કચ્ચિત્તે નિર્દયં ચેતઃ કચ્ચિદસ્માસુ નો મતિઃ । કચ્ચિત્ક્રૂરોઽસિ હે કાંત કચ્ચિન્મુષ્ણાસિ નો મનઃ
'શું તું ખરેખર નિર્દય છે? શું તારો મન અમારામાં નથી? પ્રીતમ, શું તું ક્રૂર છે? શું તું અમારું હૃદય ચોરી લે છે?'
કચ્ચિન્ન પ્રત્યયોસ્મા સુ કચ્ચિદસ્માન્પરીક્ષસે । કચ્ચિન્નિર્મમતા શીલઃ કચ્ચિન્માયાવિશારદઃ
'શું તને અમારી કોઈ પરવા નથી? શું તું અમને પરખે છે? શું તારો સ્વભાવ નિષ્કપટ છે? શું તું માયામાં કુશળ છે?'
કચ્ચિચ્ચિત્તે પ્રવેષ્ટું ચ વેત્સિ વિજ્ઞાનલાઘવમ્ । કચ્ચિન્નિષ્ક્રમણોપાયં ન જાનાસિ કુતઃ પુનઃ
'શું તને મનમાં પ્રવેશવાની કળા આવડે છે, જ્ઞાનની નાની વાતો સમજાય છે? કે પછી બહાર નીકળવાનો રસ્તો જાણતો નથી—એ કેમ શક્ય છે?'
કચ્ચિદ્વિનાપરાધં તુ કિમસ્માસુ પ્રકુપ્યસે । કચ્ચિદ્દુઃખં ન જાનાસિ પરેષાં વિપ્રલંભનમ્
'અમારી કોઈ ભૂલ વિના તું અમ પર ગુસ્સે કેમ છે? બીજાના વિયોગનું દુઃખ તને ખબર નથી?'
ત્વદ્દર્શનં વિના નષ્ટા હૃદયેશ્વર સાંપ્રતમ્ । ન જીવામોઽથ જીવામઃ પુનસ્ત્વદ્દર્શનાશયા
'હે હૃદયના સ્વામી, તને જોયા વિના હવે અમે ખોવાઈ ગયા છીએ; અમે જીવતા નથી, અને જો જીવીએ પણ, તો ફક્ત તને ફરી જોવા ની આશામાં.'
વયં ચ નીયતાં તત્ર શીઘ્રં યત્ર ગતો ભવાન્ । ત્વદ્દર્શનહરો ધાતા વ્યધાન્મોદાંકુરચ્છિદામ્
'જ્યાં તું ગયો છે ત્યાં જલ્દીથી અમને પણ લઈ જા; સર્જનહારે અમને તારો દર્શન છીનવી લીધો અને અમારા આનંદના કળાં કપાઈ ગયા.'
સર્વથા દર્શનં દેહિ કારુણ્યં ભજ સર્વથા । પર્ય્યંતં ન પ્રપશ્યંતિ કસ્ય ચિત્સુજના જનાઃ
'કોઈ પણ રીતે અમને તારો દર્શન આપ, સર્વ રીતે દયા રાખ; કારણ કે સારા લોકો ક્યારેય પોતાની દયાનો અંત કોઈ માટે જોતા નથી.'
ઇત્થં વિલપ્યતાઃ કન્યાઃ પ્રતીક્ષ્ય ચ બહુક્ષણમ્ । પિતુર્ભયાદ્ગૃહં ગંતું શીઘ્રમારેભિરે તતઃ
આ રીતે કન્યાઓ દુઃખ વ્યક્ત કરતી રહી અને ઘણો સમય રાહ જોઈ, પછી પિતાનો ડર લાગતાં જલ્દીથી ઘરે જવા નીકળી.
તત્પ્રેમનિગડૈર્બદ્ધા ભૃશં વિરહવિક્લવાઃ । કથંચિદ્ધૈર્યમાલંબ્ય તાઃ સ્વંસ્વં ગૃહમાગતાઃ
એ પ્રેમના બંધનથી બંધાઈને, વિયોગની પીડાથી ખૂબ જ દુઃખી થઈ, એ યુવતીઓ કોઈક રીતે પોતાનું મન મજબૂત કરીને પોતપોતાના ઘરમાં પાછી ગઈ.
આગત્ય પતિતાઃ સર્વા માતૄણાં તુ સમીપતઃ । કિમેતન્માતૃભિઃ પૃષ્ટાઃ કુતઃ કાલાત્યયોઽભવત્
ઘરે આવીને, બધી જ યુવતીઓ પોતાની માતાના પગે પડી ગઈ; માતાઓએ પૂછ્યું: 'આ શું છે? આવો મોડો કેમ થયો?'
ક્રીડંત્યઃ કિન્નરીભિસ્તુ સાર્દ્ધં સંગતકં યદા । સંસ્થિતાસ્તેન ન જ્ઞાતો દિવસોઽચ્છોદસરોવરે
અમે કિન્નરીઓ સાથે અને અમારી સાથીની સાથે રમતા હતા, એ સમયે અમને અચ્છોદ સરોવર પાસે દિવસ કઈ રીતે પસાર થયો એ ખબર જ પડી નહીં.
પથિ શ્રાંતા વયં માતઃ સંતાપસ્તેન નસ્તનૌ । મોહેન મહતા વક્તું ન કેનાપ્યુત્સહામહે
માતા, રસ્તામાં અમે થાકી ગયા હતા; એથી અમને ખૂબ કંટાળો થયો. ભારે મૂર્છાથી અમારામાંથી કોઈ પણ બોલવાની હિંમત કરી શક્યું નહીં.
ઇત્યુક્ત્વા લુઠિતાસ્તત્ર મણિભૂમૌ કુમારિકાઃ । આકારં ગોપયંત્યસ્તા મુગ્ધા જલ્પંતિ માતૃભિઃ
આવું કહીને, એ યુવતીઓ મણિથી બનેલી જમીન પર પડેલી રહી, પોતાના ભાવ છુપાવીને, નિર્દોષપણે પોતાની માતાઓ સાથે વાતો કરતી રહી.
કાચિન્નર્તયતિ ક્રીડામયૂરં ન મુદા તદા । ન પાઠયતિ તં કીરં પંજરેઽન્યા કુતૂહલાત્
કોઈ યુવતી આનંદથી રમતાં મોરને નચાવતી નથી; બીજી કોઈ ઉત્સુકતાથી પાંજરામાંના કાગને પાઠ પણ નથી પઢાવતી.
લાલયેન્નકુલં નાન્યા નોલ્લાપયતિ સારિકામ્ । અપરાતીવ સંમુગ્ધા નૈવ ખેલતિ સારસૈઃ
બીજી કોઈ નકુલને લાડ કરતી નથી, ન તો સાળીને બોલાવે છે; બીજી તો જાણે મોહમાં પડી ગઈ હોય એમ, સાળીઓ સાથે રમતી પણ નથી.
ભેજિરે ન વિનોદં તા રેમિરે નૈવ મંદિરે । ઊચિરે બાંધવૈર્નાલં વીણાવાદ્યં ન ચક્રિરે
એ યુવતીઓએ કોઈ આનંદ શોધ્યો નહીં, મંડપમાં પણ આનંદ અનુભવ્યો નહીં; પોતાનાં સગાં-સંબંધી સાથે વાત કરી નહીં, ન તો વીણા વગાડવાની ઈચ્છા જાગી.
કલ્પદ્રુમપ્રસૂનં યત્સર્વં તચ્ચાનલોપમમ્ । મંદારકુસુમામોદિ ન પપુર્મધુરં મધુ
કલ્પવૃક્ષના બધા ફૂલો, ભલે અગ્નિ સમાન હોય, અને મંદારના ફૂલોની સુગંધ પણ, એમને માટે મીઠી લાગતી નહોતી.
યોગિન્ય ઇવ તાઃ કન્યા નાસાગ્રન્યસ્તલોચનાઃ । અલક્ષ્યધ્યાનસંતાનાઃ પુરુષોત્તમમાનસાઃ
યોગિનીઓ જેવી, એ યુવતીઓની નજર નાકના ટોચ પર સ્થિર હતી; એમનું ધ્યાન બહારથી દેખાતું નહોતું, એમનું મન પુરુષોત્તમમાં લીન હતું.
ચંદ્રકાંતમણિચ્છન્ને સ્રવદ્વારિણિ કંદરે । ક્ષણં વાતાયને સ્થિત્વા જલયંત્રગૃહેક્ષણમ્
ચાંદ્રકાંતિ મણિથી ઢંકાયેલા, પાણી ટપકતું હતું એવા ગુફામાં, એ યુવતીઓ એક ક્ષણ માટે બારી પાસે ઊભી રહી, ઘરનાં જળયંત્રને જોઈ રહી.
રચયંતિ ક્ષણં શય્યાં દીર્ઘિકાં ભોજિનીદલૈઃ । વીજ્યમાનાઃ સખીભિસ્તાઃ શીતલૈર્નલિનીદલૈઃ
એ યુવતીઓએ થોડા સમય માટે ભોજનની તળાવની પાંદડીઓથી પથારી ગોઠવી; સખીઓએ તેમને ઠંડી કમળની પાંદડીઓથી પંખો કરી શીતળતા આપી.
ઇત્થં યુગસમાં રાત્રિમનયંસ્તા વરસ્ત્રિયઃ । કથંચિદ્ધારણં કૃત્વા વિહ્વલાઃ સજ્વરા ઇવ
આ રીતે, એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓએ આખી રાત, જાણે યુગ જેટલી લાંબી હોય, કોઈક રીતે સહન કરીને, તાવગ્રસ્ત જેવી વ્યાકુળતામાં વિતાવી.
પ્રાતર્વ્યોમમણિં દૃષ્ટ્વા મન્યમાનાઃ સ્વજીવિતમ્ । વિજ્ઞાપ્ય માતરં સ્વાંસ્વાં ગૌરીં પૂજયિતું ગતાઃ
પ્રભાતે, આકાશમણિ જોઈને, પોતાનું જીવન યાદ કરીને, એમણે પોતાની માતાને જાણ કરી અને પોતાની પોતાની ગૌરીની પૂજા કરવા ગઈ.
સ્નાત્વા તેન વિધાનેન પુષ્પૈર્ધૂપૈસ્તથા પુનઃ । વિધાય પૂજનં દેવ્યા ગાયંત્યસ્તત્ર તાઃ સ્થિતાઃ
નિયમ મુજબ સ્નાન કરીને, પુષ્પ અને ધૂપથી ફરીથી દેવીની પૂજા કરી, એ યુવતીઓ ત્યાં ઊભી રહીને ગીત ગાવા લાગી.
એતસ્મિન્નંતરે વિપ્રઃ સ્નાતું સોઽપિ સમાગતઃ । પિતુરાશ્રમતસ્તસ્માદચ્છોદેઽત્ર સરોવરે
એજ સમયે, બ્રાહ્મણ પણ સ્નાન કરવા આવ્યો; તે પિતાના આશ્રમમાંથી અહીંના અચ્છોદ સરોવરે આવ્યો હતો.
મિત્રં દૃષ્ટ્વૈવ રાત્ર્યંતે પદ્મિન્ય ઇવ કન્યકાઃ । તત્ફુલ્લનયના જાતાસ્તં દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મચારિણમ્
રાતના અંતે મિત્રને જોઈને, એ યુવતીઓ કમળ જેવી બની ગઈ; બ્રહ્મચારીને જોઈને એમની આંખો ખીલી ઉઠી.
ગત્વા તત્રૈવ તાઃ કન્યા સમીપં બ્રહ્મચારિણઃ । સવ્યાપસવ્યબંધેન ભુજપાશં ચ ચક્રિરે
એ યુવતીઓ ત્યાં જઈને બ્રહ્મચારીના નજીક પહોંચી, અને બંને બાજુથી પોતાના હાથથી તેને વળગી ગઈ.
ગતોઽસિ પ્રિય પૂર્વેદ્યુર્ગંતુમદ્ય ન લભ્યતે । વૃતસ્ત્વં નૂનમસ્માભિર્નાત્ર તેઽસ્તિ વિચારણા
પ્રિયે, ગઇકાલે તો તું અહીંથી ચાલી ગઈ હતી, આજે તારે જવાનું શક્ય નથી. હવે તું અમારી સાથે બંધાઈ ગઈ છે, અહીં તારી કોઈ પસંદગી નથી.
ઇત્યુક્તો બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ પ્રહસન્બાહુપાશગઃ । યુષ્માભિરુચ્યતે ભદ્રમનુકૂલં પ્રિયં વચઃ
આવું સાંભળીને, બ્રાહ્મણ હસતાં હસતાં હાથ જોડીને બોલ્યા: 'તમે જે કહ્યો તે શુભ, અનુકૂળ અને મીઠું છે.'
પ્રથમાશ્રમનિષ્ઠસ્ય કિંતુ નશ્યેત મે વ્રતમ્ । વિદ્યાભ્યસનશીલસ્ય નાભૂત્પારં ગુરોઃ કુલે
પણ, જે પ્રથમ આશ્રમમાં સ્થિર છે, તેનું વ્રત તૂટે છે; અને જે શિક્ષણ અને નિયમમાં તત્પર છે, તે ગુરુના ઘરમાં પૂર્ણતા સુધી પહોંચી શકતો નથી.
આશ્રમે યત્ર યો ધર્મો રક્ષણીયઃ સુપંડિતૈઃ । વિવાહોઽયમતો મન્યે ન ધર્મ ઇતિ કન્યકાઃ
આ આશ્રમમાં વિદ્વાનો જે ધર્મનું રક્ષણ કરે છે, એ જ સાચો ધર્મ છે; તેથી, હું માનું છું કે અહીં લગ્ન કરવાનો ધર્મ નથી, હે કન્યાઓ.