પશ્યંતો વિષ્ણુરૂપેણ જગત્સર્વં ચરાચરમ્ । ચરંતિ લીલયા પૃથ્વદ્યંતેઽન્યોન્યં મૌનમાસ્થિતાઃ
એ લોકો આખું જગત, ચલતું અને અચલ, બધું વિષ્ણુરૂપે જોતાં, પૃથ્વી પર આનંદથી ફરતાં અને પરસ્પર મૌન રાખતાં.
ન કુર્વંતિ ક્રિયાં કાંચિદર્થમાત્રં હિ યોગિનઃ । દૃષ્ટજ્ઞાના અસંદેહાશ્ચિદ્વિકાર વિશારદાઃ
એ યોગીઓ કોઈપણ કાર્ય ફક્ત લાભ માટે કરતા નહીં; તેમને સીધો જ્ઞાન, કોઈ શંકા નહીં અને ચેતનાના પરિવર્તનમાં નિપુણતા હતી.
એવં તે તવ વિપ્રસ્ય પૂર્વમષ્ટમજન્મનિ । તિષ્ઠતો મધ્યદેશેષુ પુત્રદારકુટુંબિનઃ
આ રીતે, તારા પૂર્વજન્મમાં, આઠમા જન્મે, તું બ્રાહ્મણ હતો અને મધ્યદેશમાં પુત્ર-પત્ની અને કુટુંબ સાથે રહેતો હતો.
ગેહં તાવકમાજગ્મુર્મધ્યાહ્ને ક્ષુત્પિપાસિતાઃ । વૈશ્વદેવાંતરે કાલે ત્વયા દૃષ્ટા ગૃહાંગણે
મધ્યાહ્ને, જ્યારે તું વૈશ્વદેવનું કાર્ય કરતો હતો, ત્યારે એ લોકો ભૂખ્યા અને તરસ્યા તારા ઘરમાં આવ્યા અને તું તેમને આંગણે જોયા.
સગદ્ગદં સાશ્રુનેત્રં સહર્ષં ચ સસંભ્રમમ્ । દંડવત્પ્રણિપાતેન બહુમાનપુરઃસરમ્
કંપતી અવાજે, આંખોમાંથી આંસુઓ સાથે, આનંદ અને ઉત્સાહથી, તેણે ખૂબ આદરપૂર્વક જમીન પર દંડવત્ પ્રણામ કર્યો.
પ્રણમ્ય ચરણૌ મૂર્ધ્ના કૃત્વા પાણિયુગાઞ્જલિમ્ । તદાભિનન્દિતાઃ સર્વે તયા સૂનૃતયા ગિરા
તેણે માથું ઝુકાવીને તેમના પગે પ્રણામ કર્યો, હાથ જોડ્યા, અને પછી સૌએ તેને મીઠા શબ્દોથી આવકાર્યો.
અદ્ય મે સફલં જન્મ જીવિતં સફલં તથા । અદ્ય વિષ્ણુઃ પ્રસન્નો મે સનાથોઽદ્યાસ્મિ પાવનઃ
આજે મારું જન્મ સફળ થયું, મારું જીવન પણ ફળ્યું; આજે વિષ્ણુ મારા પર પ્રસન્ન છે, આજે હું સંરક્ષિત અને પવિત્ર થયો છું.
ધન્યોઽસ્મ્યદ્ય ગૃહં ધન્યં ધન્યા અદ્ય કુટુંબિનઃ । મમાદ્ય પિતરો ધન્યા ધન્યા ગાવઃ શ્રુતં ધનમ્
આજે હું ધન્ય છું, મારું ઘર ધન્ય છે, મારું કુટુંબ ધન્ય છે; આજે મારા પિતૃઓ ધન્ય છે, મારી ગાયો, વિદ્યા અને ધન પણ ધન્ય છે.
યદ્દૃષ્ટૌ ભવતાં પાદૌ તાપત્રયહરૌ મયા । ભવતાં દર્શનં યસ્માદ્ધન્યસ્યૈવ હરેરિવ
કારણ કે મેં આપના પગ, જે ત્રણ પ્રકારના દુઃખ દૂર કરે છે, જોયા છે અને આપનું દર્શન કર્યું છે, તેથી હું પણ એ જ રીતે ધન્ય થયો છું જેમ હરીના દર્શનથી થાય છે.
એવં સંપૂજ્ય કૃત્વા તુ પાદપ્રક્ષાલનં તથા । ધૃતં મૂર્ધ્નિ વિશાંશ્રેષ્ઠ શ્રદ્ધયા પરયા તદા
આ રીતે તેમનું સન્માન કરીને, પગ ધોઈને, પછી શ્રદ્ધાપૂર્વક એ પાણી માથા પર મૂક્યું.
યત્ર પાદોદકં વૈશ્ય શ્રદ્ધયા શિરસા ધૃતમ્ । ગંધપુષ્પાક્ષતૈર્ધૂપૈર્દીપૈર્ભાવપુરઃસરમ્
જ્યાં વૈશ્યએ શ્રદ્ધાથી પગનું પાણી માથા પર મૂક્યું, ત્યાં સુગંધિત ફૂલો, અક્ષત, ધૂપ, દીવો અને ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કર્યા.
સંપૂજ્ય સુંદરાન્નેન ભોજિતા યતયસ્તથા । તૃપ્તાઃ પરમહંસાસ્તે વિશ્રાંતા મંદિરે નિશિ
સુંદર ભોજનથી તેમનું સન્માન કરીને, યતિઓને તૃપ્ત કર્યા; તે મહાન સંતો સંતોષથી રાત્રે મંદિરમાં આરામ કરવા ગયા.
ધ્યાયંતશ્ચ પરં બ્રહ્મ યજ્જ્યોતિર્જ્યોતિષાં મતમ્ । તેષામાતિથ્યજં પુણ્યં જાતં યત્તે વિશાંવર
તેઓ પરમ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરતા, જે પ્રકાશમાં સર્વોત્તમ છે, અને મહાન વિદ્વાનો જેમ શીખવે છે, તેમનું આતિથ્યથી મળેલું પુણ્ય તને પ્રાપ્ત થયું, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.
ન તદ્વક્ત્રસહસ્રેણ વક્તું શક્નોમ્યહં ખલુ । ભૂતાનાં પ્રાણિનઃ શ્રેષ્ઠાઃ પ્રાણિનાં મતિજીવિનઃ
હું એ વાતને હજાર મોઢાંથી પણ કહી શકતો નથી; સર્વ જીવોમાં શ્રેષ્ઠ તો જેઓ જ્ઞાનથી જીવતા હોય છે.
મતિમત્સુ સુરાઃ શ્રેષ્ઠા નરેષુ બ્રહ્મજાતયઃ । બ્રાહ્મણેષુ ચ વિદ્વાંસો વિદ્વત્સુ કૃતબુદ્ધયઃ
જ્ઞાનોમાં દેવો શ્રેષ્ઠ છે, મનુષ્યોમાં બ્રહ્મજાતિ શ્રેષ્ઠ છે; બ્રાહ્મણોમાં વિદ્વાનો શ્રેષ્ઠ છે અને વિદ્વાનોમાં સ્થિર બુદ્ધિ ધરાવનાર શ્રેષ્ઠ છે.
કૃતબુદ્ધિષુ કર્તારઃ કર્તૃષુ બ્રહ્મવેદિનઃ । અતએવ સુપૂજ્યાસ્તે તસ્માચ્છ્રેષ્ઠા જગત્ત્રયે
સ્થિર બુદ્ધિ ધરાવનારમાં કર્તા શ્રેષ્ઠ છે, કર્તાઓમાં બ્રહ્મજ્ઞાની શ્રેષ્ઠ છે; તેથી એ લોકો અત્યંત પૂજનીય છે અને ત્રણેય લોકમાં શ્રેષ્ઠ છે.
તત્સંગતિર્વિશાંશ્રેષ્ઠ મહાપાતકનાશિની । વિશ્રાંતા ગૃહિણો ગેહે સંતુષ્ટા બ્રહ્મવેદિનઃ
એવો સંગાતો, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, મહાપાપ નાશક છે; ગૃહસ્થો ઘરમાં શાંત થાય છે અને બ્રહ્મજ્ઞાની સંતોષ પામે છે.
આજન્મસંચિતં પાપં નાશયંતીક્ષણેન વૈ । સંચિતં યદ્ગૃહસ્થસ્ય પાપમામરણાંતિકમ્
જન્મથી એકઠું થયેલું પાપ ક્ષણમાં નાશ પામે છે; ગૃહસ્થએ મૃત્યુ સુધી જે પાપ એકઠું કર્યું હોય તે પણ.
વિનિર્દહતિ તત્સર્વમેકરાત્રોષિતો યતિઃ । સ્વભ્રાત્રે દેહિ તત્પુણ્યં નરકાદ્યેન મુચ્યતે
એક રાત રોકાયેલા યતિએ એ બધું પાપ દહન કરી નાખે છે; એ પુણ્ય તું તારા ભાઈને આપજે, જેથી તે નરકમાંથી મુક્ત થાય.
ઇતિ દૂતવચઃ શ્રુત્વા દદૌ પુણ્યં સ સત્વરમ્ । હૃષ્ટેન ચેતસા ભ્રાતા નિરયાત્સોઽપિ નિર્ગતઃ
દૂતના આ શબ્દો સાંભળી તેણે તરત જ પોતાનું પુણ્ય આપી દીધું; આનંદિત હૃદયથી તેનો ભાઈ પણ નરકમાંથી છૂટકારો પામ્યો.
દેવૈસ્તુ પુષ્પવર્ષેણ પૂજિતૌ ચ દિવંગતૌ । તાભ્યાં સંપૂજિતઃ સમ્યગ્ગતો દૂતો યથાગતઃ
દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા કરીને તેમનું સન્માન કર્યું અને તેઓ સ્વર્ગે ગયા; બંનેને યોગ્ય રીતે પૂજ્યા પછી દૂત પાછો ફર્યો.
અખિલભુવનબોધં દેવદૂતસ્યવાક્યં નિગમવચનતુલ્યં વૈશ્યપુત્રો નિશમ્ય । સ્વકૃતસુકૃતદાનાદ્ભ્રાતરં તારયિત્વા સુરપતિવરલોકં તેન સાર્દ્ધં જગામ
દૈવી દૂતના શબ્દો, જે શાસ્ત્રના ઉપદેશ જેટલા પવિત્ર અને સર્વભવનનું જ્ઞાન આપનારા હતા, સાંભળી, વૈશ્યપુત્રએ પોતે કરેલા પુણ્યનું દાન કરીને પોતાના ભાઈને ઉદ્ધરાવ્યો અને પછી બંને મળીને દેવોના રાજાના શ્રેષ્ઠ લોકમાં ગયા.
ઇતિહાસમિમં રાજન્યઃ પઠેચ્છૃણુયાદપિ । સ ગોસહસ્રદાનસ્ય વિશોકો લભતે ફલમ્
જો કોઈ ક્ષત્રિય આ ઇતિહાસ વાંચે કે સાંભળે, તો તેને હજાર ગાય દાન આપવાના ફળ જેટલું નિર્દુઃખ ફળ મળે છે.
નારદઉવાચ- તતો ગચ્છેત રાજેંદ્ર સુગંધંલોકવિશ્રુતમ્ । સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા બ્રહ્મલોકે મહીયતે
નારદએ કહ્યું: પછી, રાજા, સુગંધિત અને પ્રખ્યાત સ્થળે જવું જોઈએ; જ્યાં સર્વ પાપોથી મન શુદ્ધ થઈ જાય છે અને બ્રહ્માના લોકમાં માન મળે છે.
રુદ્રાવર્તં તતો ગચ્છેત્તીર્થસેવી નરાધિપ । તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્સ્વર્ગલોકે મહીયતે
પછી, મનુષ્યે તીર્થયાત્રા કરતાં રુદ્રાવર્તમાં જવું જોઈએ; ત્યાં સ્નાન કરીને, રાજા, મનુષ્ય સ્વર્ગલોકમાં માન પામે છે.
ગંગાયાશ્ચ નરશ્રેષ્ઠ સરસ્વત્યાશ્ચ સંગમે । સ્નાતોઽશ્વમેધમાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ
હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, ગંગા અને સરસ્વતીના સંગમ પર સ્નાન કરવાથી, અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે અને સ્વર્ગલોકમાં જવામાં આવે છે.
તત્ર કર્ણહ્રદે સ્નાત્વા દેવમભ્યર્ચ્ય શંકરમ્ । ન દુર્ગતિમવાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ
ત્યાં કર્ણહ્રદમાં સ્નાન કરીને અને શંકરદેવની પૂજા કરીને, દુર્ગતિ મળતી નથી અને સ્વર્ગલોકમાં જવામાં આવે છે.
તતઃ કુબ્જામ્રકં ગચ્છેત્તીર્થસેવી યથાક્રમમ્ । ગોસહસ્રમવાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ
પછી, ક્રમ પ્રમાણે તીર્થયાત્રા કરતાં કુબજામ્ર પાસે જવું જોઈએ; ત્યાં હજાર ગાયના દાનનું ફળ મળે છે અને સ્વર્ગલોકમાં જવામાં આવે છે.
અરુંધતીવટં ગચ્છેત્તીર્થસેવી નરાધિપ । સામુદ્રકમુપસ્પૃશ્ય ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ
હે રાજા, યાત્રિકે અરુંધતીના વૃક્ષ પાસે જવું જોઈએ; ત્યાં સામુદ્રક જળ સ્પર્શીને અને ત્રણ રાત ઉપવાસ કરીને,
ગોસહસ્રફલં વિંદ્યાત્સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ । બ્રહ્માવર્ત્તં તતો ગચ્છેદ્બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ
હજાર ગાયના દાનનું ફળ મળે છે અને સ્વર્ગલોકમાં જવામાં આવે છે; પછી, એક નિષ્ઠાવાન બ્રહ્મચારી બ્રહ્માવર્તમાં જવો જોઈએ.