વાંચ્છિતં લભતે નિત્યં શ્રીનૃસિંહ પ્રસાદતઃ । શ્રીનૃસિંહ મહદ્રૂપ કાલકોટિદુરાસદ
—તેને શ્રી નૃસિંહની કૃપાથી હંમેશા ઇચ્છિત ફળ મળે છે. હે શ્રી નૃસિંહ, મહારૂપવાળા, મૃત્યુ માટે પણ અપ્રાપ્ય—
ભૈરવેશ હરાર્તિઘ્ન બાલરૂપ નમોસ્તુ તે । શ્રીનૃસિંહાય રૂપાય બાલાય બાલરૂપિણે
ભૈરવોના સ્વામી, હરિનું દુઃખ દૂર કરનારા, બાળરૂપધારી, તમને વંદન છે; શ્રી નૃસિંહને, બાળરૂપવાળા, બાળ સ્વરૂપ ધરાવનારા, વંદન છે.
વ્યાપકાય સુનંદાય સ્વાત્મપ્રકટ રૂપિણે । સર્વજીવાત્મકાયૈવ વિશ્વેશાય સ્વરાત્મને
વિશ્વમાં વ્યાપી રહેલા, આનંદથી ભરપૂર, પોતાના સ્વરૂપને પ્રકાશિત કરનારા, સર્વ જીવોમાં રહેલા, વિશ્વના સ્વામી અને ધ્વનિના મૂળરૂપ એવા પ્રભુને વંદન છે.
માર્તંડ મંડલસ્થાય દયાસિંધો નમોસ્તુ તે । ચતુર્વિંશસ્વરૂપાય કાલરુદ્રાગ્નિરૂપિણે
સૂર્યમંડળમાં વસતા, કરુણાના સાગર, ચોવીસ તત્ત્વોના સ્વરૂપ અને સમય, રુદ્ર તથા અગ્નિ રૂપે પ્રગટ થતા ભગવાનને નમસ્કાર છે.
જગદેકસ્વરૂપાય નૃસિંહાય નમોસ્તુ તે । ભાલે દધાર યો દેવો નૃસિંહો વીરભદ્ર જિત્
જગતના એકમાત્ર સ્વરૂપ, નૃસિંહ રૂપ ધરાવનારા, ભાલ પર ધારણ કરનારા અને વીરભદ્રને જીતનારા દેવ નૃસિંહને નમન છે.
દ્વાદશાદિત્યબિંબાનિ સુતપ્તાનિ પ્રમાણતઃ । તત્ર સિંધુ મહાપુણ્યા નદી રમ્યા વિશેષતઃ
ત્યાં બાર સૂર્યમંડળો છે, જે તેજથી પ્રજ્વલિત છે; અને ખાસ કરીને ત્યાં પવિત્ર અને સુંદર સિંધુ નદી વહે છે.
તસ્યાઃ સમીપે નગરં વર્ત્તતેઽદ્યાપિ સુંદરિ । મૌલિસ્તાનેતિ વિખ્યાતં સર્વદા દેવનિર્મિતમ્
એ સુંદર નદીની નજીક આજેય એક શહેર છે, જે 'મૌલિસ્તાન' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે અને હંમેશા દેવતાઓ દ્વારા નિર્મિત કહેવાય છે.
વસતિર્વર્ત્તતે તત્ર હારીતસ્ય મહાત્મનઃ । લીલાવતી તુ તત્રૈવ તિષ્ઠતે નાત્ર સંશયઃ
ત્યાં મહાત્મા હારીતનું નિવાસ છે અને લિલાવતી પણ ત્યાં જ રહે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
પ્રતિશબ્દો ભવેત્તત્ર સિંધુનદ્યાઃ સમીપતઃ । કલૌ યુગે તુ સંપ્રાપ્તે મ્લેચ્છા વૈ પાપચારિણઃ
સિંધુ નદીની નજીક પ્રતિધ્વનિ થાય છે; પણ કળિયુગ આવે ત્યારે ત્યાં દુષ્ટ કર્મ કરનારા વિદેશી લોકો વસશે.
નિવસંતિ તુ તત્રૈવ બહવો નાત્ર સંશયઃ । નૃસિંહજન્મનિ યથા શબ્દોઽભૂદદ્ભુતઃ પરઃ
ત્યાં ખરેખર ઘણા લોકો વસશે—આમાં કોઈ શંકા નથી; જેમ નૃસિંહના જન્મ સમયે અદભૂત અને અજોડ ધ્વનિ થયો હતો.
નૃસિંહેતિ નૃસિંહેતિ ય ઉચ્ચૈર્નદતે નરઃ । તાદૃશઃ પ્રતિશબ્દો વૈ જાયતે નગનંદિનિ
જે માણસ ઉંચે અવાજે 'નૃસિંહ! નૃસિંહ!' બોલે છે, એવાં જ પ્રતિધ્વનિ અહીં થાય છે, હે પર્વતકન્યા.
બ્રહ્મહા હેમહારી વા સુરાપો ગુરુતલ્પગઃ । સિંધૌ ગત્વા વિશેષેણ સ્નાનં કુર્વંતિ યે જનાઃ
બ્રાહ્મણહંત, સોનાનો ચોર, દારૂ પીવનારો કે ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ રાખનાર—એવા લોકો પણ જો વિશેષ રૂપે સિંધુમાં સ્નાન કરે,
મુચ્યતે નાત્ર સંદેહઃ શ્રીનૃસિંહ પ્રસાદતઃ । દશારાત્રિપ્રમાણેન માનવા યે વસંતિ હિ
તો શ્રીનૃસિંહની કૃપાથી તેઓ મુક્ત થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; અને જે મનુષ્યો ત્યાં દસ રાત રહે છે,
તે જ્ઞેયાઃ પુણ્યકર્માણો નાસત્યં મામકં વચઃ । નિવસંતિ કલૌ તત્ર વર્ણા યે દ્વિજપૂર્વકાઃ
એ લોકોને પુણ્યશાળી માનવા, મારું વચન ખોટું નથી; કળિયુગમાં ત્યાં જે લોકો રહે છે અને જેમના વર્ણ દ્વિજ વંશમાંથી છે,
મ્લેચ્છવત્તેઽપિ વિજ્ઞેયા વેદબાહ્યાઃ સુરોત્તમૈઃ । માંસં ખાદંતિ તે તત્ર મદ્યપાનં પપુઃ સદા
એ લોકો—even જો વિદેશી જેવા દેખાય—દેવતાઓના દ્રષ્ટિએ વેદથી બહાર ગણાય છે; તેઓ ત્યાં માંસ ખાય છે અને હંમેશા દારૂ પીવે છે.
અતો હ્યધર્મરૂપાસ્તે પાપિષ્ઠા નાત્ર સંશયઃ । સંધ્યાહીના યથા વિપ્રા વેદબાહ્યાસ્તથૈવ ચ
આથી, તેઓ અધર્મ સ્વરૂપ અને અત્યંત પાપી છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; જેમ સંધ્યા વિના બ્રાહ્મણ વેદથી બહાર છે, તેમ એ લોકો પણ છે.
નિવસંતિ પુરે તસ્મિન્પશ્ચિમાયાં સુરેશ્વરિ । એકમેવ પરં તીર્થં નૃસિંહાખ્યં સુવિસ્તરમ્ । યં શ્રુત્વા મુચ્યતે પાપાન્નરઃ સદ્યો ન સંશયઃ
એ શહેરના પશ્ચિમ ભાગમાં, હે દેવીઓની રાણી, માત્ર એક મહાન અને વિશાળ તીર્થ છે, જે 'નૃસિંહ' નામે પ્રસિદ્ધ છે; જેનું શ્રવણ કરતાં જ મનુષ્ય તરત પાપમુક્ત થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે નૃસિંહોત્પત્તિર્નામ ચતુઃસપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડમાં, પચપન હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, 'નૃસિંહ ઉત્પત્તિ' નામના એકસો ચૌહત્તેરમા અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
શ્રીભગવાનુવાચ । આદિમસ્યૈવમાખ્યાનમુદીરિતમનુત્તમમ્ । શૃણુ માહાત્મ્યમન્યેષામધ્યાયાનામપીંદિરે
શ્રીભગવાન બોલ્યા: આ રીતે આરંભની ઉત્તમ કથા કહી છે; હવે, હે ઇંદિરા, બીજા અધ્યાયોની મહિમા પણ સાંભળ.
દક્ષિણસ્યાં દિશિ શ્રીમાનાસીદામ્નાયવાદિનામ્ । પુરે પુરંદરાહ્વાને દેવશર્મેતિ વિશ્રુતઃ
દક્ષિણ દિશામાં, આમ્નાય વાદી લોકોમાં, પુરંદર નામનું એક શહેર હતું; ત્યાં દેવશર્મા નામે એક વિખ્યાત પુરુષ રહેતો હતો.
અર્ચિતાતિથિરામ્નાતો વેદશાસ્ત્રવિશારદઃ । આહર્તા ક્રતુસંઘાનાં તાપસાનાં પ્રિયઃ સદા
તે મહેમાનોને રિવાજ મુજબ સન્માન આપતો, વેદશાસ્ત્રોમાં નિષ્ણાત, અનેક યજ્ઞોનું આયોજન કરતો અને તપસ્વીઓને હંમેશા પ્રિય એવો હતો.
દેવાન્સંતર્પયામાસ હવ્યૈર્હુતવહં ચિરમ્ । ન ચોપલેભે ધર્માત્મા શાંતિમેકાંતિકીં તતઃ
તે ધર્મનિષ્ઠે લાંબા સમય સુધી અગ્નિમાં હવન દ્વારા દેવતાઓને તૃપ્ત કર્યા, છતાં તેને સંપૂર્ણ શાંતિ મળી નહીં.
નિઃશ્રેયસં સ જિજ્ઞાસુસ્તાપસાનનુવાસરમ્ । સિષેવે સત્યસંકલ્પાનનલ્પૈરેવ કલ્પકૈઃ
સર્વોત્તમ કલ્યાણ મેળવવાની ઇચ્છાથી, તે રોજ તપસ્વી અને સત્યમાં સ્થિર રહેનારાઓની અનેક રીતે સેવા કરતો.
એવમાચરતસ્તસ્ય કાલે મહતિ ગચ્છતિ । મુક્તકર્મા તતઃ કશ્ચિત્પ્રાદુરાસીત્પુરા ભુવિ
આ રીતે સમય વિતતો રહ્યો ત્યારે, ભૂતકાળમાં પાપ-પુણ્યથી મુક્ત એક મહાન પુરુષ પૃથ્વી પર પ્રગટ થયો.
અનુભૂતનિરાકાંક્ષી નાસાગ્રન્યસ્તલોચનઃ । શાંતચેતાઃ પરં બ્રહ્મ ધ્યાયન્નાનંદનિર્ભરઃ
જેને અનુભવની કોઈ ઇચ્છા નહોતી, નજર નાસિકા પર સ્થિર, મન શાંત અને આનંદથી ભરપૂર, તે પરમ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરતો.
પાદૌ તસ્યોપસંગૃહ્ય પ્રણતેનાંતરાત્મના । ચકાર વિધિવત્તસ્મૈ વિદ્વાનતિથિસત્ક્રિયામ્
તેને અંતઃકરણથી નમન કરી, તેના પગ પકડી, વિધિવત્ મહેમાન તરીકે તેનું સન્માન કર્યું.
તં ચ શુદ્ધેન ભાવેન પરિતુષ્ટં તપસ્વિનમ્ । પ્રણતઃ પરિપપ્રચ્છ નિર્વાણસ્થિતિમાત્મનઃ
પવિત્ર ભાવથી, તે સંતોષી તપસ્વીને નમન કરી, પોતાના માટે મોક્ષની સ્થિતિ વિશે પ્રશ્ન કર્યો.
સ તસ્મૈ કથયામાસ પુરેઽસૌ પુરનામનિ । મિત્રવંતમજાપાલમુપદેષ્ટારમાત્મવિત્
ત્યારે તેણે પ્રાચીન શહેરમાં, આત્મજ્ઞાની અને અજાપાલના ગુરુ એવા મિત્રવંત વિશે કહ્યું.
સ ચાભિવંદ્ય તત્પાદાવેત્યસૌ પુરમૂર્જિતમ્ । તસ્યોત્તરદિશોભાગે દદર્શ વિપુલં વનમ્
પગે વંદન કરી, તે તેજસ્વી શહેરમાં પ્રવેશ્યો અને ઉત્તર દિશામાં વિશાળ વન જોયું.
મારુતાંદોલિતાનેક કુસુમામોદસુંદરમ્ । ઉન્મત્તભ્રમરોદ્ગીત નાદાપૂરિતદિઙ્મુખમ્
જેમાં પવનથી લહેરાતા અનેક ફૂલોની સુગંધ છવાયેલી હતી, અને ઉન્મત્ત ભમરોની ગૂંજનથી આખું વન ગૂંજતું હતું.