાહ વિષ્ણુસ્ત્વત્તોઽપિ રુદ્રે ભક્તિર્દૃઢા મમ । તસ્માત્પ્રતિષ્ઠિતં લિગં નામ્ના તવ ભવિષ્યતિ
વિષ્ણુએ કહ્યું: 'મારી ભક્તિ રુદ્ર પ્રત્યે તારી કરતાં પણ વધુ દૃઢ છે, તેથી મેં આ લિંગ સ્થાપ્યું છે અને હવે એ તારા નામે ઓળખાશે.'
ભૂતેશ્વરં તથા તીર્થં તીર્થં ધર્મસમુદ્ભવમ્ । ગંધર્વતીર્થં સુશુભં વાહ્નેયં તીર્થમુત્તમમ્
અહીં ભૂતેશ્વર તીર્થ, ધર્મથી ઉત્પન્ન તીર્થ, શુભ ગંધર્વ તીર્થ અને શ્રેષ્ઠ વાહ્નેય તીર્થ છે.
દૌર્વાસિકં વ્યોમતીર્થં ચંદ્રતીર્થં યુધિષ્ઠિર । ચિંતાંગદેશ્વરં તીર્થં પુણ્યં વિદ્યાધરેશ્વરમ્
અહીં દૌર્વાસિક, વ્યોમ તીર્થ, ચંદ્ર તીર્થ, હે યુધિષ્ઠિર, પુણ્યદાયક ચિંતાંગદેશ્વર તીર્થ અને વિદ્યા ધારેશ્વર તીર્થ છે.
કેદારતીર્થમુગ્રાખ્યં કાલંજરમનુત્તમમ્ । સારસ્વતં પ્રભાસં ચ રુદ્રકર્ણહ્રદં શુભમ્
અહીં ઉગ્ર નામનું કેદાર તીર્થ, અનન્ય કાલંજર, સારસ્વત, પ્રભાસ અને શુભ રુદ્રકર્ણ હ્રદ પણ છે.
કોકિલાખ્યં મહાતીર્થં તીર્થં ચૈવ મહાલયમ્ । હિરણ્યગર્ભં ગોપ્રેક્ષં તીર્થં ચૈવમનુત્તમમ્
અહીં કોયલ નામનું મહાતીર્થ, મહાલય તીર્થ, હિરણ્યગર્ભ, ગોપ્રેક્ષ તીર્થ અને અનન્ય તીર્થ પણ છે.
ઉપશાંતં શિવં ચૈવ વ્યાઘ્રેશ્વરમનુત્તમમ્ । ત્રિલોચનં મહાતીર્થં લોકાર્કં ચોત્તરાહ્વયમ્
અહીં શાંત ઉપશાંત તીર્થ, શુભ શિવ તીર્થ, અનન્ય વ્યાઘ્રેશ્વર, મહાન ત્રિલોચન તીર્થ અને ઉત્તર નામે લોકાર્ક તીર્થ છે.