તત્ર પૂર્વકર્મબલાત્પિશાચઃ સહ વૈ દ્વિજઃ । સમીક્ષ્ય લોમશં રાજન્સાષ્ટાંગં પ્રણિપત્ય ચ
પછી પૂર્વકર્મના પ્રભાવથી, એ પિશાચ અને બ્રાહ્મણ, હે રાજા, લોમશને જોઈને અષ્ટાંગ પ્રણામ કરીને નમ્યા.
ઉવાચ સૂનૃતાં વાચં બદ્ધ્વા શિરસિ ચાંજલિમ્ । મહાભાગ્યોદયે વિપ્ર સાધૂનાં સંગતિર્ભવેત્
એણે હાથ જોડીને નમ્ર વાણીમાં કહ્યું: 'હે વિદ્વાન, મહાન ભાગ્યથી જ સારા લોકોની સાથે મળે છે.'
ગંગાદિપુણ્યતીર્થેષુ યો નરઃ સ્નાતિ સર્વથા । યઃ કરોતિ સતાં સંગં તયોઃ સત્સંગમો વરઃ
ગંગા અને અન્ય પવિત્ર નદીઓના તીર્થોમાં જે મનુષ્ય સ્નાન કરે છે અને જે સારા લોકોની સંગત કરે છે, એમાં સજ્જનોની સંગત સર્વોત્તમ ગણાય છે.
ગુરૂણાં સંગમો વિપ્ર દૃષ્ટાદૃષ્ટફલો ભુવિ । સ્વર્ગદો રોગહારી ચ કિં તમોપહરો મતઃ
હે બ્રાહ્મણ, ગુરુઓની સંગતથી પૃથ્વી પર દેખાતા અને ન દેખાતા ફળ મળે છે; એ સ્વર્ગ આપે છે, રોગ દૂર કરે છે અને અંધકાર દૂર કરનારી માનવામાં આવે છે.
ઇત્યુક્ત્વા કથયામાસ પૂર્વવૃત્તાંતમદ્ભુતમ્ । ઇમા ગંધર્વકન્યાસ્તા મુને સોઽહં દ્વિજાત્મજઃ
આ રીતે કહીને તેણે એક અદ્ભુત જૂની ઘટના કહેવાનું શરૂ કર્યું: 'હે મુનિ, હું દ્વિજપુત્ર છું અને આ ગંધર્વકન્યાઓ છે.'
સર્વે પિશાચરૂપેણ મિથઃ શાપવિમોહિતાઃ । દીનાનનાસ્સુતિષ્ઠામસ્તવાગ્રે મુનિસત્તમ
અમે બધા શાપના કારણે ભટકાઈને પિશાચરૂપે આવી ગયા છીએ; દુઃખી મુખે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, અમે તારી સામે ઊભા છીએ.
ત્વદ્દર્શનેન બાલાનાં નિસ્તારો નો ભવિષ્યતિ । સૂર્યોદયે તમસ્તોમઃ કિં નુ લીયેત પુષ્કરે
હે મહાન, તારી દૃષ્ટિથી અમારો ઉદ્ધાર થશે; જેમ સૂર્યોદયે અંધકારનો સમૂહ વિલીન થઈ જાય છે, તેમ અમારું દુઃખ પણ દૂર થશે.
શ્રુત્વૈતલ્લોમશો વાક્યં કૃપાર્દ્રીકૃતમાનસઃ । પ્રત્યુવાચ મહાતેજા દુઃખિતં તં મુનેઃ સુતમ્
આ વાત સાંભળીને લોમશનું હૃદય દયા થી ભીની ગયું અને તે તેજસ્વી મુનિએ દુઃખી દ્વિજપુત્રને જવાબ આપ્યો.
મત્પ્રસાદાચ્ચ સર્વેષાં સ્મૃતિઃ સપદિ જાયતામ્ । ધર્મે ચ વર્તતાં યેન મિથઃ શાપો લયં વ્રજેત્
મારી કૃપાથી તમે બધા તરત જ બધું યાદ કરી શકો, અને ધર્મમાં સ્થિર રહીને તમારો શાપ પણ દૂર થઈ જશે.
પિશાચ ઉવાચ- મહર્ષે કથ્યતાં ધર્મો મુચ્યેમ યેન કિલ્બિષાત્ । નાયં કાલો વિલંબસ્ય શાપાગ્નિર્દારુણો યતઃ
પિશાચે કહ્યું: 'હે મહર્ષિ, એ ધર્મ કહો જેના દ્વારા અમે પાપમાંથી મુક્ત થઈ શકીએ; શાપની અગ્નિ ભયાનક છે, આ વિલંબ કરવાનો સમય નથી.'
લોમશ ઉવાચ- મયા સાર્દ્ધં પ્રકુર્વંતુ રેવાસ્નાનં વિધાનતઃ । શાપાન્મોક્ષ્યતિ વો રેવા નાન્યથા નિષ્કૃતિર્ભવેત્
લોમશે કહ્યું: 'મારી સાથે નિયમસર રેવા નદીમાં સ્નાન કરો; રેવા તમારો શાપ દૂર કરશે, બીજું કોઈ ઉપાય નથી.'
શૃણુષ્વાવહિતો વિપ્ર પાપનાશો ધ્રુવં નૃણામ્ । રેવાસ્નાનેન જાયેત ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ
હે બ્રાહ્મણ, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો: રેવા નદીમાં સ્નાનથી મનુષ્યના પાપો નિશ્ચિતપણે નાશ પામે છે — આ મારી પક્કી માન्यता છે.
સપ્તજન્મકૃતં પાપં વર્તમાનં ચ પાતકમ્ । રેવાસ્નાનં દહેત્સર્વં તૂલરાશિમિવાનલઃ
સાત જન્મના પાપો અને વર્તમાનના દુષ્કર્મો પણ રેવા નદીમાં સ્નાનથી બધું આગે કપાસ સળગે તેમ ભસ્મ થઈ જાય છે.
પ્રાયાશ્ચિત્તં ન પશ્યંતિ યસ્મિન્પાપે પિશાચક । તત્સર્વં નર્મદાતોયે સ્નાનમાત્રેણ નશ્યતિ
હે પિશાચ, જે પાપો માટે કોઈ પ્રાયશ્ચિત દેખાતું નથી, એ બધું માત્ર નર્મદા નદીમાં સ્નાનથી નાશ પામે છે.
જ્ઞાનકૃન્નર્મ્મદાસ્નાનમતો મોક્ષફલા હિ સા । હિમવત્પુણ્યતીર્થાનિ સર્વપાપહરાણિ વૈ
જ્ઞાનપૂર્વક નર્મદા નદીમાં સ્નાન કરવાથી મોક્ષ ફળ મળે છે; હિમવંતના પવિત્ર તીર્થો પણ તમામ પાપો દૂર કરે છે.
ઇંદ્રલોકપ્રદં હીદં નિર્મિતં બ્રહ્મવાદિભિઃ । સર્વકામફલા રેવા મોક્ષદા પરિકીર્તિતા
આ સ્થાન ઈન્દ્રલોક આપનારું છે અને બ્રહ્મજ્ઞાની મહાત્માઓએ સ્થાપેલું છે; રેવા સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરનારી અને મોક્ષ આપનારી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
પાપઘ્ની પાપહારિણી સર્વકામફલપ્રદા । વિષ્ણુલોકદઆપ્લાવો નાર્મદઃ પાપનાશનઃ
નર્મદા પાપ નાશક છે, દુષ્ટતા દૂર કરે છે, સર્વ કામના ફળ આપે છે; એમાં સ્નાન કરવાથી વિષ્ણુલોક મળે છે, કારણ કે એ પાપનો નાશ કરે છે.
યામુનઃ સૂર્યલોકાય ભવેદાપ્લાવ ઉત્તમઃ । સારસ્વતોઘવિધ્વંસી બ્રહ્મલોકફલપ્રદઃ
યમુના નદીમાં સ્નાન કરવાથી સૂર્યલોક મળે છે; એ સરસ્વતીના પ્રવાહને નાશ કરે છે અને બ્રહ્મલોકનું ફળ આપે છે.
વિશાલફલદા પ્રોક્તા વિશાલા હિ પિશાચક । પાપેંધનદવાગ્નિસ્તુ ગર્ભહેતુક્રિયાપહઃ
વિશાળા મહાન ફળ આપનારી કહેવાય છે, હે પિશાચ, કારણ કે એ વિશાળ છે; એ પાપના ઈંધણને દાવાનળ જેવી ભસ્મ કરે છે અને પુનર્જન્મના કર્મો દૂર કરે છે.
વિષ્ણુલોકાય મોક્ષાય નાર્મદઃ પરિકીર્તિતઃ । સરયૂગંડકીસિંધુશ્ચંદ્રભાગા ચ કૌશિકી
નર્મદા વિષ્ણુલોક અને મોક્ષ આપનારી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; સરયૂ, ગંડકી, સિંધુ, ચંદ્રભાગા અને કૌશિકી પણ એ જ રીતે ગણાય છે.
તાપી ગોદાવરી ભીમા પયોષ્ણી કૃષ્ણવેણિકા । કાવેરી તુંગભદ્રા ચ અન્યાશ્ચાપિ સમુદ્રગાઃ
તાપી, ગોદાવરી, ભીમા, પયોષ્ણી, કૃષ્ણવેણીકા, કાવેરી, તુંગભદ્રા અને બીજી ઘણી નદીઓ છે, જે દરિયે મળે છે.
તાસુ રેવા પરા પ્રોક્તા વિષ્ણુલોકપ્રદાયિની । રેવા તુ પ્રાપ્યતે પુણ્યૈઃ પૂર્વજન્મકૃતૈર્દ્વિજ । અપુનર્ભવદં તત્ર મજ્જનં મુનિપુત્રક
આ બધીમાં રેવા શ્રેષ્ઠ ગણાય છે, જે વિષ્ણુનું લોક આપે છે. રેવા તો પૂર્વ જન્મના પુણ્યથી જ મળે છે, મુનિપુત્ર, અને ત્યાં સ્નાન કરવાથી ફરી જન્મ લેવો પડતો નથી.
ગાયંતિ દેવાઃ સતતં દિવિષ્ઠા રેવા કદા દૃષ્ટિગતા હિ નો ભવેત્ । સ્નાતા નરા યત્ર ન ગર્ભવેદનાં પશ્યંતિ તિષ્ઠંતિ ચ વિષ્ણુસન્નિધૌ
દેવતાઓ સ્વર્ગમાં હંમેશાં ગાય છે કે, 'રેવા ક્યારે આપણાં દર્શનમાં આવશે?' કારણ કે જે લોકો ત્યાં સ્નાન કરે છે, તેમને ફરી ગર્ભમાં જવાની પીડા રહેતી નથી અને તેઓ વિષ્ણુની નજીક રહે છે.
મજ્જંતિ યે પ્રત્યહમત્ર માનવા રેવાસુતો યે બહુપાપકંચુકાઃ । મજ્જંતિ તે નો નિરયેષુ ધર્મ્મતઃ સ્વર્ગે તુ તે ચારુચરંતિ દેવવત્
જે માનવો રોજ રેવામાં સ્નાન કરે છે—even જો તેઓ ઘણા પાપોથી ઢંકાયેલા હોય—તેઓ ધર્મ પ્રમાણે ક્યારેય નરકમાં નથી પડતા; એ લોકો તો સ્વર્ગમાં દેવતા જેવી સુંદરતા સાથે વિહરે છે.
તીવ્રૈર્વ્રતૈર્દાનતપોભિરધ્વરૈઃ સાર્ધં વિધાત્રા તુલયા ધૃતા પુરા । રેવાપિશાચાશુ તયોર્દ્વયોરભૂદ્રેવા વરા તત્ર ચ મોક્ષસાધિકા
કઠિન વ્રત, દાન, તપ અને યજ્ઞ—આ બધું એક સાથે બ્રહ્માએ તુલા પર તોલ્યું હતું; પણ રેવા એ બધાથી વધારે ઊંચી ઠરી અને ત્યાં મુક્તિ મેળવવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ બની.
નારદ ઉવાચ- એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય લોમશસ્ય પિશાચકાઃ । તેન સાર્દ્ધં યયુઃ શીઘ્રં રેવામજ્જનહેતવે
નારદે કહ્યું: લોમશના આ વચન સાંભળીને, પિશાચો ઝડપથી તેની સાથે રેવામાં સ્નાન કરવા ગયા.
તતો દૈવાત્સમુત્પન્નો રેવારોધસિ મારુતઃ । તેષાં પ્રવાહસ્પૃષ્ટાનાં ગાત્રે જલકણપ્રદઃ
પછી દૈવી ઈચ્છાથી રેવાના કાંઠે પવન ઉઠ્યો અને એ પવનના પ્રવાહે પાણીના ટીપાં એમના શરીરે પડ્યા.
રેવાજલકણસ્પર્શાત્પૈશાચ્યાત્તે વિમોચિતાઃ । તત્ક્ષણાદ્દિવ્યવપુષઃ પ્રશશંસુશ્ચ નર્મદામ્
રેવાના પાણીના ટીપાંઓના સ્પર્શથી એ પિશાચો મુક્ત થઈ ગયા; એ જ ક્ષણે તેઓ દિવ્ય રૂપ પામી ગયા અને નર્મદાની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
તતો લોમશવાક્યેન તાશ્ચ ગંધર્વકન્યકાઃ । પરિણીતાઃ સુખં તેન વિપ્રેણ નર્મદાતટે
પછી લોમશના વચનથી, એ ગંધર્વ કન્યાઓને એ બ્રાહ્મણે નર્મદાના કાંઠે આનંદપૂર્વક લગ્ન કર્યા.
ઉવાસ સુચિરં કાલં સ્નાનપાનાવગાહનૈઃ । અર્ચિત્વા નર્મદામત્ર વિષ્ણુલોકં ગતાશ્ચ તે
તેઓ ત્યાં લાંબા સમય સુધી રહ્યા, સ્નાન, પીવાનું અને ડૂબકી લગાવવાનું કરતા; પછી નર્મદાની પૂજા કરીને, તેઓ વિષ્ણુના લોકમાં ગયા.