કુમાર્ગગૌ દુરાત્માનૌ પિતૃમિત્રનિષેધકૌ । અધર્મનિરતૌ દુષ્ટૌ પરદારાભિગામિનૌ
બેને ખોટા રસ્તે ચાલતા, દુષ્ટ મનવાળા, પિતાના મિત્રોનો વિરોધ કરતા, અધર્મમાં રત અને પરસ્ત્રીઓની પાછળ દોડતા હતા.
ગીતવાદિત્રનિરતૌ વીણાવેણુવિનોદિનૌ । વારસ્ત્રીશતસંયુક્તૌ ગાયંતૌ ચેરતુસ્તદા
બેને ગીત-વાદ્યમાં મગ્ન, વીણા અને વાંસળી વગાડવામાં આનંદ માણતા, અને વેશ્યાઓની ટોળકી સાથે ફરતા ફરતા ગાતા હતા.
ચાટુકારજનૈર્યુક્તૌ બિંબોષ્ઠીષુ વિશારદૌ । સુવેષૌ ચારુવસનૌ ચારુચંદનરૂષિતૌ
બેને ચાટુકાર લોકોથી ઘેરાયેલા, લાલ હોઠવાળી સ્ત્રીઓ સાથે રમવામાં કુશળ, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા અને સુગંધિત ચંદનથી શોભતા હતા.
તથા સુગંધિમાલાઢ્યૌ કસ્તૂરીલક્ષ્મલક્ષિતૌ । નાનાલંકારશોભાઢ્યૌ મૌક્તિકાહારહારિણૌ
એ રીતે, સુગંધિત હાર પહેરેલા, કસ્તૂરી અને કુંકુમના ટિકા લગાવેલા, વિવિધ આભૂષણોથી શોભતા અને મુક્તાની માળા ધારણ કરેલી.
ગજવાજિરથૌઘેન ક્રીડંતૌ તાવિતસ્તદા । મધુપાનસમાયુક્તૌ પરસ્ત્રીરતિમોહિતૌ
એ સમયે, બેને હાથી, ઘોડા અને રથોની મોજમસ્તીમાં રમતા, દારૂ પીતા અને પરસ્ત્રીઓના મોહમાં પડેલા.
નાશયંતૌ પિતૃદ્રવ્યં સહસ્રં દદતુઃ શતમ્ । તસ્થતુઃ સ્વગૃહે રમ્યે નિત્યં ભોગપરાયણૌ
બેને પિતાનું ધન ઉડાવી દીધું, હજારનું બદલે સો આપી નાખ્યું, અને પોતાના સુંદર મકાનમાં હંમેશા ભોગવિલાસમાં મગ્ન રહ્યા.
ઇત્થં તુ તદ્ધનં તાભ્યાં વિનિયુક્તમસદ્વ્યયૈઃ । વારસ્ત્રી વિટ શૈલૂષ મલ્લ ચારણ બંદિષુ
આ રીતે, એ ધન બેને વ્યર્થ ખર્ચમાં વેડફી નાખ્યું—વેશ્યાઓ, દલાલો, નાટ્યકારો, મલ્લો, ગુપ્તચરો અને ભાટો પર.
અપાત્રે તદ્ધનં દત્તં ક્ષિપ્તં બીજમિવોષરે । ન સત્પાત્રે ચ તદ્દત્તં ન બ્રાહ્મણમુખે હુતમ્
એ ધન અયોગ્યને આપ્યું, જાણે બાંઝ જમીનમાં બીજ ફેંક્યું હોય તેમ; યોગ્યને આપ્યું નહીં, ન તો બ્રાહ્મણના મુખે હવન કર્યું.
નાર્ચિતો ભૂતભૃદ્વિષ્ણુઃ સર્વપાપપ્રણાશનઃ । ઉભયોરેવ તદ્દ્રવ્યમચિરેણ ક્ષયં યયૌ
ભૂતભવન શ્રીવિષ્ણુની પૂજા કરી નહીં, જે સર્વ પાપનો નાશ કરે છે; તેથી બંનેનું બધું ધન ટૂંક સમયમાં ખતમ થઈ ગયું.
તતસ્તૌ દુઃખમાપન્નૌ કાર્પણ્યં પરમં ગતૌ । શોચમાનૌ તુ મુહ્યંતૌ ક્ષુત્પીડાદુઃખપીડિતૌ
પછી બંને દુઃખમાં પડ્યા, અતિ ગરીબીમાં પહોંચી ગયા, ભૂખ અને દુઃખે પીડાઈને શોકમાં મગ્ન અને ગભરાઈ ગયા.
તયોસ્તુ તિષ્ઠતોર્ગેહે નાસ્તિ યદ્ભુજ્યતે તદા । સ્વજનૈર્બાંધવૈસ્સર્વૈઃ સેવકૈરુપજીવિભિઃ
બેને ઘરમાં બેઠા, ત્યારે ખાવા માટે કશું નહોતું, અને બધા સગા, મિત્રો, સેવકો અને આધારિત લોકોએ તેમને છોડી દીધા.
દ્રવ્યાભાવે પરિત્યક્તૌ ચિંત્યમાનૌ તતઃ પુરે । પશ્ચાચ્ચૌર્ય્યં સમારબ્ધં તાભ્યાં ચ નગરે નૃપ
ધન ન હોવાથી બંને ત્યજાઈ ગયા, શહેરમાં લોકોની ચર્ચાનો વિષય બન્યા; પછી બંનેએ શહેરમાં ચોરી શરૂ કરી.
રાજતો લોકતો ભીતૌ સ્વપુરાન્નિઃસૃતૌ તદા । ચક્રતુર્વનવાસં તૌ સર્વેષામુપપીડિતૌ
રાજા અને પ્રજાથી ડરીને, બંનેએ પોતાનું શહેર છોડી દીધું અને જંગલમાં રહેવા લાગ્યા, બધાની ઉપેક્ષાનો ભોગ બન્યા.
જઘ્નતુઃ સતતં મૂઢૌ શિતૈર્બાણૈર્વિષાર્પિતૈઃ । નાનાપક્ષિવરાહાંશ્ચ હરિણાન્રોહિતાંસ્તથા
બેને મૂર્ખાઈથી સતત તીક્ષ્ણ, ઝેરી તીરો વડે વિવિધ પક્ષીઓ, જંગલી શૂકર, હરણ અને લાલ હરણ માર્યા.
શશકાઞ્છલ્લકાન્ગોધાન્શ્વાપદાંશ્ચેતરાન્બહૂન્ । મહાબલૌ ભિલ્લસંગાવાખેટકભુજૌ સદા
શશક, તિતર, ઘોઘ, જંગલી પ્રાણીઓ અને ઘણા બીજા માર્યા; બંને બલવાન હતા, ભિલો સાથે હંમેશા વનશિકારી તરીકે ધનુષ્ય પકડીને ફરતા.
એવં માંસમયાહારૌ પાપાહારૌ પરંતપ । કદાચિદ્ભૂધરં પ્રાપ્તો હ્યેકોઽન્યશ્ચ વનં ગતઃ
આ રીતે, પાપી માંસાહારી જીવન જીવતા, એક વખત એકે પર્વત પર પહોંચ્યો અને બીજો જંગલમાં ગયો.
શાર્દૂલેન હતો જ્યેષ્ઠઃ કનિષ્ઠઃ સર્પદંશિતઃ । એકસ્મિન્દિવસે રાજન્પાપિષ્ઠૌ નિધનં ગતૌ
મોટા ભાઈને વાઘે મારી નાખ્યો અને નાના ભાઈને સાપે ડંખ માર્યો; રાજા, એ બંને પાપી એક જ દિવસે મૃત્યુ પામ્યા.
યમદૂતૈસ્તતોબદ્ધ્વા પાપૈર્નીતૌ યમાલયમ્ । ગત્વાભિજગદુઃસર્વે તે દૂતાઃ પાપિનાવુભૌ
પછી યમદૂતોએ બંનેને પાપના બાંધણમાં બાંધી યમના ઘર તરફ લઈ ગયા; ત્યાં પહોંચીને બધા દૂતોએ કહ્યું કે એ બંને પાપી છે.
ધર્મરાજ નરાવેતાવાનીતૌ તવ શાસનાત્ । આજ્ઞાં દેહિ સ્વભૃત્યેષુ પ્રસીદ કરવામ કિમ્
ધર્મરાજા, તમારા આદેશથી આ બંને માણસોને અહીં લાવ્યા છીએ; કૃપા કરીને અમને આજ્ઞા આપો, હવે શું કરવું તે કહો.
આલોચ્ય ચિત્રગુપ્તેન તદા દૂતાઞ્જગૌ યમઃ । એકસ્તુ નીયતાં વીર નિરયં તીવ્રવેદનમ્
યમરાજાએ ચિત્રગુપ્ત સાથે વિચાર કરીને દૂતોને કહ્યું: 'એકને ભારે દુઃખ આપતા નરકમાં લઈ જાવ.'
અપરઃ સ્થાપ્યતાં સ્વર્ગેયત્ર ભોગા હ્યનુત્તમાઃ । કૃતાંતાજ્ઞાં તતઃ શ્રુત્વા દૂતૈશ્ચ ક્ષિપ્રકારિભિઃ
'બીજાને સ્વર્ગમાં રાખો, જ્યાં સર્વોત્તમ સુખ મળે છે.' મૃત્યુદેવની આજ્ઞા સાંભળી દૂતોએ તરત જ એમ જ કર્યું.
નિક્ષિપ્તો રૌરવે ઘોરે યો જ્યેષ્ઠો હિ નરાધિપ । તેષાં દૂતવરઃ કશ્ચિદુવાચ મધુરં વચઃ
મોટા ભાઈને ભયાનક રૌરવ નરકમાં નાખી દીધો; પછી એમના દૂતોમાંથી એકે મીઠા શબ્દો બોલ્યા.
વિકુંડલ મયા સાર્દ્ધમેહિ સ્વર્ગં દદામિ તે । ભુંક્ષ્વ ભોગાન્સુદિવ્યાંસ્ત્વમર્જિતાન્સ્વેન કર્મણા
'વિકુંડળ, મારી સાથે આવો; હું તને સ્વર્ગ આપું છું. તું પોતે કરેલા સારા કર્મોનું દિવ્ય સુખ ભોગવીશ.'
નારદઉવાચ- તતો હૃષ્ટમનાઃ સોઽથ દૂતં પપ્રચ્છ તં પથિ । સંદેહં હૃદિ કૃત્વા તુ વિસ્મયં પરમં ગતઃ । વિચારયન્હૃદિ સ્વર્ગઃ કસ્ય હેતોઃ ફલં મમ
નારદે કહ્યું: પછી આનંદિત મનથી તેણે એ દૂતને રસ્તામાં પૂછ્યું; હૃદયમાં સંશય લઈને અને ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડી, વિચારી રહ્યો કે, 'મને સ્વર્ગનું ફળ કઈ રીતે મળ્યું?'
વિકુંડલ ઉવાચ- હે દૂતવર પૃચ્છામિ સંશયં ત્વામહં પરમ્ । આવાં જાતૌ કુલે તુલ્યે તુલ્યં કર્મ તથા કૃતમ્
વિકુંડળે કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ દૂત, હું તને મારો મોટો સંશય પૂછું છું. અમે બંને એક જ કુળમાં જન્મ્યા અને એકસરખાં કર્મ પણ કર્યા.'
દુર્મૃત્યુરપિ તુલ્યોભૂત્તુલ્યો દૃષ્ટો યમસ્તથા । કથં સ નરકે ક્ષિપ્તસ્તુલ્યકર્મ્મા મમાગ્રજઃ
'અમારી મૃત્યુ પણ સમાન હતી અને યમરાજા પણ બંનેને એક જ રીતે મળ્યા; તો પછી મારા મોટા ભાઈ, જેમણે મારા જેવું જ કર્યું, તેમને નરકમાં કેમ નાખ્યા?'
મમાભવત્કથં નાકમિતિ મે છિંધિ સંશયમ્ । દેવદૂત ન પશ્યામિ મમ સ્વર્ગસ્ય કારણમ્
'મને સ્વર્ગ કેમ મળ્યું? મારો આ સંશય દૂર કરો. હે દેવદૂત, મને મારા સ્વર્ગમિલનનું કારણ દેખાતું નથી.'
દેવદૂત ઉવાચ- માતા પિતા સુતો જાયા સ્વસા ભ્રાતા વિકુંડલ । જન્મહેતોરિયં સંજ્ઞા જંતોઃ કર્મ્મોપભુક્તયે
દેવદૂત બોલ્યા: 'માતા, પિતા, પુત્ર, પત્ની, બહેન, ભાઈ — વિકુંડળ, આ બધાં જન્મથી મળેલા નામ છે, જે જીવના કર્મો ભોગવવા માટે છે.'
એકસ્મિન્પાદપે યદ્વચ્છકુનાનાં સમાગમઃ । યદ્યત્સમીહિતં કર્મ કુરુતે પૂર્વભાવિતઃ
'જેમ એક ઝાડ પર અનેક પક્ષીઓ ભેગા થાય છે, તેમ દરેક જીવ પોતે ઈચ્છેલા કર્મ કરે છે, જે પૂર્વજન્મના સંસ્કારથી બનેલા હોય છે.'
તસ્ય તસ્ય ફલં ભુંક્તે કર્મ્મણઃ પુરુષઃ સદા । સત્યં વદામિ તે પ્રીત્યા નરૈઃ કર્મ્મ શુભાશુભમ્
'દરેક માણસ પોતાનાં કર્મનું ફળ પામે છે. હું તને પ્રેમથી સાચું કહું છું: માણસો જે સારા કે ખરાબ કર્મ કરે છે, તેનું ફળ તેમને જ મળે છે.'