સમાલોક્ય તમાયાંતં ભયેન પ્રપલાયિતમ્ । અજાયૂથં પરિત્યજ્ય મયા મરણભીરુણા
એને મારી તરફ આવતો જોઈ, હું મૃત્યુના ડરથી બકરીઓનો જૂથ છોડી ભાગી ગયો.
ઉપદુદ્રાવ સ દ્વીપી પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્ । અજા તુ તત્સમીપેઽગાત્સત્વરં સરિદંતિકે
એ દીપડો જૂની દુશ્મનાવ યાદ કરીને પીછો કરવા લાગ્યો; પણ બકરી ઝડપથી નદીની નજીક પહોંચી ગઈ.
તત્ર સા ભયમુત્સૃજ્ય હિત્વા વૈરમનર્ગલા । અવતસ્થે સ ચ દ્વીપી તૂષ્ણીમાસીદમત્સરઃ
ત્યાં એણે ડર અને દુશ્મનાવ બધું છોડીને નિડર થઈ ઊભી રહી; અને દીપડો પણ ઈર્ષ્યા વિના શાંતિથી બેઠો રહ્યો.
તં તથાવિધમાલોક્ય સા વક્તુમુપચક્રમે । દ્વીપિન્નભીપ્સિતં ભુંક્ષ્વ માંસમુદ્ધૃત્ય સાદરઃ
એવી સ્થિતિમાં એને જોઈ, એ બોલવા લાગી: 'હે દીપડા, તને જે ઇચ્છા હોય એ પ્રમાણે આદરપૂર્વક માંસ ખાઈ લે.'
નેયં ભવતિ તે બુદ્ધિઃ કથં વૈરમતિં ત્યજઃ । ઇત્યાકર્ણ્ય તદા વાક્યં પ્રાહ દ્વીપી વિમત્સરઃ
‘આ તો તારી સ્વભાવ નથી, તો પછી દુશ્મનાવ કેમ છોડે છે?’ આવું સાંભળી, દીપડો ઈર્ષ્યા વિના બોલ્યો:
સ્થાનેઽસ્મિન્મે ગતો દ્વેષઃ ક્ષુત્પિપાસા ચ નિર્યયૌ । ન પ્રાર્થયામિ તેન ત્વાં સમીપે સમુપસ્થિતામ્
‘આ જગ્યાએ મારો દ્વેષ દૂર થઈ ગયો છે અને ભૂખ-તરસ પણ રહી નથી; એટલે તું નજીક હોવા છતાં હું તારો ઇચ્છુક નથી.’
સૈવમુક્તા પુનઃ પ્રાહ જાતાહં નિર્ભયા કથમ્ । કિમત્ર કારણં વેત્સિ યદિ મે વક્તુમર્હસિ
આ રીતે મુક્ત થયાં પછી, તેણીએ ફરી પૂછ્યું: 'હું કેવી રીતે નિર્ભય બની ગઈ? આનું કારણ તમને ખબર છે? જો હોય તો કૃપા કરીને મને કહો.'
એવમુક્તઃ પુનર્દ્વીપી તામાહાજાં ન વેદ્મ્યહમ્ । પુરોગતમિમં પ્રષ્ટું મહાંતમિતિ નિર્ગતૌ
આવું સાંભળીને દ્વીપમાં રહેતા એ વ્યક્તિએ કહ્યું: 'માતા, મને ખબર નથી. ચાલો, આગળ જે મહાન પુરુષ છે, તેને પુછીએ.' એમ કહીને તેઓ આગળ વધ્યા.
તાભ્યામુભાભ્યામાગત્ય પૃષ્ટોઽહં બહુવિસ્મયઃ । અહં ચ સહિતસ્તાભ્યામપૃચ્છં વાનરેશ્વરમ્
બન્ને મળીને આવ્યા ત્યારે મને ઘણો આશ્ચર્ય થયો અને તેમણે મને પ્રશ્ન કર્યો. પછી હું પણ એમની સાથે વાનરરાજ પાસે પ્રશ્ન કરવા ગયો.
મયા પૃષ્ટઃ સ વિપ્રેદમબ્રવીત્સાદરં કપિઃ । શૃણુ વક્ષ્યામ્યજાપાલ વૃત્તમત્ર પુરાતનમ્
જ્યારે મેં પ્રશ્ન કર્યો, ત્યારે તે learned વાનરે આદરપૂર્વક કહ્યું: 'શાંતિથી સાંભળ, બકરાવાળે, હું તને અહીંનું પ્રાચીન વૃત્તાંત કહું છું.'
ઇદમાયતનં પશ્ય પુરોવનગતં મહત્ । અત્ર ત્ર્યંબકલિંગં હિ દ્રુહિણેન પ્રતિષ્ઠિતમ્
આગળ જંગલમાં જે મહાન મંદિર છે, તેને જો. અહીં ત્ર્યંબક લિંગ બ્રહ્માએ સ્થાપ્યું છે.
સુકર્માનામ મેધાવી પર્યુપાસ્તે તપશ્ચરન્ । વનપુષ્પાણ્યપાહૃત્ય સુરપૂજ્યં પુરોભવમ્
સારા કર્મોવાળો એક બુદ્ધિશાળી પુરુષ અહીં તપ કરતો અને દેવની પૂજા કરતો. તે જંગલમાંથી ફૂલ લાવીને ભગવાનને અર્પણ કરતો.
સંસ્નાપ્ય સરિદંભોભિઃ કેવલં કર્મણા વસન્ । કાલે મહતિ તસ્યાગાદતિથિઃ કશ્ચિદંતિકમ્
એ પુરુષ નદીનું પાણી લાવી લિંગને અભિષેક કરતો અને માત્ર પોતાના કર્મથી જીવન વિતાવતો. લાંબા સમય પછી, ત્યાં કોઈ મહેમાન આવ્યો.
ઉપાહૃત્ય ફલાહારં સ તસ્મૈ પર્યકલ્પયત્ । તેનાતિથ્યેન સંપ્રીતઃ સુકર્માણમભાષત
એણે ફળ લાવી મહેમાન માટે ભોજન તૈયાર કર્યું. એ મહેમાનની આતિથ્યથી પ્રસન્ન થઈને, એણે સારા કર્મોવાળાને કહ્યું.
કિમિદં કર્મણો મૂલં ફલં ભુક્ત્વા તુ તિષ્ઠસિ । ગતાનુગતયા વૃત્ત્યા કિં વા કેવલમીહસે
'તમે આ કર્મનું મૂળ શું છે? ફળ ભોગવીને પણ અહીં કેમ રહો છો? શું માત્ર આદતથી કરો છો કે બીજું કંઈ ઇચ્છો છો?'
સ એવમુક્તઃ પ્રાયેણ પ્રીતેનાત્મવિદા તદા । પ્રત્યુવાચ વચઃ સ્પષ્ટમાત્મનો હિતમુત્તમમ્
આ રીતે પૂછવામાં આવતા, આત્મજ્ઞાની એ પુરુષ પ્રસન્ન થઈને સ્પષ્ટપણે પોતાના હિતનું શ્રેષ્ઠ વચન આપ્યું.
વિદ્વન્ન વેદ્મિ તત્વેન ફલમેતસ્ય કર્મણઃ । બુભુત્સયા પરઃ શંભુઃ સેવ્યતે કેવલં યયા
'હે વિદ્વાન, આ કર્મનું સાચું ફળ શું છે તે મને ખબર નથી. માત્ર જિજ્ઞાસાથી જ હું શંભુની સેવા કરું છું.'
ફલમેતસ્ય સેવાયાઃ પરિપાકં કપર્દિનઃ । યન્માંસમનુગૃહ્ણાસિ સંસ્પૃશ્યાત્મમનોરથમ્ 6.176.
'માટાવાળાની સેવા કરવાનું ફળ એ છે કે, તમે મને કૃપા કરીને મારા મનની ઈચ્છા પૂર્ણ કરો છો.'
તસ્યૈવં સૂનૃતં વાક્યં શ્રુત્વા પ્રીતસ્તપોધનઃ । દ્વિતીયમાલિલેખાઽસૌ ગીતાધ્યાયં શિલાતલે
એવું સાચું વચન સાંભળીને તપસ્વી આનંદિત થયો અને એણે પથ્થર પર બીજું ગીતનું અધ્યાય લખ્યું.
આદિદેશાશુ તં વિપ્રં પઠનાભ્યસનાય ચ । ફલિષ્યત્યાત્મનઃ સ્વૈરં પરિતસ્તે મનોરથઃ
એણે તરત જ બ્રાહ્મણને એ અધ્યાય વાંચવા અને અભ્યાસ કરવા કહ્યું; એના પોતાના મનની ઈચ્છા પણ પૂરી થશે.
ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે ધીમાન્પુરતસ્તસ્ય પશ્યતઃ । વિસ્મિતસ્તસ્ય ચાદેશાત્સોઽન્વતિષ્ઠદનારતમ્
આ રીતે કહીને એ વિદ્વાન એના સામે જ અદૃશ્ય થઈ ગયો. આશ્ચર્યચકિત થઈ, એણે તેની આજ્ઞા સતત પાળી.
તતઃ કાલેન મહતા ભાવિતાત્મા પ્રસન્નધીઃ । યત્રયત્ર ચચારાસૌ શાંતં તત્તત્તપોવનમ્
પછી લાંબા સમય પછી, તેનો મન શુદ્ધ અને પ્રસન્ન થયો. જ્યાં જ્યાં એ ગયો, ત્યાં ત્યાં આશ્રમમાં શાંતિ છવાઈ ગઈ.
ન દ્વંદ્વબાધા નૈવ ક્ષુત્પિપાસા ન ચ વા ભયમ્ । તપસા તસ્ય જાનીહિ દ્વિતીયાધ્યાયજાપિનઃ
એને કોઈ દુઃખ, ભૂખ, તરસ કે ભય ન રહ્યો; બીજું અધ્યાય જાપ કરનાર એ તપસ્વીથી આ જાણ.
મિત્રવાનુવાચ। એવમુક્તશ્ચ તેનાઽહં ખ્યાપયિત્વા પરાં કથામ્ । અનુજ્ઞાતપ્રસંનેન ચ્છાગીવ્યાઘ્રયુતોગમમ્
મિત્રવન બોલ્યા: 'એમણે મને આમ કહ્યું, પછી મેં એ શ્રેષ્ઠ કથા કહી. એના અનુમતિથી, બકરા અને વાઘ સાથે હું ત્યાંથી નીકળી ગયો.'
ગત્વા શિલાતલે પશ્યમધ્યાયં લિખિતં પઠેત્ । તસ્યૈવાવર્ત્તનાદાપ્તં તપસઃ પારમુત્તમમ્
પથ્થરની પાટ પર જઈને, જે અધ્યાય લખાયેલો છે એ વાંચવો જોઈએ; એ અધ્યાયને વારંવાર વાંચવાથી મનુષ્યને શ્રેષ્ઠ તપનો ફળ મળે છે.
તેન ત્વમપિ કલ્યાણ નિત્યમાહર્તુમર્હસિ । અધ્યાયં તેન તે મુક્તિરદૂરસ્થા ભવિષ્યતિ
એથી, હે શુભે, તું પણ રોજ એ અધ્યાયનું પઠન કર; એના કારણે તારી મુક્તિ દૂર રહેશે નહીં.
દેવશર્મા સમાદિષ્ટસ્તેન મિત્રવતા સ્વયમ્ । અભ્યર્ચ્ય પ્રણતો ભૂત્વા પુરંદરપુરં યયૌ
મિત્ર જેવો તે સ્વયં, દેવશર્માને આ રીતે ઉપદેશ આપ્યો; દેવશર્માએ પૂજા કરીને નમન કર્યું અને પછી ઇન્દ્રના શહેરમાં ગયો.
તત્રાત્મવિદમાસાદ્ય દેવતાયતને ક્વચિત્ । વૃત્તમેતન્નિવેદ્યાદાવધ્યાયમપઠત્તતઃ
ત્યાં, એક મંદિરમાં આત્મજ્ઞાનીને મળીને, તેણે પહેલા આખી ઘટના કહી અને પછી અધ્યાયનું પઠન કર્યું.
શિક્ષિતસ્તેન પૂતાત્મા પઠન્નધ્યાયમાદરાત્ । દ્વિતીયમાસસાદોચ્ચૈર્નિરવદ્યં પરં પદમ્
તેના દ્વારા શીખી, શুদ্ধહૃદયે, તેણે શ્રદ્ધાથી અધ્યાયનું પઠન કર્યું; બીજા મહિનાના અંતે તેને નિર્વિકાર પરમપદ પ્રાપ્ત થયું.
દ્વિતીયસ્યેદમાખ્યાનં કથિતં શૃણુ સાંપ્રતમ્ । તૃતીયસ્યાથ વક્ષ્યામિ માહાત્મ્યમપિ ચેંદિરે
બીજાની વાર્તા કહી દીધી છે; હવે, હે ઇન્દ્રે, ત્રીજાની મહિમા હું કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.